II SA/Ke 107/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 marca 2014 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z [...] , znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpatrzeniu odwołania Z. K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy R. z 7 października 2013 r. orzekającą o odmowie przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem Z. K. w okresie od 1 listopada 2013r. do 31 października 2014 r. W uzasadnieniu Kolegium podało, że zgodnie z decyzją organu I instancji podstawą odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia był brak obowiązku alimentacyjnego między małżonkami i brak istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż Z. K. nigdy nie pracowała zawodowo. W odwołaniu Z. K. podniosła, iż w świetle wydanej decyzji świadczenie przysługuje jedynie małżonkom rozwiedzionym lub będącym w separacji. Stwierdziła, że nie może zostawić osoby chorej samej sobie, gdyż dzieci mieszkają poza domem i nie wrócą, a jej "trudno związać koniec z końcem" – najpierw straciła świadczenie opiekuńcze, a później pracę. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym SKO wskazało na treść art. 16a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Organ wyjaśnił, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z 19 grudnia 2006 r. Z. K. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, niepełnosprawność ta ma charakter trwały, zaś ustalony stopień datuje się od 20 listopada 2006 r., niepełnosprawność zaś istnieje od 18 listopada 2006 r. Orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 29 października 2012 r. stwierdza, że Z. K. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do 31 października 2015 r. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji, iż w sytuacji pozostawania w związku małżeńskim nie można mówić o obowiązku alimentacyjnym jednego małżonka względem drugiego i uznało, że fakt ten nie stanowi podstawy do odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. SKO wskazało, że łączny dochód rodziny Z. K. w 2012 r. wyniósł 10 784,42 zł, miesięczny dochód - 898,70 zł, co stanowi 449,35 zł w przeliczeniu na osobę. Tym samym nie przekracza kryterium dochodowego wynoszącego 623 zł. W ocenie Kolegium, zebrany w sprawie materiał dowodowy uzasadnia stwierdzenie, że Z. K. nie może zostać zaliczona do osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem tj. spełniających przesłankę z art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ wskazał, że rodzina Z. K. składa się z dwóch osób. Mąż jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym z niedowładem lewostronnym, cierpi na nadciśnienie i padaczkę. Po uzyskaniu decyzji odmawiającej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, od której nie wniesiono odwołania, Z. K. podjęła zatrudnienie na ½ etatu. W tym czasie mężem, jak twierdzi strona, opiekowała się synowa skarżącej oraz sąsiadka, lecz Z. K. zachowywał się nerwowo i prosił, aby żona nie wychodziła z domu. W ocenie organu z akt sprawy wynika, że Z. K. nigdy nie pracowała zawodowo, zajmowała się domem. Źródłem utrzymania były dochody z prowadzonej przez Z. K. działalności gospodarczej. W okresie od 1 września 2010 r. do 30 czerwca 2013 r. skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne przyznane decyzją Kolegium z 27 stycznia 2011 r. W dniu 1 sierpnia 2013 r. Z. K. zawarła umowę o pracę na czas określony do 31 grudnia 2013 r. na stanowisku pracownika fizycznego w wymiarze ½ etatu z wynagrodzeniem 750 zł. Ze świadectwa pracy z 1 września 2013 r. wynika, że była zatrudniona w okresie od 1 sierpnia 2013 r. do 31 sierpnia 2013 r., zaś stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy na prośbę pracownika. W świetle powyższego, zdaniem SKO, nie jest możliwe przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia, bowiem brak jest związku pomiędzy ustaniem jej zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organ stwierdził, że fakt podjęcia zatrudnienia, z którego skarżąca zrezygnowała już po 1 miesiącu pracy, nie może być uznany za rezygnację z zatrudnienia w rozumieniu przepisów ustawy. W ocenie Kolegium podjęcie zatrudnienia tylko w tym celu, aby z niego zrezygnować mając na uwadze uzyskanie zasiłku opiekuńczego, nie może być uznane za spełnienie przesłanki z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Praca w niepełnym wymiarze czasu pracy oraz doraźna pomoc w opiece nad mężem innych osób z kręgu rodziny oraz spoza rodziny w czasie wykonywania przez nią pracy uzasadnia, zdaniem Kolegium stwierdzenie, że możliwe jest pogodzenie pracy z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Rezygnacja z zatrudnienia budzi wątpliwości co do rzeczywistych pobudek jakimi kierowała się odwołująca nawiązując stosunek pracy, który po miesiącu rozwiązała. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożyła Z. K.. W uzasadnieniu podniosła, że po uzyskaniu decyzji odmawiającej przyznania jej zasiłku, podjęła pracę na ½ etatu z powodu braku funduszy na podstawowe opłaty i nadchodzący okres jesienno-zimowy. Pracę znalazła 25 km od domu, a ponieważ nie posiada samochodu, to droga była uciążliwa. Wskazała, że ma chory kręgosłup i choruje na zwyrodnienie stawów. Mąż był jedynym żywicielem rodziny, a skarżąca zajmowała się domem. Ma czworo dzieci – dwoje pracuje w innym mieście, starszy syn ma troje małych dzieci, jego żona nie pracuje, a najmłodszy wyemigrował. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a). Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003, poz. 1456 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Przepis ten został wprowadzony ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548) i zaczął obowiązywać w porządku prawnym od dnia 1 stycznia 2013 roku. Na mocy tego przepisu do systemu świadczeń rodzinnych zostało wprowadzone nowe świadczenie tzw. specjalny zasiłek opiekuńczy. W myśl art. 16a ust. 1 ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których - zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wskazane wyżej świadczenie przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy tj. 623 zł (art. 16a ust. 2). Poza sporem pozostaje, że w przypadku skarżącej warunek ten został spełniony. Niekwestionowanym jest również, że Z. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, oraz że nie zachodziła żadna z negatywnych przesłanek wymienionych w art. 16a ust. 8 ustawy. Należy również zgodzić się z Kolegium, że fakt pozostawania w związku małżeńskim nie stanowi podstawy do odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, albowiem skoro zgodnie z art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa, to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa na podstawie art. 27 ww. ustawy. W niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy skarżąca spełniła przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozstrzygając niniejszą sprawę stanęło na stanowisku, iż brak jest związku przyczynowego pomiędzy ustaniem zatrudnienia Z. K., a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Z dołączonej do wniosku umowy o pracę zawartej w dniu 1 sierpnia 2013 r. oraz ze świadectwa pracy z 1 września 2013 r. wynika, że Z. K. była zatrudniona w okresie od 1 sierpnia 2013 r. do 31 sierpnia 2013 r. w charakterze pracownika fizycznego, a stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy na prośbę pracownika. Umowa o pracę zawarta została na czas określony od 31 sierpnia 2013r. do 31 grudnia 2013r. Bezspornym jest także okoliczność, że skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne do dnia 30 czerwca 2013 r. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 17 września 2013 r. Z. K. oświadczyła, że z zatrudnienia musiała zrezygnować z uwagi na męża, który przyzwyczajony do opieki z jej strony nie godził się, aby opiekowała się nim synowa i sąsiadka, a podczas jej nieobecności stawał się "nerwowy, grymaśny, wymyślał różne historie aby tylko żona nie wychodziła z domu". W ocenie skarżącej zatrudnienie nie miało sensu, gdyż "po powrocie do domu mąż był w takim rozstroju, że trudno było mu się pozbierać". Ponadto, jak wynika z dokumentacji medycznej zgromadzonej w aktach sprawy, Z. K. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 19 grudnia 2006 r.), jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do 31 października 2015 r. (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 29 października 2012 r.), ma niedowład połowiczy lewostronny, padaczkę, nadciśnienie tętnicze, wadę aortalną serca, przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka i dwunastnicy (karta informacyjna leczenia szpitalnego – k. 23 akt administracyjnych). W świetle powyższego, za nieuprawnione należy uznać kwestionowanie przez Kolegium związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem, a rezygnacją z zatrudnienia. Wszelkie okoliczności sprawy, w szczególności stan zdrowia Z. K. i podjęte próby powierzenia opieki nad nim osobom trzecim, niewątpliwie wskazują na to, że rezygnacja Z. K. z zatrudnienia nastąpiła z powodu konieczności sprawowania opieki nad chorym mężem. Stanowisko organu, iż skarżąca podjęła zatrudnienie tylko w tym celu, aby z niego zrezygnować dla uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym i jako takie uznać je należy za dowolne. Zasady logiki i doświadczenia życiowego prowadzą bowiem do wniosku, że w sytuacji gdy skarżąca przestała pobierać świadczenie pielęgnacyjne, podjęła starania w celu zdobycia innego źródła dochodu i dwa miesiące później rozpoczęła pracę. Organy nie wykazały żadnych podstaw do tego, aby odmówić wiary twierdzeniu Z. K., że w jej sytuacji rodzinnej kontynuowanie zatrudnienia okazało się niemożliwe już po jednym miesiącu i konieczną stała się rezygnacja z pracy. Trzeba mieć przy tym na uwadze, że art. 16a ust. 1 ustawy nie określa czasu pracy, po upływie którego osoba rezygnująca z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną może starać się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Istotny pozostaje motyw, przyczyna i cel, dla którego zatrudnienie ustaje. W każdym indywidualnym stanie faktycznym należy zweryfikować, czy da się wyodrębnić związek przyczynowy między ustaniem zatrudnienia, a sprawowaniem przez stronę opieki nad wskazaną w tym przepisie osobą. Faktyczne sprawowanie opieki, niemożliwe do pogodzenia z realną pracą zarobkową, daje podstawy do ustalenia, że została spełniona przesłanka wymagana na podstawie art. 16a ust. 1 ustawy, a więc do uznania, że strona zrezygnowała z zatrudnienia. Pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", którym ustawodawca posłużył się w art. 16a ust. 1 ustawy, należy interpretować szeroko, mając przede wszystkim na uwadze cel powyższego uregulowania, a więc przyznanie rekompensaty pieniężnej tym spośród członków społeczeństwa, którzy podejmując się opieki nad swymi najbliższymi, niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, rezygnują z własnej aktywności zawodowej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 1028/13). Dowody zgromadzone w sprawie wskazują na to, że taka właśnie sytuacja ma miejsce w niniejszym przypadku. Podejmując zatrudnienie w dniu 1 sierpnia 2013 r. skarżąca wykazała, że jest osobą zdolną do pracy, jednakże wykonywanie jej uniemożliwiła konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.a w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji uznając, iż oba rozstrzygnięcia wydane zostały z naruszeniem wskazanego wyżej przepisu prawa materialnego, mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Ponownie rozpoznając zasadność złożonego wniosku organ oceni stan faktyczny sprawy według wskazań i stanowiska prawnego przedstawionych w niniejszym wyroku.