II SA/Ke 166/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2016 r., na posiedzeniu niejawnym wniosku M. I. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na postanowienie Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia postanawia: 1. odmówić częściowego zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Skarżący M. I. 21 grudnia 2015 r. złożył formularz PPF wnosząc o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (k.236). Ze złożonego formularza wynikało, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, prowadzi działalność gospodarczą z której dochód miesięczny wynosi ok. 6000-7000 zł. Jego żona również prowadzi działalność gospodarczą, z której obecnie nie uzyskuje żadnego dochodu, natomiast z tytułu zatrudnienia zarabia 1750 zł netto miesięcznie, w sumie dochód rodziny wynosi 8000 – 9000 zł miesięcznie. Wnioskodawca wykazał własność domu o powierzchni użytkowej 120 m², działki rolnej o powierzchni 0,58 ha, samochodu osobowego i samochodów ciężarowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Skarżący podał, że koszty utrzymania domu i rodziny, w tym opłaty za gaz, prąd, wodę, wywóz nieczystości, wynoszą 2–2,5 tysiąca złotych miesięcznie. Ponadto skarżący i jego żona wydają 2,5 tysiąca złotych miesięcznie na zakup leków, leczenie i rehabilitację. Wnioskodawca oświadczył, że jest niepełnosprawny, schorowany, wymaga leczenia specjalistycznego. Skarżący spłaca kredyt w miesięcznych ratach w wysokości 2250 zł. Postanowieniem z 29 stycznia 2016 r. Referendarz sądowy zwolnił skarżącego od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł już uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi oraz ustanowił dla niego radcę prawnego. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący podał, że zasięgnął opinii radcy prawnego w ramach bezpłatnych porad prawnych, który jasno wskazał, że przy osiąganych wysokich dochodach nie ma możliwości ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, czy to w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, czy też zwolnienia od kosztów. Wydało mu się to logiczne, biorąc pod uwagę że na gruncie zbieżnego stanu faktycznego, majątkowego postanowieniem z 9 kwietnia 2015 r. Sąd oddalił jego wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów. W postanowieniu z 12 stycznia 2015 r. podobnie uczynił Referendarz sądowy, który wydał postanowienie będące przedmiotem sprzeciwu. W ocenie M. I. działania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zmierzają do przymusowego zakończenia niniejszego postępowania, niezależnie od środków stosowanych przez Sąd, nie bacząc na obowiązujące procedury. Powyższe pokazuje wybiórcze i stronnicze traktowanie wniosków o przyznanie prawa pomocy, zależnie od prowadzonego postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Skarżący podkreślił, że w postanowieniu z 12 stycznia 2015 r. Referendarz sądowy na gruncie zbieżnej sytuacji wnioskodawcy podjął całkowicie odmienną decyzję i oddalił jego wniosek. Wyraził w związku z tym zdziwienie, na jakiej podstawie w jednym postanowieniu Referendarz sądowy uznał, że "wnioskodawca wraz z żoną osiągają wysokie dochody z działalności gospodarczej, są właścicielami zabudowanej nieruchomości i samochodów, a okoliczność, że skarżący spłaca kredyty nie uzasadnia przyznania prawa pomocy", podczas gdy w uzasadnieniu postanowienia z 29 stycznia 2016 r. na zbieżnym gruncie stwierdził, że "wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, oraz że wnioskodawca tym razem wykazał, iż nie jest w stanie ponosić kosztów sądowych i wynagrodzenia fachowego pełnomocnika. Autor sprzeciwu nadmienił, że we własnym zakresie poczynił starania o zabezpieczenie radcy prawnego, który na etapie przed otrzymaniem postanowienia z 29 stycznia 2016 r. wyjaśnił mu przyczyny i zapisy zobowiązań przekazywanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w swojej korespondencji. Zaznaczył, że na dzień dzisiejszy jest zdolny do pracy, a stan zdrowia pozwala mu na udział w postępowaniu osobiście. Zdaniem skarżącego znamienne jest, że Sąd oceniając jego sytuację materialną tym razem wziął pod uwagę specjalistyczne leczenie, a pominął fakt, że żona podjęła dodatkowe zatrudnienie z tytułu którego osiąga dochód, co poprawiło ich poziom życia. W ocenie skarżącego fakt uiszczenia wpisu od skargi powinien być podstawowym argumentem przemawiającym za nieracjonalnością wydanego postanowienia, także z uwagi na fakt, że od tamtego momentu jego sytuacja finansowa uległa polepszeniu. Dodał, że przyjęcie za podstawę przyznania prawa pomocy sytuacji materialnej skarżącego - z pominięciem informacji zawartych na formularzu PPF oświadczenia jest uchybieniem i stanowi wyraz braku obiektywności w tym zakresie. Skarżący stwierdził na koniec, że warunki zawarte w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie zostały spełnione, a postanowienia z 29 stycznia 2016 r. wymaga rewizji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Na wstępie zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zm. - dalej "p.p.s.a."), który to przepis wciąż ma zastosowanie do postępowań wszczętych przed 15 sierpnia 2015 r., tj. takich, jak w niniejszej sprawie, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje zatem utratę mocy orzeczenia referendarza sądowego w całości i przejęcie kompetencji do rozpoznania i rozpatrzenia prawa pomocy przez sąd. Sąd nie zajmuje się wówczas badaniem prawidłowości zakwestionowanego rozstrzygnięcia referendarza sądowego, lecz analizuje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku samodzielnie, jako nową sprawę (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 412/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto utrata mocy rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego wobec wniesionego sprzeciwu, ma ten skutek, że wyrażona w art. 134 § 2 p.p.s.a. zasada zakazu reformationis in peius (zakazu orzekania na niekorzyść) nie ma zastosowania. Skoro bowiem rozstrzygnięcie to traci moc, to również nie wywołuje jakichkolwiek skutków w stosunku do jego adresata, wydane zaś postanowienie sądu, będące wynikiem wniesionego sprzeciwu, stanowi niejako pierwsze i nowe rozstrzygnięcie odnoszące się do uprawnień strony, o których przyznanie się ona ubiega. Powyższy wyjaśnienie ma istotne znaczenie ze względu na odmienne i mniej korzystne dla skarżącego rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd, niż miało to miejsce w postanowieniu Referendarza sądowego z 29 stycznia 2016 r. Warto również zauważyć, że rozstrzygnięcie Sądu odmawiające skarżącemu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest zbieżne ze stanowiskiem Marka Iskry wyrażonym dostatecznie jasno w jego sprzeciwie. Jak wynika ze złożonego formularza PPF wnioskodawca domagał się przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, zatem w sprawie będzie miał zastosowanie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący w sprzeciwie wskazuje, że nie powinno mu zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdyż jego żona podjęła dodatkowe zatrudnienie, co poprawiło poziom życia rodziny, a ponadto, że jego obecna sytuacja finansowa uległa polepszeniu. W opinii Sądu powyższe okoliczności, a także okoliczności podane w PPF, z którego wynika, że skarżący posiada nieruchomości, samochód osobowy oraz samochody ciężarowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, a także wysoki dochód rodziny wynoszący około 8000 – 9000 zł miesięcznie, przemawiają za odmową przyznania Markowi Iskrze prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Sytuacja majątkowa skarżącego pozwala mu bowiem ponieść pełne koszty postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Za odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego dodatkowo przemawia to, że skarżący we własnym zakresie poczynił starania o zabezpieczenie radcy prawnego oraz zaznaczył w sprzeciwie, że na dzień dzisiejszy jest zdolny do pracy, a stan zdrowia pozwala mu na udział w postępowaniu osobiście. Z powyższych wypowiedzi skarżącego wynika więc, że jest on osobą zaradną, która jest w stanie sama, zdobyć potrzebne mu informacje prawne, a ponadto skoro jest już zdrowy i może sam brać udział w rozprawie to nie ma potrzeby udzielania mu zastępstwa procesowego. W tej sytuacji nie ma zatem konieczności, aby Skarb Państwa ponosił za niego koszty pełnomocnika ustanowionego z urzędu, zwłaszcza że poza poprawą sytuacji zdrowotnej skarżącego, jego sytuacja materialna, jak wyżej wykazano, również świadczy o tym, że stać go na ustanowienie pełnomocnika we własnym zakresie. Mając to wszystko na uwadze na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.