II SA/Ke 1099/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Asesor WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją [...], po rozpatrzeniu odwołania J.M. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy, z [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanej na M. L., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium, cytując art. 17 ust. 1, 1a i 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, ze zm.), podało, że w wyroku z 21 października 2014 r., w sprawie K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Z tych względów powołana przez organ I instancji okoliczność, że w orzeczeniu o zaliczeniu osoby wymagającej opieki do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności wskazano, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, nie wyłącza możliwości uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma bowiem znaczenia wiek, w którym ta niepełnosprawność powstała, istotne zaś jest, że występuje ona w stopniu znacznym. Jednak w niniejszej sprawie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać przyznane z innego powodu - braku spełnienia warunków określonych w art. 17 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium podniosło, że prawo ubiegania się o świadczenie opiekuńcze wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który sprowadza się do obowiązku dostarczania środków utrzymania (niekiedy także środków wychowania) i obciąża krewnych w linii prostej (zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo. Uprawnienie do otrzymania świadczenia opiekuńczego, dalsza osoba uzyska dopiero wtedy, gdy brak będzie osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, to jest, gdy takiej osoby nie będzie, albo gdy nie będzie ona w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. Opisane zasady dotyczące obowiązku alimentacyjnego obowiązujące na gruncie prawa rodzinnego zostały przyjęte przez ustawę o świadczeniach rodzinnych. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszej kolejności. Natomiast dalszym krewnym świadczenie to przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych (spokrewnionych w pierwszym stopniu), albo gdy osoby te nie mogą wypełnić swego obowiązku - są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni jest wnuczką osoby wymagającej opieki. Nie jest zatem osobą spokrewnioną z babcią w pierwszym stopniu. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że M.L. ma dzieci, które pracują zawodowo i nie legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności. Zatem to na dzieciach M.L. ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a w konsekwencji, w świetle kategorycznego brzmienia art. 17 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie było podstaw do przyznania odwołującej się wnioskowanego świadczenia, aczkolwiek z innych powodów niż stwierdzone w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. Kolegium stwierdziło, że nie ma też znaczenia, że z innych przyczyn (np. z powodu wykonywania pracy), osoby zobowiązane w pierwszej kolejności takiej opieki nie mogą sprawować. Decydujące są jedynie przyczyny obiektywne, do których ustawa zalicza legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Innego rodzaju okoliczności, niepoparte treścią przepisów ustawy, nie mogą być brane pod uwagę. Organ dodał, że jeżeli obowiązek alimentacyjny nie przybierze postaci świadczenia pomocy w formie starań osobistych, może polegać np. na opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności (por. wyrok NSA z 18.07.2012 r., I OSK 198/12). W skierowanej do WSA w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji, J.M. zarzuciła naruszenie: 1. art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię polegającą na: a) pominięciu prawnie uzasadnionych celów ustawy o świadczeniach rodzinnych; b) przyjęciu, że faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, że babcia ma dzieci, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. 2. art. 11 i art. 107 § 3 kpa z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiającego się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu skargi jej autorka podała, że od wielu lat opiekuje się ona niepełnosprawną babcią M. L., która ma znaczny stopień niepełnosprawności potwierdzony orzeczeniem z 2010 r. i wymaga całodobowej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca zaznaczyła, że żyjące dzieci babci nie deklarują chęci opieki całodobowej. Oboje posiadają stabilną sytuację zawodową. Pracują w systemie zmianowym. Obawiają się, że w ich wieku po rezygnacji z zatrudnienia nie mogliby powrócić na rynek pracy. Również w związku z ich sytuacją rodzinną i materialną nie mogą zrezygnować z zatrudnienia, ponieważ to umniejszyłoby ich obecne jak i przyszłe dochody tj. wypracowaną emeryturę. Ich zarobki oscylują w granicach najniższej krajowej, dlatego też nie stać ich na opłacenie opiekunki. Wnosząca skargę podkreśliła, że jest osobą faktycznie sprawującą opiekę nad babcią od wielu lat. Babcia jest pod opieką lekarza rodzinnego i wielu specjalistów w Kielcach i w Lublinie. Jej pomoc babci to m.in.: podawanie insuliny, mierzenie poziomu cukru, mierzenie ciśnienia, przygotowywanie posiłków, pielęgnacja, higiena, podawanie leków, kontakt z lekarzem pierwszego kontaktu oraz lekarzami specjalistycznych przychodni lekarskich, utrzymywanie mieszkania w czystości. Dodała, że jest osobą zdrową, zna potrzeby swojej babci i potrafi się nią odpowiednio zaopiekować. Posiada prawo jazdy kategorii B oraz samochód, co pozwala jej dowieźć babcię do lekarza w każdej chwili. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. z dnia wydania zaskarżonej decyzji Dz. U. z 2018 r. poz. 2220) dalej zwanej "ustawą", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z cytowanego przepisu wynika, że aby ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki, jak i osoba sprawująca tę opiekę muszą spełnić określone ustawą przesłanki. Jeśli chodzi o osobę wymagającą opieki, to ustawodawca wymaga, aby osoba ta posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w art. 17 ust. 1 pkt 4. Bezspornym jest, że M. L. spełnia te warunki. Rację ma także Kolegium, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, nie ma znaczenia wiek, w którym niepełnosprawność M. L. powstała, a istotne jest, że występuje ona w stopniu znacznym. Jednak poza osobą wymagającą opieki, także osoba ją sprawująca, czyli skarżąca, musi spełnić ustawowe przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zwrócić należy uwagę, że skarżącej jako osobie nie spokrewnionej z M. L. w pierwszym stopniu, lecz należącej do osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym względem babci jako krewnej w linii prostej na podstawie art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne tylko wtedy, gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu lub legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie było w sprawie kwestionowane, że osoba wymagająca opieki ma dwoje dzieci – osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odnosząc się w tym miejscu do zawartego w skardze stwierdzenia, że dzieci osoby wymagającej opieki nie deklarują chęci opieki całodobowej, bo pracują w systemie zmianowym, a ponadto nie mogą ze względów materialnych zrezygnować z zatrudnienia, to podkreślić należy, że nie ma znaczenia, z jakiego powodu nie sprawują one opieki. Okoliczność ta nie może zostać uwzględniona, gdyż pozostaje bez wpływu na wystąpienie przesłanek z art. 17 ust. 1a ustawy. Z przepisu tego jasno wynika bowiem, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej mogłoby nastąpić wyłącznie wtedy, gdyby dzieci skarżącej posiadały orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji zgodzić należy się z organami obu instancji, (choć w przypadku organu I instancji z innego powodu, niż podano w tej decyzji), że nie zachodzą podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż obowiązek sprawowania opieki nad M. L. spoczywa w pierwszej kolejności na jej dzieciach. Podnieść nadto wypada, że przepisy ustawy w sposób jednoznaczny określają przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie pozostawiając organom w tym zakresie żadnej uznaniowości, przy czym ustawa ta nie reguluje kwestii opieki nad niepełnosprawnym i nie obliguje do sprawowania takiej opieki żadnego z członków rodziny. Ustala natomiast w sposób precyzyjny, które z osób sprawujących opiekę i po spełnieniu jakich przesłanek, mogą otrzymać rekompensatę finansową ze strony państwa za rezygnację z zatrudnienia lub podjęcia pracy w celu sprawowania takiej opieki. Mając to wszystko na uwadze stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.