II SA/Ke 1161/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal po rozpoznaniu w dniu 28 września 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu adwokata [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym Kielcach z dnia 22 lipca 2016r. o sygn. akt II SA/Ke 1161/15 w sprawie ze skargi [....] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego p o s t a n a w i a : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie z dnia 22 lipca 2016r. Postanowieniem z dnia 15 września 2015r. o sygn. akt II SA/Ke 784/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny Kielcach odrzucił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 czerwca 2015r. znak: SKO.PS-80/1919/683/2015 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego – z uwagi na jej wniesienie z uchybieniem ustawowego 30-dniowego terminu, określonego w art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.". Postanowieniem z dnia 4 listopada 2016r. starszy referendarz sądowy ustanowił dla [...] na jego wniosek adwokata z urzędu. Na tej podstawie Okręgowa Rada Adwokacka w Kielcach pismem z dnia 13 listopada 2015r. wyznaczyła pełnomocnikiem skarżącego adwokata [...]. W dniu 27 listopada 2015r. ustanowiony z urzędu w sprawie o sygn. akt II SA/Ke 784/15 pełnomocnik [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego – kolejną, odrębną skargę na ww. decyzję tego organu z dnia [...] (nowa sprawa o sygn. akt II SA/Ke 1161/15). W załączeniu do skargi pełnomocnik skarżącego przedstawił wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia, wskazując na ciężkie warunki materialne i trudną sytuację życiową [...], stanowiące przyczynę uchybienia terminu (brak środków pieniężnych na wysłanie skargi). Postanowieniem z dnia 31 grudnia 2015r. o sygn. akt II SA/Ke 1161/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi – z uwagi na uchybienie terminu, o jakim mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Postanowieniem z dnia 26 lutego 2016r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniesione przez pełnomocnika z urzędu zażalenie [...] na ww. postanowienie z dnia 31 grudnia 2015r. Postanowieniem z dnia 22 marca 2016r. o sygn. akt II SA/Ke 1161/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odrzucił sporządzoną przez pełnomocnika z urzędu skargę wniesioną w imieniu [....] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. Orzeczenie to zostało doręczone adwokatowi skarżącego w dniu 30 marca 2016r. (k. 79 akt administracyjnych). W dniu 26 kwietnia 2016r. pełnomocnik [...] złożył w tut. Sądzie skierowane do Naczelnego Sądu Administracyjnego pismo zatytułowane "skarga kasacyjna" na ww. postanowienie, będące w istocie zażaleniem. Zgodnie bowiem z art. 194 § 1 pkt 1 a p.p.s.a zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego których przedmiotem jest odrzucenie skargi w przypadkach, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4 oraz art. 220 § 3 p.p.s.a. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2016r. tut. Sąd odrzucił zażalenie [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 22 marca 2016r. sygn. akt II SA/Ke 1161/15 z powodu uchybienia terminu do jego wniesienia. Pełnomocnik z urzędu w skardze, zażaleniu, skardze kasacyjnej i odrębnym piśmie procesowym zawarł wnioski o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że wyżej wymienione koszty nie zostały ani w całości ani w żadnej części pokryte przez skarżącego. Postanowieniem z dnia 22 lipca 2016r. sygn. akt II SA/Ke 1161/16 starszy referendarz sądowy w tut. Sądzie odmówił adwokatowi [...] przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy w ww. sprawie. W ustawowym terminie ustanowiony z urzędu pełnomocnik wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, wskazując w obszernym uzasadnieniu, że orzeczenie to "jest rażąco niesprawiedliwe, zaś jego uzasadnienie jawi się jako absurdalne i pozbawione zasad logicznego myślenia". Zdaniem pełnomocnika przy wykonaniu w niniejszym postępowaniu szeregu czynności została dochowana najwyższa staranność, przy uwzględnieniu jak najkorzystniejszych skutków prawnych dla skarżącego. Nie można mieć żadnych zastrzeżeń co do treści merytorycznej i wymogów formalnych wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi oraz skargi, zwłaszcza że referendarz sądowy nie wskazał jakie konkretnie wady zawierają wyżej wymienione pisma. Co się zaś tyczy postanowienia tut. Sądu z dnia 31 grudnia 2015r. o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2016r. o sygn. akt: I OZ 183/16 o oddaleniu zażalenia na to orzeczenia, to pełnomocnik nie zgadza się z żadnym z powyższych postanowień. Za "pozbawione logiki" uznał "twierdzenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że skoro zostałem ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu w dniu 13 listopada 2015 roku zarządzeniem ORA w Kielcach nr L.Dz. ORA 877/15 to od tej daty biegł termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Jak mogłem działać w sprawie, jak mógł rozpocząć bieg termin skoro na dzień 13 listopada 2015 roku o fakcie wyznaczenia mnie pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego [...] nie wiedziałem (szerzej na ten temat piszę w uzasadnieniu skargi kasacyjnej z 25 kwietnia 2016 roku w jej akapicie dziewiątym). Konkludując, wykonując powyższe czynności w imieniu skarżącego [...] w sposób faktyczny (rzeczywisty) udzieliłem stronie pomocy prawnej. Pisma były rzeczowe, staranne, w pełni profesjonalne. Wymogi formalne pism były zachowane. Ich sporządzenie kosztowało poświęcenia znacznej ilości czasu (napisanie pisma, kserowanie załączników, wyjście na pocztę w celu wysłania odpisu pisma dla strony przeciwnej, koszt przesyłki pocztowej, wcześniejsze zapoznanie się z aktami sprawy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach). Moja pomoc prawna świadczona na rzecz skarżącego [...] w pełni przybrała wymiar realny." Końcowo wyrażono pogląd, że pełnomocnik nie może ponosić odpowiedzialności w postaci odmowy przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy na skutek wydania orzeczeń niekorzystnych dla skarżącego. Zdaniem pełnomocnika w niniejszej sprawie najprawdopodobniej referendarz sądowy uznał, że należało sporządzić i wnieść w imieniu skarżącego skargę kasacyjną na postanowienie z dnia 15 września 2015r. o sygn. akt II SA/Ke 784/15, ewentualnie sporządzić opinię prawną o braku podstaw do wniesienia skargi. Nie oznacza to jednak, że powyższy sposób działania jest jedynym właściwym działaniem i powinien być stosowany automatycznie z pominięciem wszechstronnego rozważenia okoliczności konkretnej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Z kolei jak wynika z art. 258 § 1, 2 pkt 8 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonywanych przez referendarza sądowego należy w szczególności m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Zasady wynagradzania profesjonalnych pełnomocników, ustanowionych w ramach prawa pomocy, w postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa przepis art. 250 p.p.s.a., z którego wynika że wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków (§ 1). W uzasadnionych przypadkach, sąd może obniżyć wynagrodzenie, o którym mowa w § 1 (§ 2). Od dnia 1 stycznia 2016r. aktem normatywnym regulującym zasady przyznawania wynagrodzenia adwokatów jest rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015r. poz. 1801). Jednakże zauważyć należy, że stosownie do § 22 rozporządzenia, do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia (do których zalicza się niniejsza sprawa) stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, tj. przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2013r., poz. 461 ze zm.). Jedną z reguł, do których odsyła art. 250 § 1 p.p.s.a., zawarto w § 2 pkt 1 ww. rozporządzenia z dnia 28 września 2002r. Zgodnie z tym unormowaniem, zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Powołane wyżej przepisy nie nakładają na sąd (ewentualnie referendarza sądowego) obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy dotyczącego przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W orzecznictwie sądowym oraz literaturze przedmiotu wywodzi się, że wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego z urzędu (w ramach prawa pomocy), o którym mowa w art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 2 pkt 1 rozporządzenia z dnia 28 września 2002r. dotyczy tylko rzeczywistego udzielenia pomocy prawnej (por. postanowienie SN z 12 lutego 1999r., II CKN 341/98/OSNC 1999, nr 6, s. 123; postanowienie SN z 21 czerwca 2007r., III KK 200/07. OSNwSK 2007/1/1378/, Lex nr 459865 oraz S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek: Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych Warszawa 2007, s. 316-317). Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz.U. z 2015r., poz. 615), koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ponosi Skarb Państwa. Powyższe oznacza obowiązek ustalenia przez sąd (bądź referendarza), czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona, bowiem dysponując w tym zakresie środkami publicznymi odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Nie budzi wątpliwości Sądu, że sporządzone w niniejszej sprawie przez ustanowionego z urzędu adwokata skarga z wnioskiem o przywrócenie terminu oraz zażalenie należą do katalogu czynności, za które zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. c ww. rozporządzenia z dnia 28 września 2002r. przysługuje wynagrodzenie. Nie każde jednak sporządzenie takich pism będzie świadczyć o faktycznym udzieleniu pomocy prawnej. Interes prawny mocodawcy chronić będą bowiem jedynie środki prawne, skierowane i sporządzone w sposób profesjonalny, z zachowaniem zasad należytej staranności i przy zachowaniu wymogów wynikających z obowiązujących przepisów, w szczególności proceduralnych. Tymczasem w niniejszej sprawie adwokat, ponownie wnosząc skargę, złożył co prawda wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia, jednak uczynił to z uchybieniem terminu, o jakim mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. – którego treścią winien był kierować się dokonując tej właśnie czynności. W konsekwencji w niniejszej sprawie doszło do odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi, co z kolei spowodowało odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – jako wniesionej z uchybieniem terminu, o jakim mowa w art. 53 § 1 w zw. z art. 54 § 1 p.p.s.a. Zaznaczyć przy tym trzeba, że prawidłowość pierwszego z ww. orzeczeń została potwierdzona przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 lutego 2016r., którym oddalono zażalenie na postanowienie tut. Sądu z dnia 31 grudnia 2015r. – z którym pełnomocnik polemizuje w złożonym sprzeciwie. Podobnie zażalenie na postanowienie z dnia 22 marca 2016r. o odrzuceniu skargi (mylnie nazwane skargą kasacyjną) zostało odrzucone przez tut. Sąd z uwagi na jego wniesienie z uchybieniem ustawowego terminu o jakim stanowi art. 194 § 2 p.p.s.a.. W ocenie Sądu, w okolicznościach sprawy niniejszej, nie sposób uznać, że podjęte przez pełnomocnika czynności polegały na rzeczywistym i profesjonalnym udzieleniu stronie skarżącej pomocy prawnej. Z całą pewnością działaniem takim nie było składanie kolejnych pism procesowych, które – z uwagi na uchybienie kolejnych terminów ustawowych – nie mogły odnieść skutku. Tym samym brak podstaw by uznać czynności ustanowionego z urzędu pełnomocnika za spełniające standardy należytej staranności i przyczyniające się do wyjaśnienia sprawy. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji – na podstawie art. 260 § 1, 3 w zw. z art. 250 p.p.s.a.