II SA/Ke 121/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian,, Sędzia WSA Renata Detka, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 maja 2012r. sprawy ze skargi C.J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień dla wdowy po kombatancie I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokat E.S. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia 17 stycznia 2012r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 2 grudnia 2011r. Nr [...] o odmowie przyznania C. J. uprawnień wdowy po kombatancie. W uzasadnieniu organ wskazał na pochodny w stosunku do uprawnień kombatantów charakter uprawnień przysługujących wdowom po kombatantach, przywołując stosowne orzecznictwo Sądu Najwyższego i NSA. W toku postępowania ustalono, że mąż strony J. J. poza uprawnieniami kombatanckimi z tytułu utrwalania władzy ludowej uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu służby w Batalionach Chłopskich. Uprawnień tych powinien być jednak pozbawiony na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, albowiem w okresie od września do listopada 1947r. a następnie w okresie od lutego do września 1949r. pełnił on służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KBW). W aktach ZBoWiD znajduje się jego oświadczenie, z którego wynika, że po wyzwoleniu brał udział w walkach z bandami UPA i reakcyjnym podziemiem w województwach rzeszowskim i białostockim. Na podstawie informacji z Instytutu Pamięci Narodowej (IPN) ustalono, że jednostki, w których pełnił służbę J. J., tj. 10. Pułk KBW mp. Poznań i 4 Brygada KBW mp. Rzeszów w okresie służby w nich męża strony brały udział w walkach ze Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość", Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Narodową Organizacją Wojskową, Ukraińską Armią Powstańczą i "bandami o charakterze rabunkowym". Organ wyjaśnił, że KBW był specjalną formacją wojskową powołaną w 1945r. do walki z podziemiem niepodległościowym, zbrojnymi organizacjami niemieckimi i ukraińskimi, a także do zapewnienia porządku publicznego; do 1954r. podlegał Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego. Powołując się na orzecznictwo NSA wskazał, że służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej i wykonywanie podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Polski stanowi podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. Nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej fakt udziału w walkach z podziemiem poakowskim powoduje utratę uprawnień kombatanckich. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego C. J. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako podjętej z naruszeniem przepisów postępowania, opartej na jednostronnie zebranym materiale znajdującym się w aktach ZBoWiD i szczątkowym materiale dostarczonym przez IPN, z pominięciem wyjaśnień skarżącej i załączonych dokumentów, tj. z naruszeniem art. 10, 67 § 1 i 2 oraz art. 68 k.p.a. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż jej mąż J. J. został wcielony do służby w KBW w ramach obowiązkowego poboru do wojska. Z informacji IPN, na której oparł się organ nie wynika, aby konkretnie jej mąż brał udział w walkach z podziemiem niepodległościowym. Skarżąca zarzuciła organowi zastosowanie w niniejszej sprawie zasady odpowiedzialności zbiorowej. Powołując się na rozstrzygnięcie NSA we Wrocławiu podniosła, że uprawnienia kombatanckie można odebrać jedynie osobie żyjącej. Jej mąż zaś do chwili śmierci korzystał z przyznanych mu uprawnień kombatanckich. Tym samym w ocenie skarżącej przysługują one również jej jako wdowie po kombatancie. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Uprawnienia wdów po kombatantach, o których mowa w art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2012r., poz. 400) są uprawnieniami pochodnymi w stosunku do uprawnień kombatantów i są zależne od tego, czy uprawnienia te przysługiwałyby nadal współmałżonkowi gdyby żył. W konsekwencji, jeżeli wdowa po kombatancie występuje z wnioskiem o przyznanie uprawnień dla wdów po kombatantach, konieczna jest ponowna ocena uprawnień kombatanckich jej męża. Nie jest to postępowanie weryfikacyjne w stosunku do osoby zmarłej, lecz ustalenie przesłanki rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie uprawnień przysługujących wdowie. Jeśli więc istnieją przesłanki do pozbawienia kombatanta jego statusu czyli prawa pierwotnego, to nie może istnieć prawo pochodne w formie uprawnień wdowy po kombatancie (por. wyrok NSA z dnia 1 września 2010r., sygn. II OSK 1832/09). Zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy uprawnienia określone w tej ustawie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Osobę taką pozbawia się uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ww. ustawy. Wyjaśnić należy, iż użyty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy spójnik "i" nie ma charakteru koniunkcji, lecz znaczenie enuemeracyjne. Za użyciem przez ustawodawcę spójnika "i" nie w znaczeniu koniunkcyjnym, lecz właśnie enuemeracyjnym przemawia odrębny charakter zadań śledczych w stosunku do zadań operacyjnych – co do zasady niemożliwych do łączenia. Z kolei w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy, ustawodawca nie wymaga by ktokolwiek pełnił jednocześnie służbę w strukturach Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, bowiem te organa represji działały odrębnie. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że mąż skarżącej J. J. w drugiej połowie lat 40. ub. wieku pełnił służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Korpus ten był wojskowo-policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, powołaną w 1945r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi. KBW był utworzony na wzór wojsk NKWD; był jednostką bezpieczeństwa wewnętrznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej. Żołnierze KBW wykonywali zadania śledcze, bądź zadania operacyjne, w zwalczaniu osób, organizacji walczących na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Z informacji IPN z dnia 6.10.2011r. (k. 71 akt adm.) wynika, że 10. Pułk KBW mp. Poznań i 4 Brygada KBW mp. Rzeszów, w okresie służby w nich J. J. brały udział w walkach ze Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość", Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Narodową Organizacją Wojskową, Ukraińską Armią Powstańczą i "bandami o charakterze rabunkowym". Sam J. J. w deklaracji członkowskiej ZBoWiD (k. 13 akt. adm.) opisując przebieg działalności zawodowej, społeczno-politycznej i wojskowej po 22 lipca 1944r. podał, że w okresie od września 1947r. do czerwca 1949r. odbywając służbę wojskową w KBW walczył z bandami na terenie województw rzeszowskiego i białostockiego. W tej sytuacji organ trafnie uznał, że działalność męża skarżącej należy potraktować jako wykonywanie, w związku ze służbą w aparacie bezpieczeństwa publicznego (KBW) poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej zadań operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej (art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy). Przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy stosuje się wobec wszystkich osób, które pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, bez względu na rodzaj wykonywanych zadań oraz fakt, czy w związku z wykonywaniem tych zadań poniosły jakąkolwiek odpowiedzialność prawną, a także bez względu na okoliczności w jakich zainteresowana osoba została skierowana do pełnienia tej służby. W świetle ustawy o kombatantach bez wpływu na ocenę uprawnień kombatanckich pozostaje fakt, że działania operacyjne odbywały się w ramach służby wojskowej, a żołnierz nie miał swobody wyboru co do uczestnictwa w nich. Udział w ramach służby w KBW w walkach z niepodległościowym podziemiem nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej powodować musi zgodnie z wolą ustawodawcy utratę uprawnień kombatanckich (por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2006r., II OSK 536/05, wyrok NSA z dnia 10 lutego 2005r., OSK 1126/04). W świetle powyższego stwierdzić należy, iż J. J. gdyby żył zostałby pozbawiony uprawnień kombatanckich. W rozpoznawanej sprawie wystąpiły zatem określone w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 20 ust. 3 powołanej ustawy przesłanki do odmowy przyznania skarżącej uprawnień wdowy po kombatancie. Przepis art. 25 ust. 2 ustawy o kombatantach należy rozumieć w ten sposób, że stanowi nie tylko podstawę do pozbawienia uprawnień samej osoby, o której mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c, ale także w ten sposób, że daje on podstawę do pozbawienia uprawnień osób, które wywodzą swoje prawa wyłącznie z istnienia pierwotnych uprawnień kombatanta. Istnienie stanu, w którym sam kombatant byłby pozbawiony tych uprawnień, daje także podstawę do odmowy przyznania uprawnień wdowy po takim kombatancie, jako korzystającej z prawa pochodnego (por. wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2002r. sygn. akt V SA 2540/01). W świetle powyższego ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.