II SA/Ke 1093/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 marca 2021 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3 listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. II SA/Ke 1093/20 Uzasadnienie Decyzją z dnia 3 listopada 2020 r., nr [...], Szef urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (UdSKiOR) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 24 sierpnia 2020 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia A. W. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. A. W. złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w trybie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych ("udoa"). W decyzji z dnia 24 sierpnia 2020 r. organ, powołując w podstawie prawnej art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 ww. ustawy, wskazał, że wnioskodawca dołączył do wniosku kserokopię akt z teczki personalnej TW "K." prowadzonej w Wojskową Służbę Wewnętrzną, z których wynika, że został pozyskany przez WSW do współpracy jako organizator NSZZ "Solidarność" w zakładzie pracy, a następnie Przewodniczący Komisji Rewizyjnej w zakładzie pracy. Wnioskodawca podjął współpracę dobrowolnie, przekazywane przez niego informacje zostały ocenione jako wiarygodne i obiektywne, zaś stosunek do współpracy i WSW jako pozytywny. Strona nie spełnia więc przesłanek potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych określonej w art. 4 udoa, ze względu na rejestrację jako TW, założenie teczki osobowej i personalnej oraz podpisanie deklaracji współpracy z WSW. Wnioskodawca przedłożył decyzję Prezesa IPN, z której wynika, że nie spełnia przesłanek z art. 4 udoa. W decyzji utrzymującej decyzję własną organ ograniczył się do przywołania mających zastosowanie w sprawie przepisów udoa i wskazania, że Prezes IPN decyzją nr [...] odmówił potwierdzenia, że wnioskodawca spełnia warunki, o których mowa w art. 4 tej ustawy. W skardze do tut. Sądu A. W. zarzucił powyższemu rozstrzygnięciu: 1. naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 7 Kpa poprzez pominięcie w trakcie wydawania decyzji interesu społecznego i słusznego interesu wnioskodawcy oraz praworządności; 2) art. 8 § 1 Kpa poprzez prowadzenie postępowania w taki sposób, że pominięty został cel budzenia zaufania jego uczestników do władzy publicznej; 3) art. 8 § 2 Kpa poprzez odstąpienie w trakcie wydawania decyzji od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym; 4) art. 77 § 4 Kpa poprzez pominięcie w trakcie wydawania decyzji faktu powszechnie znanego, że nie w każdym przypadku podpisania deklaracji o współpracy, współpraca ta faktycznie miała miejsce; 5) art. 81a § 1 Kpa poprzez nierozstrzygnięcie na korzyść strony wątpliwości co do stanu faktycznego, a w konsekwencji powyższego: 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 udoa poprzez uznanie, że skarżącemu nie przysługuje status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie obu decyzji Szefa UdSKiOR i zobowiązanie organu do wydania decyzji potwierdzającej ww. status. Zgodnie ze stanowiskiem skarżącego decyzja Prezesa IPN, w której odmówił on potwierdzenia, że wnioskodawca spełnia warunki, o których mowa w art. 4 udoa nie może być jedyną podstawą do wydania decyzji przez Szefa UdSKiOR. Odwołał się do poglądu wyrażonego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazującego, że adnotacje ewidencyjne, które potwierdzają rejestrację osoby, lecz nie pozwalają na przyjęcie domniemania prawnego, że osoba brała czynny udział w tej rejestracji i po jej dokonaniu wykonywała jakiekolwiek czynności jako tajny informator lub pomocnik przy zdobywaniu informacji nie są dokumentami, o których stanowi art. 4 ust. 2 udoa. Mogą co najwyżej świadczyć o pewnym prawdopodobieństwie współpracy (dowody pośrednie), co jest niewystarczającą przesłanką do odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w rozumieniu art. 4 ust. 2 udoa. Skarżący podkreślił, że podpis pod przedmiotowymi dokumentami został wymuszony w sposób wręcz bestialski, a do współpracy nigdy nie doszło. Zgoda na współpracę została uzyskana wyłącznie wskutek szantażu, zastraszania i obawy o własne życie. W październiku 1982 r. został wezwany do stawienia się w Jednostce Wojskowej [...], pod pozorem powołania na dodatkowe przeszkolenie wojskowej, co jak powszechnie wiadomo było ukrytą formą internowania. Przebywał tam do 3 lutego 1983 r. Internowanych w ww. jednostce przetrzymywano w ciasnych barakach złączonych z wagonów towarowych, na kąpiel pozwalano raz w tygodniu, zimną wodą. Internowanym nie zapewniono ciepłej odzieży, a temperatura spadała do -22°C. Rozmiar cierpień potęgowała rozłąka z rodziną, listy można było wysyłać raz w miesiącu i podlegały cenzurze. Wyżywienie było słabej, internowani byli często budzeni w nocy by maszerować lub kopać rowy. Skarżący podczas przesłuchań był znieważany, bity po twarzy, uderzany gumową pałką po głowie, trafił do szpitala z podejrzeniem wstrząśnienia mózgu, gdzie przebywał 6 tygodni. Po powrocie ze szpitala nadal był terroryzowany, a deklaracje współpracy złożył wyłącznie skutek obaw o własne życie, dla pozoru. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 22 lutego 2021 r. skarżący podtrzymał skargę, podkreślając, że nie podjął współpracy, którą zadeklarował. W piśmie z dnia 8 marca 2021 r. organ poinformował, że skarżący nie odwoływał się od decyzji Prezesa IPN nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznał skargę na posiedzeniu niejawnym, wobec spełnienia warunków wynikających z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa). Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 319 ze zm.), dalej "udoa", zgodnie z którym status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. W świetle przepisów ww. ustawy potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, w drodze decyzji administracyjnej Szefa UdSKiOR jest warunkowane spełnieniem przesłanek pozytywnych z art. 2 lub art. 3 ustawy oraz brakiem przesłanki negatywnej z art. 4 ustawy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 udoa działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się jednak okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2). Natomiast do osób represjonowanych z powodów politycznych cyt. ustawa zalicza m.in. osobę, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 3 pkt 2). Nabycie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest ponadto uzależnione od wykazania, że nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 4 ustawy. Konieczne jest więc wykazanie, w postaci decyzji Prezesa IPN, że osoba ubiegająca się o ww. status: 1) nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Uwzględniając przedstawione powyżej ustawowe przesłanki, w ocenie Sądu organ prawidłowo uznał, że skarżącemu nie przysługuje statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Rozstrzygające znaczenie ma tu okoliczność, że jak wynika z ostatecznej i prawomocnej decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 11 grudnia 2017 r., nr [...], skarżący nie spełnia warunków, o których mowa w art. 4 udoa. W świetle jednoznacznego brzmienia art. 5 ust. 1 tej ustawy, brak potwierdzenia przez Prezesa IPN, że strona spełnia warunki, o których mowa w art. 4, wyklucza możliwość potwierdzenia przez Szefa UdSKiOR statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Stanowiska tego nie może zmienić okoliczność, że wyrokiem z dnia 4 lutego 2020 r., sygn. III Ko [...], Sąd Okręgowy , na podstawie art. 8 ust. 1 i art. 11 ust. 1 i 2 w zw. z art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, zasądził na rzecz skarżącego zadośćuczynienie od Skarbu Państwa (k. 22 akt. adm.). Sąd Okręgowy orzekał tam na podstawie innej ustawy i nie stosował przepisów udoa. W niniejszej sprawie bez wątpienia nie został spełniony przez skarżącego wymóg legitymowania się stwierdzeniem przez Prezesa IPN, że spełnia warunki, o których mowa w art. 4 udoa. Zaistniała więc przesłanka negatywna potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, o której mowa w tym przepisie. Konsekwencją zaistnienia tej przesłanki jest brak możliwości potwierdzenia wnioskowanego statusu na podstawie art. 5 ust. 1 udoa. Przywołany w skardze wyrok NSA (II OSK 1831/19) dotyczy sprawy, w której strona zaskarżyła decyzję Prezesa IPN o odmowie potwierdzenia, że spełnia warunki z art. 4 udoa. W niniejszej sprawie decyzja taka jest już ostateczna i prawomocna, a zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 5 ust. 1 udoa, nie zaś na podstawie art. 4 tej ustawy. Argumentacja z powołaniem się na ww. wyrok mogłaby być ewentualnie skuteczna w postępowaniu przed Prezesem IPN, natomiast w niniejszej sprawie Szef UdSKiOR nie mógł dokonywać własnych ustaleń faktycznych wbrew treści funkcjonującej w obrocie prawnym decyzji administracyjnej. W świetle powyższego, Szef UdSKiOR wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów prawa procesowego i materialnego. Prawidłowo orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji odmawiającej skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej, a to ze względu na zaistnienie, stwierdzonej w odrębnym postępowaniu przez właściwy organ, negatywnej przesłanki z art. 4 udoa, która wyłącza potwierdzenie tego statusu. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę - Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa.