II SA/Ke 1069/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Joanna Nowak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], po rozpatrzeniu odwołania J. K. od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] odmawiającej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną-matką J. K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wnioskiem z dnia 9 lipca 2013 r. J. K. wniósł o przyznanie mu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ I instancji odmawiając przyznania żądanego świadczenia wskazał, że wnioskodawca nie zrezygnował z zatrudnienia. Dalej organ odwoławczy cytując art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2006 r. nr 139 poz. 992 ze zm.) dalej "ustawa" podał, że bezspornym jest, że J. K. nigdy nie podejmował oficjalnego zatrudnienia, gdyż nie dysponuje świadectwem pracy ani też nie prowadził działalności gospodarczej. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że orzeczeniem z dnia 15.09.1994 r. Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia J. K. została zaliczona do pierwszej grupy inwalidzkiej. W związku z powyższym Kolegium zgodziło się z organem I instancji, że strona odwołująca nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Odnosząc się do treści odwołania organ II instancji podkreślił, że w poprzednim stanie prawnym było możliwe przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu nie podejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Obecnie ustawodawca sprecyzował, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, które rezygnują z zatrudnienia. W art. 3 pkt 22 ustawy wskazano, co należy rozumieć przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Strona odwołująca przed złożeniem wniosku o specjalny zasiłek opiekuńczy nie wykonywała pracy na podstawie żadnej z wymienionych w tym przepisie umów ani też nie prowadziła działalności gospodarczej. Ponadto z zaświadczenia KRUS z dnia 05.07.2013 r. wynika, że J. K. podlega od 01.01.1994 r. do nadal ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno - rentowym, wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik. Zatem podlega również wyłączeniu z art. 16a ust. 8 pkt 1lit. b) ustawy. W skardze na powyższą decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach J. K. zarzucił, że spełnia wszystkie przesłanki do otrzymania żądanego zasiłku, który wcześniej otrzymał na czas nieokreślony. Zgodnie natomiast z Konstytucją RP prawo nie działa wstecz. Podał również, że na podstawie ustnych umów, (które też świadczą o wykonywaniu innej pracy zarobkowej) wykonywał prace dorywcze na rzecz innych rolników, ale z uwagi na konieczność opieki nad matką musiał z nich zrezygnować. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 14 stycznia 2014 r. skarżący zarzucił, że wykonywał usługowe prace rolnicze na podstawie ustnych umów zlecenia oraz umów o dzieło. Podkreślił, że przepisy nie uzależniają ważności umów zlecenia czy umów o dzieło od zawarcia ich w formie pisemnej lub posiadania dokumentu potwierdzającego ustanie takiej umowy. Ponadto do dnia 30 czerwca 2013 r. pobierał zasiłek opiekuńczy w związku ze sprawowaną opieką nad mamą. Skarżący zaznaczył, że wniósł o przesłuchanie świadków na okoliczność, że zaprzestał świadczenia pracy zarobkowej w postaci usług rolniczych na skutek konieczności sprawowania opieki. W toku postępowania odwoławczego SKO powinno więc na podstawie zgłoszonego przez niego oświadczenia i dowodu w postaci przesłuchania świadków ustalić, w jakiej znajdował się sytuacji życiowej i rodzinnej w chwili składania wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego i dopiero ocenić materiał dowodowy. Zaskarżona decyzja wydana została więc z naruszeniem art. 7 i art. 77 kpa. Zdaniem skarżącego organ niesłusznie również odmówił mu specjalnego zasiłku opiekuńczego w oparciu o art. 16 a ust. 8 pkt. 1 lit. b) ustawy, ponieważ z przepisu tego nie wynika, aby obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne rolnika stanowiło przeszkodę w jego uzyskaniu. Z art. 3 pkt. 22 ustawy wynika, że posiadanie gospodarstwa rolnego, które implikuje obowiązkowe ubezpieczenie nie stanowi zatrudnienia ani działalności zarobkowej w świetle przepisów o świadczeniach rodzinnych. Sam fakt podlegania ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie może dyskryminować rolnika poprzez uniemożliwienie mu ubiegania się o jakiekolwiek świadczenie z przedmiotowej ustawy, gdyż byłoby to sprzeczne z art. 32 Konstytucji RP. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Niniejsza sprawa dotyczy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei art. 16a ust. 8 pkt 1lit. b) ustawy stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów. Z cytowanego przepisu wynika zatem, że uzyskanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego uzależnione jest nie tylko od kumulatywnego spełnienia przesłanek określonych w art. 16a ust. 1 – 3 ustawy. Konieczne jest również, aby nie wystąpiła żadna z negatywnych przesłanek określonych w art. 16a ust. 8 ustawy, wyłączających możliwość uzyskania tego świadczenia. W niniejszej sprawie nie było kwestionowane, że skarżący podlega od 1994 r. ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie emerytalno - rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik, co oznacza spełnienie negatywnej przesłanki wyłączającej możliwość uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego, określonej w art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b) ustawy. Zgodnie z tym przepisem bowiem, specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów. Wbrew zarzutowi sformułowanemu w piśmie skarżącego z dnia 14 stycznia 2014 r. nie można mieć wątpliwości, że przepis ten dotyczy również rolników, skoro sam skarżący nie kwestionuje, że rolnicy, w tym on sam, podlegają obowiązkowemu ubezpieczenie rolników. Na taka ocenę nie ma wpływu pogląd skarżącego, że posiadanie gospodarstwa rolnego nie stanowi zatrudnienia, ani działalności zarobkowej w świetle przepisów o świadczeniach rodzinnych. Ta okoliczność bowiem, w ogóle nie determinuje tego, czy rolnik podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu, czy też nie. Ponadto w nawiązaniu do twierdzenia skarżącego, że podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu nie może dyskryminować rolnika poprzez uniemożliwienie mu ubiegania się o jakiekolwiek świadczenia rodzinne, należy zauważyć, że spory w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczące tego, czy fakt bycia rolnikiem stanowi bezwzględną negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a przede wszystkim, czy samo posiadanie gospodarstwa rolnego (bycie jego właścicielem bądź współwłaścicielem) stanowi taką negatywną przesłankę, zostały rozstrzygnięte na gruncie poprzedniego stanu prawnego uchwałą 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt I OPS 5/12. W sprawie tej NSA stanął na stanowisku, że "prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) - dostępne w internecie orzeczenia.nsa.gov.pl. Aktualnie na skutek zmian wprowadzonych ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) kwestia ta zarówno przy ustaleniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego jak i świadczenia pielęgnacyjnego nie budzi już wątpliwości wobec wskazania wprost w art. 17 ust. 5 jak i w art. 16 ust. 8 ustawy przesłanek wyłączających przyznanie tych świadczeń rodzinnych osobom podlegającym obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów, a więc również rolnikom. Niesporne ustalenie w sprawie, że skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników powoduje także, że kwestia spełnienia przez niego bądź nie pozytywnych przesłanek warunkujących prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w tym także przesłanki rezygnacji z innej pracy zarobkowej - pozostaje bez znaczenia prawnego. Dlatego, choć zgodzić się należy ze skarżącym, że przepisy nie uzależniają ważności umów o dzieło, czy zlecenia od zawarcia ich w formie pisemnej lub posiadania dokumentu potwierdzającego ustanie takiej umowy, to wobec spełnienia przesłanki z art. 16a ust. 8 pkt 1lit. b) ustawy, organy nie były zobowiązane prowadzić postępowania dowodowego poprzez przesłuchanie świadków w celu ustalenia, czy skarżący wykonywał prace dorywcze na rzecz innych rolników i zaprzestał ich, aby podjąć opiekę nad niepełnosprawną matką. W konsekwencji też zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 kpa należy uznać za chybiony. Na marginesie stwierdzić należy, że nie ma znaczenia fakt, że do dnia 30 czerwca 2013 r., skarżący pobierał świadczenie pielęgnacyjne, bowiem po zmianach wprowadzonych ww. ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. przy ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego istotne znaczenia ma data powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje bowiem, jeżeli niepełnosprawność tej osoby powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Co w konsekwencji oznacza, że w przypadku gdy niepełnosprawność powstała później osobom, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, przysługiwać może wyłącznie specjalny zasiłek opiekuńczy. Mając powyższe na uwadze, skoro podniesione zarzuty nie odniosły zamierzonego skutku na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji wyroku.