II SA/Ke 11/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sylwester Miziołek po rozpoznaniu w dniu 10 września 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania czynności p o s t a n a w i a : I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego. W niniejszej sprawie skarżący składał już wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 31 marca 2008r. oddalił przedmiotowy wniosek. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 czerwca 2008r., sygn. akt II OZ 625/08 oddalił zażalenie S. S. na postanowienie sądu I instancji. S. S. złożył w dniu 7 lipca 2008r. kolejny urzędowy formularz PPF, w którym ponownie wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania czynności. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2008r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach oddalił wniosek S. S. o przyznanie prawa pomocy - w całości. W ustawowym terminie S. S. wniósł sprzeciw od w/w postanowienia, domagając się zwolnienia go od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Wnioskodawca wskazał, iż osoby, które partycypowały w kosztach prowadzonych przez niego inwestycji wycofały się z nich i żądają obecnie pieniędzy za robociznę i pracę sprzętu. Podniósł ponadto, iż nie dokonał utwardzenia działki nr [...] w gminie M., gdyż wykonywał tam jedynie prace przygotowawcze, polegające na wyrównywaniu terenu. Natomiast zbudowane przez niego własnoręcznie budynki gospodarcze - o powierzchni 25 m2 każdy - wykonane zostały małym nakładem kosztów z materiałów rozbiórkowych. Skarżący zakwestionował zawarte w w/w postanowieniu twierdzenia, iż powinien mieć świadomość ryzyka związanego z ewentualnym niepowodzeniem swoich przedsięwzięć i liczyć się ze związanymi z tym kosztami sądowymi. S. S. wyraził jednocześnie pogląd, iż skoro żyje w państwie prawa i postępuje zgodnie z prawem, to nie był w stanie przewidzieć bezprawia, jakie spotkało go ze strony organów administracji publicznej. W piśmie z dnia 26 sierpnia 2008r. skarżący wskazał, iż pogorszyła się jego sytuacja materialna i bytowa, a pisma do niego skierowane należy wysyłać na adres schroniska dla bezdomnych w K. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Według treści art. 245 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei stosownie do treści art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Podkreślić ponadto należy, iż opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z tego względu może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Jak wynika ze złożonego formularza o udzielenie prawa pomocy S. S. pobiera zasiłek przedemerytalny w wysokości 460 zł netto miesięcznie i korzysta z posiłków z opieki społecznej raz dziennie. Leczy się na nadciśnienie tętnicze, ma problemy urologiczne i neurologiczne oraz chorobę wieńcową serca, na co przeznacza dużą część swoich dochodów. Syn wnioskodawcy - D. S. zaprzestał udzielania mu pomocy, domaga się zwrotu pożyczonych pieniędzy, a wykonawcy robót budowlanych grożą procesami cywilnymi o zapłatę. Prowadzone inwestycje są wstrzymane i nie przynoszą skarżącemu żadnych dochodów materialnych. S. S. jest obecnie zadłużony, gdyż wszystkie pieniądze jakie posiadał przeznaczył na realizację inwestycji, a w chwili obecnej nie ma środków, by dalej budować. Twierdzi, iż jest bezdomny i będzie ubiegać się o przyjęcie do noclegowni. Zdaniem skarżącego jego sytuacja materialna oraz bytowa jest ciężka i uległa dalszemu pogorszeniu. Oceniając możliwości finansowe skarżącego wskazać należy, iż Sądowi z urzędu jest wiadome, że z jego udziałem skarżącego toczyły się oraz nadal się toczą sprawy związane z prowadzonymi przez niego inwestycjami. Wskazać należy na sprawę o sygn. akt II SA/Ke 450/07, gdzie w skardze na rozstrzygnięcie organu odwoławczego dotyczące utwardzenia przez skarżącego działki nr [...] we wsi B. wnioskodawca zarzuca, iż nie jest możliwe wybudowanie hotelu, restauracji, parkingu i dróg dojazdowych na tej nieruchomości przy jednoczesnym zachowaniu wymogów zabudowy parterowej oraz 60 - procentowego udziału powierzchni biologicznie czynnej. Świadczy to bowiem o dużym rozmiarze i ogromnej wartości inwestycji realizowanej przez skarżącego na przedmiotowej działce. Z kolei z akt sprawy o sygn. akt II SA/Ke 638/07 wynika, iż skarżący bez pozwolenia na budowę postawił przy trasie [...] w miejscowości W., gmina C. stację tankowania gazem. W sprawie tej, tak samo jak w rozpoznawanej, właścicielem przedmiotowej działki jest D. S., natomiast jego ojciec jest inwestorem. Z kolei w sprawie II SA/Ke 319/08 skarżący miał wybudować, zgodnie z dokonanym zgłoszeniem, dwa budynki gospodarcze o powierzchni zabudowy 25 m2 każdy. Wynika z tego, że skarżący jest inwestorem licznych przedsięwzięć budowlanych, które wymagają znacznych nakładów finansowych i są realizowane z dużym rozmachem na terenie całego województwa. Fakt dokonywania tego typu inwestycji świadczy o tym, że skarżącego nie można uznać za osobę ubogą, której pomocy winien udzielić Skarb Państwa. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane wyłącznie w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem. Powyższy pogląd został zaprezentowany przez NSA w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008r., sygn. akt II OZ 625/08. Podkreślenia także wymaga, że przyznania prawa pomocy nie może usprawiedliwiać okoliczność, iż - jak to twierdzi skarżący - w wyniku prowadzonych inwestycji popadł w zadłużenie. W sytuacji kiedy zdecydował się na ich prowadzenie, powinien mieć bowiem świadomość, że ponosi ryzyko związane z ich prowadzeniem i liczyć się z kosztami (także sądowymi), związanych z ewentualnym niepowodzeniem tych przedsięwzięć. Tym samym S. S. winien był zabezpieczyć odpowiednie środki finansowe na ten cel. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zaistniałej sytuacji - spowodowanej fiaskiem planów skarżącego - oznaczałoby w istocie przeniesienie na podatników konsekwencji i ryzyka podjętych przez niego nietrafionych inwestycji. Odnosząc się do pisma skarżącego z dnia 26 sierpnia 2008r., wskazać należy, iż skarżący wskazał w nim jedynie nowy adres dla doręczeń tj. schronisko dla bezdomnych. Nie wspominał jednakże, iż rzeczywiście tam stale przebywa, w szczególności, iż jest tam zameldowany. Jednocześnie podnieść trzeba, iż Sąd orzeka w przedmiocie przyznania prawa pomocy, biorąc pod uwagę indywidualne okoliczności każdej spray. Tymczasem z uwagi na poczynione powyżej ustalenia dotyczące stanu majątkowego skarżącego, okoliczność ewentualnego korzystania przez niego z pomocy społecznej nie może stanowić podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania pełnomocnika z urzędu. Mając na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji postanowienia - na podstawie art. 245 i art. 246 § 1 w związku z art. 260 ustawy p.p.s.a.