II SA/Ke 1161/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2016 r. wniosku adwokata K. R. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia: odmówić przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny Kielcach postanowieniem z dnia 15 września 2015r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Ke 784/15, odrzucił skargę J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego – z uwagi na jej wniesienie z uchybieniem ustawowego 30-dniowego terminu, określonego w art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.". Postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 4 listopada 2016 r. ustanowiono dla J.M. na jego wniosek adwokata z urzędu. Na tej podstawie Okręgowa Rada Adwokacka w Kielcach pismem z dnia 13 listopada 2015r. wyznaczyła pełnomocnikiem skarżącego adwokata K.R.. W dniu 27 listopada 2015r. ustanowiony z urzędu w sprawie o sygn. akt II SA/Ke 784/15 pełnomocnik J.M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego – kolejną, odrębną skargę na w/w decyzję tego organu z dnia [...]. W załączeniu do skargi pełnomocnik skarżącego przedstawił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi, wskazując na ciężkie warunki materialne i trudną sytuację życiową J.M., stanowiące przyczynę uchybienia terminu (brak środków pieniężnych na wysłanie skargi). Postanowieniem z dnia 31 grudnia 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi – z uwagi na uchybienie terminowi, o jakim mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Postanowieniem z dnia 26 lutego 2016r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniesione przez pełnomocnika z urzędu zażalenie J.M. na w/w postanowienie z dnia 31 grudnia 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach postanowieniem z dnia 22 marca 2016r. sygn. akt II SA/Ke 1161/15 na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a odrzucił sporządzoną przez pełnomocnika z urzędu skargę wniesioną w imieniu J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Orzeczenie to zostało doręczone adwokatowi skarżącego w dniu 30 marca 2016r. (k. 79 akt administracyjnych). W dniu 26 kwietnia 2016r. pełnomocnik J.M. złożył w tutejszym. Sądzie skierowane do Naczelnego Sądu Administracyjnego pismo zatytułowane "skarga kasacyjna" na w/w postanowienie. Pismo to zostało potraktowane jako zażalenie wniesione z uchybieniem terminu. Zgodnie bowiem z art. 194 § 1 pkt 1 a p.p.s.a zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego których przedmiotem jest odrzucenie skargi w przypadkach, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4 oraz art. 220 § 3 p.p.s.a. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2016 r. tutejszy Sąd odrzucił zażalenie J.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 22 marca 2016r. sygn. akt II SA/Ke 1161/15 z powodu uchybienia terminu do jego wniesienia. Pełnomocnik z urzędu w skardze, zażaleniu, skardze kasacyjnej i odrębnym piśmie procesowym zawarł wnioski o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że wyżej wymienione koszty nie zostały ani w całości ani w żadnej części pokryte przez skarżącego. Zgodnie z art. 250 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Podkreślić, należy, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy, o którym mowa w art. 250 p.p.s.a., otrzymuje wynagrodzenie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej. Pomoc prawna powinna przybrać wymiar realny, a ciężar wykazania, że została faktycznie udzielona stronie spoczywa na pełnomocniku (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, i z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). W świetle powyższego, stwierdzić należy, że przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia nie może odbywać się mechaniczne, lecz poprzedzone być musi oceną okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w celu ustalenia, czy podjęte przez niego czynności stanowią faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. Referendarz sądowy bowiem, w tym zakresie, odpowiada za zasadność i legalność wydatkowania środków publicznych. Mając na uwadze powyższe, stwierdzono, że czynności podjętych przez pełnomocnika z urzędu w ramach postępowania w pierwszej instancji oraz drugiej instancji nie można uznać za faktyczne udzielenie skarżącemu pomocy prawnej. W niniejszej sprawie adwokat z urzędu sporządził i wniósł w imieniu skarżącego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach postanowieniem z dnia 31 grudnia 2016 r. odrzucił wniosek o przywrócenie terminu jako spóźniony. Podniesione natomiast w zażaleniu na to postanowienie zarzuty nie zostały uwzględnione przez Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 26 lutego 2016 r. oddalił wniesione zażalenie. W następstwie powyższego tutejszy Sąd postanowieniem z dnia 22 marca 2016r. odrzucił kolejną wniesioną w tej samej sprawie skargę z powodu uchybienia terminu. Od tego postanowienia fachowy pełnomocnik złożył skargę kasacyjną zamiast zażalenia. Pismo to nie mogło wywołać żadnych skutków procesowych, gdyż zostało wniesione z uchybieniem ustawowego terminu i zostało odrzucone przez Sąd. W ocenie referendarza sądowego, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie można zatem uznać, że podjęte przez wyznaczonego pełnomocnika czynności polegały na faktycznym (rzeczywistym) i profesjonalnym udzieleniu skarżącemu pomocy prawnej. Oznacza to, że brak jest podstaw do przyznania adwokatowi żądanego wynagrodzenia, gdyż nie można uznać, iż skarżącemu została rzeczywiście udzielona pomoc prawna. Obowiązek poniesienia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej dotyczy bowiem pomocy faktycznie udzielonej. Ponadto strona, której zostało przyznane prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, nie może pozostawać w przeświadczeniu, że udzielona pomoc jest pomocą iluzoryczną. Powyższe stanowisko znajduje odzwierciedlenie zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego (vide postanowienie SN z dnia 20 września 2007 r., sygn. akt II CZ 69/07, publ. LEX nr 325665), jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide postanowienie NSA z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 221/14, postanowienie NSA z dnia 7 października 2014 r., sygn. akt II OW 7/14, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Profesjonalnemu pełnomocnikowi nie przysługuje bowiem wynagrodzenie za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, jeżeli "pomoc" prawna została udzielona stronie z uchybieniem zasad staranności i profesjonalizmu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 16 marca 2000 r., sygn. akt I PZ 86/99 i z 10 grudnia 2001 r. sygn. akt I PKN 248/01, OSNAP z 2002 r. Nr 9, poz. 5, a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 czerwca 2010 r. II FZ 143/10, Lex 643591 oraz M. Jagielski, J. Jagielski, P. Gołaszewski, Komentarz do art. 250, [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 813). Referendarz sądowy rozstrzygając wniosek o przyznanie kosztów musi więc mieć na uwadze, czy czynność, za którą pełnomocnik domaga się opłaty spełnia wszystkie elementy profesjonalizmu. Jeżeli pismo z powodu swoich wad nie wywołało żadnych skutków, to nie można przyjąć, że pomoc została zrealizowana (H. Knysiak-Molczyk, Komentarz do art. 250, [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, str. 978-979). Mając na uwadze, że skarżącemu nie została udzielona faktyczna (rzeczywista) i profesjonalna pomoc prawna orzeczono odmowie przyznania wynagrodzenia na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 w związku z art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.