II SA/Ke 11/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 30 listopada 2023 r. znak: SKO.PS-80/8100/4698/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla punkt 1 zaskarżonej decyzji. II SA/Ke 11/24 Uzasadnienie Decyzją z 30 listopada 2023 r., znak: SKO.PS-80/8100/4698/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania M. K. od wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Daleszyce decyzji z 12 października 2023 r., znak: 5211/000937/SP/OPŚ/10/2023, o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na A. D. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i w to miejsce orzekł o: 1) odmowie przyznania M. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką A. D. na okres od 28.08.2023 r. do 5.09.2023 r.; 2) przyznaniu M. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką A. D. na okres od 6.09.2023 r. do 31.08.2025 r. W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Po rozpatrzeniu wniosku M. K. organ I instancji wydał opisaną na wstępie decyzję z 12 października 2023 r. W odwołaniu wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ("uśr") bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności, a przez to naruszenie art. 190 Konstytucji RP. Organ odwoławczy ustalił, że A. D. jest wdową, zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach z 28 sierpnia 2023 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do 31 sierpnia 2025 r., przy czym niepełnosprawność istnieje od 48 roku życia, a ustalony stopnień niepełnosprawności datuje się od 24 czerwca 2021 r. Została więc spełniona pierwsza z przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dotycząca osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1 uśr). Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13 oraz stosowne orzecznictwo sądów administracyjnych, organ wyjaśnił, że nie jest też dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej podstawie, że niepełnosprawność nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia, tj. w wieku określonym w art. 17 ust. 1b uśr. Dalej Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że wnioskodawczyni zgodnie z oświadczeniem z 20 września 2023 r., zawartym w III części wniosku, zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od 6 września 2023 r. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR), wskazujące, że wnioskodawczyni nie widnieje w ewidencji producentów rolnych i nie składała wniosków w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Z pisma Urzędu Miasta i Gminy Daleszyce wynika zaś, że nie ubiegała się w 2023 r. o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej ani o zwrot akcyzy za paliwo rolnicze wykorzystywane przy chowie i hodowli bydła, owiec, kóz i koni. Organ zauważył, że decyzją z 4 sierpnia 2023 r. organ I instancji orzekł o zmianie decyzji Kolegium z 19 listopada 2021 r. w ten sposób, że przyznał M. K. świadczenie pielęgnacyjne na A. D. od 1 sierpnia 2023 r. do upływu 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Skoro zatem nowe orzeczenie o zaliczeniu A. D. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności zostało wydane 28 sierpnia 2023 r., to wnioskodawczyni uprawniona była do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie poprzedniego orzeczenia do 27 sierpnia 2023 r. Przywołując treść art. 24 ust. 2, 2a i 4 uśr organ wskazał, że wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności A. D. został złożony 3 lipca 2023 r. Z kolei wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął 20 września 2023 r. Rozstrzygając kwestię, czy wnioskodawczyni spełnia przesłanki przyznania ww. świadczenia od 28 sierpnia 2023 r. organ na podstawie oświadczenia wnioskodawczyni przyjął, że zaprzestała ona pracy w gospodarstwie rolnym od 6 września 2023 r. Zatem, zdaniem organu, za okres od 28 sierpnia do 5 września 2023 r. wnioskowane świadczenie nie przysługuje. W skardze do tut. Sądu M. K. zaskarżyła decyzję Kolegium w zakresie pkt. 1, tj. w części orzekającej o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 28 sierpnia do 5 września 2023 r. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie pkt. 1, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy; 2) art. 7, art. 76, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego i jego dowolną ocenę, wyrażające się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności dokumentowi mającemu moc dokumentu urzędowego; 3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami z art. 107 § 3 Kpa. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżąca do 30 września 2023 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne na podstawie decyzji z 23 sierpnia 2023 r. W okresie tym nie pracowała i nie pracuje w gospodarstwie rolnym. We wniosku z 20 września 2023 r. wpisana została data zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. 6 września 2023 r. w związku z przejęciem gospodarstwa rolnego w tej dacie. Jednak skarżąca nigdy nie pracowała w gospodarstwie rolnym, nie zarządzała takim gospodarstwem i nie czerpała żadnych korzyści z takiego gospodarstwa. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa). Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm. – brzmienie w dacie orzekania), dalej "uśr", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1b uśr świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Podzielić w tym miejscu należy ocenę Kolegium, że wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, bez znaczenia pozostaje wiek, w którym niepełnosprawność matki skarżącej powstała, a istotne jest, że występuje ona w stopniu znacznym. Została zatem spełniona pierwsza z przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, dotycząca sytuacji osoby wymagającej opieki. Istota sporu w kontrolowanej sprawie sprowadza się natomiast do oceny, czy zgodna z prawem była odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 28 sierpnia 2023 r. (daty wydania nowego orzeczenia o zaliczeniu A. D. do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności) do 5 września 2023 r. (ostatniego dnia przed zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego według oświadczenia zawartego we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego). W sprawie bezsporne jest, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką, która jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Stosownie do treści art. 17b ust. 1 uśr, w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia." Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2). W orzecznictwie wyrażono pogląd, zgodnie z którym tego rodzaju oświadczenie może podlegać weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjęcie odmiennego stanowiska byłoby bowiem sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasadą prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu składanie oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej (por. wyroki: WSA w Lublinie z 30 marca 2022 r., sygn. II SA/Lu 99/22, WSA w Krakowie z 7 lutego 2022 r., sygn. III SA/Kr 1600/21). W niniejszej sprawie, istotne dla przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w aspekcie przesłanek określonych w art. 17b ust. 1 uśr oraz złożonego wniosku, jest ustalenie daty zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Kolegium zwróciło się do organu I instancji o informacje, czy skarżąca jest producentem rolnym i widnieje w systemie informatycznym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz o wyjaśnienie jakiej wielkości gospodarstwo rolne posiada, czy korzystała ze zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej, co uzasadnia stwierdzenie o podjęciu przez organ odwoławczy czynności zmierzających do weryfikacji złożonego oświadczenia w trybie art. 17 ust. 1b uśr. Jednakże, przyjęcie przez Kolegium, że skarżąca w okresie od 28 sierpnia do 6 września 2023 r. prowadziła gospodarstwo rolne, nastąpiło wyłącznie w oparciu o samo oświadczenie skarżącej, z pominięciem i nie odniesieniem się organu do takich okoliczności jak: - wydanej przez organ I instancji decyzji z 4 sierpnia 2023 r. o zmianie decyzji Kolegium z 19 listopada 2021 r. w ten sposób, że przyznano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką do 1 sierpnia 2023 r. do upływu 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności – która świadczy o przyjęciu przez organy, że skarżąca spełnia przesłanki do nabycia tego świadczenia. Odmienne stanowisko nie uzasadniałoby bowiem decyzji pozytywnej dla strony; - zaświadczenia Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Kielcach z 17 listopada 2023 r., wskazującego, że skarżąca nie widnieje w ewidencji producentów rolnych i nie składała wniosków w ramach systemów wsparcia bezpośredniego; - pisma Urzędu Miasta i Gminy Daleszyce z 29 listopada 2023 r. potwierdzającego, że skarżąca nie ubiegała się w 2023 r. o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej ani o zwrot akcyzy za paliwo rolnicze wykorzystywane przy chowie i hodowli bydła, owiec, kóz i koni; - kolejnego pisma tego Urzędu, z 27 listopada 2023 r. stwierdzającego, że skarżąca od 6 września 2023 r. figuruje w ewidencji podatkowej jako podatnik z gruntów stanowiących gospodarstwo rolne. Powyższe dowody budzą uzasadnione wątpliwości, czy skarżąca do 6 września 2023 r. była posiadaczką gospodarstwa rolnego, a zatem czy w ogóle możliwa była w tym okresie rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Podkreślenia wymaga fakt, że zgodnie z zawartym w skardze stanowiskiem, data 6 września 2023 r. związana jest z przejęciem przez skarżącą gospodarstwa rolnego w tej dacie, a sama skarżąca nigdy w nim nie pracowała, nie zarządzała nim i nie czerpała z niego żadnych korzyści. Zdaniem Sądu, przyjęcie przez Kolegium, że skarżąca w okresie od 28 sierpnia do 6 września 2023 r. prowadziła gospodarstwo rolne w oparciu wyłącznie o samo jej oświadczenie, bez ustosunkowania się do podniesionych wyżej dowodów, świadczy o dokonaniu wybiórczej, a nie wszechstronnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, co w konsekwencji pozwala uznać, że organ tej kwestii nie wyjaśnił. W istocie zatem doszło do naruszenia obowiązków wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa, które obligują organ do stania na straży praworządności i podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80). W realiach niniejszej sprawy, decyzja Kolegium w części w jakiej orzeka o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 28 sierpnia 2023 r. do 5 września 2023 r., narusza wskazane wyżej przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy należało, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa uchylić decyzję Kolegium w zaskarżonej części (pkt I wyroku). Rozpoznając sprawę ponownie organ II instancji uwzględni poczynione w uzasadnieniu przez Sąd rozważania. W szczególności ustali, czy skarżąca w okresie od 28 sierpnia 2023 r. do 5 września 2023 r. prowadziła gospodarstwo rolne. W tym kontekście wyjaśni na jakiej podstawie i z jakiego powodu skarżąca oświadczyła, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego 6 września 2023 r., skoro nie jest zarejestrowana w ewidencji producentów rolnych, nie składała wniosków w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a wcześniej miała ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W razie potrzeby przeprowadzi dodatkowe postępowanie dowodowe.