II SA/Ke 108/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. II SA/Ke 108/22 UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2022 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania A. G., od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z [...] stycznia 2021 r. orzekającej o odmowie przyznania prawa do świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że wnioskodawczyni A. G. jest uprawniona od 1 stycznia 2020 r. do emerytury z ZUS i pobiera ją do chwili obecnej. Negatywna decyzja organu I instancji opiera się natomiast na stanowisku, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje odwołującej, bowiem jako osoba sprawująca opiekę nie spełnia warunków, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. na datę wydania zaskarżonej decyzji Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm.), zwana dalej "u.ś.r.", bo nie zawiesiła prawa do emerytury w ZUS, pobiera to świadczenie, a tym samym zachodzi negatywna przesłanka do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji w tym zakresie. Wskazało, że już w decyzji z [...] listopada 2020 r., uchylającej pierwszą wydaną w niniejszej sprawie decyzję organu I instancji, zostało wyjaśnione A. G., że strona wnioskująca o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a uprawniona do emerytury, obowiązana jest do wyboru świadczenia jakie chce pobierać. Nie może natomiast pobierać jednocześnie obu tych świadczeń. Nie może wystąpić zatem sytuacja, że stronie najpierw przyznaje się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero wówczas rezygnuje ona z pobieranego świadczenia emerytalnego. Organ odwoławczy zaznaczył, że również organ I instancji w piśmie z 2 grudnia 2020 r. zobowiązał stronę do wyboru świadczenia. Poinformowano, że jeżeli dokona wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, powinna w pierwszej kolejności dostarczyć kopię skierowanego do ZUS wniosku o zawieszenie prawa do emerytury, a następnie przedłożyć decyzję ZUS o wstrzymaniu prawa do emerytury. W odpowiedzi na ro wezwanie odwołująca poinformowała organ I instancji, że zawieszenie wypłaty przyznanej emerytury stawiałoby ją w trudnej sytuacji, wprowadzało w stan niepewności i wywoływało obawę co do tego, czy organ I instancji wyda decyzję przyznającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego i umożliwi płynne przejście z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Z kolei w oświadczeniu złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań z 15 stycznia 2021 r. strona jednoznacznie podała, że nie złoży w ZUS wniosku o zawieszenie prawa do emerytury; prosi o rozpatrzenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem skoro nie została wyeliminowana negatywna przesłanka w postaci pobierania przez odwołującą świadczenia emerytalnego, nie zachodzą podstawy do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji, A. G. zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., poprzez pominięcie celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi jej autor stwierdził, że rozpatrując przedmiotową sprawę organy poprzestały na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) i przyjęły, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Poprzestanie na wykładni językowej normy zawartej w dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. może prowadzić do takiego wniosku. Jednak zdaniem skarżącej, zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do tego świadczenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w teorii prawa zgodnie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Podnosi się, że pomimo, iż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie może się do nich ograniczać. Bez względu na wynik tej wykładni, proces egzegezy tekstu prawnego winien być kontynuowany. Zastosowanie bowiem dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała NSA składu 7 sędziów z 10 grudnia 2009 r., I OPS 8/09). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Jej przedmiotem jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z posiadanym prawem do emerytury i pobieraniem tego świadczenia. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Z powołanych przepisów wynika, że aby ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki, jak i osoba sprawująca tę opiekę muszą spełnić określone ustawą przesłanki. Jeśli chodzi o osobę wymagającą opieki, to ustawodawca wymaga, aby osoba ta posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Bezspornym jest, że matka skarżącej spełnia powyższy warunek. Zgodnie bowiem z orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z [...] kwietnia 2020 r. wnioskodawczyni została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu tym wskazano, że zostało ono wydane na stałe, a R. C. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednak poza osobą wymagającą opieki, także osoba ją sprawująca - w niniejszej sprawie skarżąca - musi spełnić ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest w szczególności "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Ponadto w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, ustawa o świadczeniach rodzinnych wprost przewiduje, że osobie tej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r.). Zgodnie jednak z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, które Sąd orzekający w niniejszym składzie w całości podziela (zob. wyroki NSA: z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20 i z 24 sierpnia 2020 r., I OSK 650/20) osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalne lub rentowe, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Emerytura jest wprawdzie prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Należy podkreślić, że organ pierwszej instancji umożliwił skarżącej dokonania wyboru jednego z powyższych świadczeń w toku postępowania administracyjnego (k.35). Pismo w tej sprawie zostało pełnomocnikowi skarżącej doręczone 28 grudnia 2020 r. W odpowiedzi skarżąca najpierw podała, że zawieszenie wypłaty przyznanej emerytur wprowadzałoby stan niepewności co do tego, czy organ I instancji wyda decyzję przyznającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie w oświadczeniu z 15 stycznia 2021 r. oświadczyła, że nie złoży do ZUS wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i wniosła o rozpatrzenie jej wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodzić należy się z Kolegium, że strona wnioskująca o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a uprawniona do emerytury, obowiązana jest do wyboru świadczenia jakie chce pobierać. Nie jest więc możliwe, że stronie w pierwszej kolejności zostanie przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero później zrezygnuje ona z pobierania świadczenia emerytalnego. Zasadnie więc organ odwoławczy uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy istnieje negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Mając powyższe na uwadze, należało stwierdzić, że w sprawie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z czym nie doszło do naruszenia prawa materialnego w zakresie zarzucanym skargą i dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022.329), skarga podlegała oddaleniu.