II SA/Ke 191/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Joanna Nowak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [....] znak: [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu otrzymanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze , po rozpoznaniu odwołania S.W. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy z dnia [...] odmawiającej umorzenia należności wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu otrzymanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez osobę uprawnioną, tj. K. W., w wysokości 3600,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami, ustalonej decyzją [...] - podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że S.W. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnych na rzecz syna K. W. w wysokości 3600,00 zł. wraz z ustawowymi odsetkami za okres zasiłkowy 2011/2012 z powodu trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej. Podał, że utrzymuje się jedynie z zasiłku stałego w wysokości 529,00 zł. Organ I instancji (organ wierzyciela) opisaną wyżej decyzją odmówił umorzenia S. W. tych należności, wskazując jako podstawę prawną przepisy art. 2 ust. 10, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) zaś organ odwoławczy rozpoznając odwołanie S. W., utrzymał tę decyzję w mocy. Organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Decyzje w sprawie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego mają charakter uznaniowy i organ w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy powinien ocenić, czy sytuacja dochodowa i rodzinna osoby ubiegającej się o umorzenie długu alimentacyjnego jest na tyle trudna, że zobowiązany nie może ani obecnie, ani w przyszłości wywiązać się z obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien być skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma i nie miał wpływu. Organ ustalił, że S.W. ma 55 lat, mieszka w jednym budynku z matką, ale prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Brat pomaga mu w opłacaniu rachunków, a także w zakupie opału, korzysta nadto z pomocy społecznej w formie zasiłków celowych. Z orzeczenia wydanego przez Powiatowy Zespól ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 14 listopada 2011r. wynika, że zaliczono go do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na czas określony do 30 listopada 2015r. Organ uznał, że S.W. jest jedynie czasowo niezdolny do pracy i w przypadku ewentualnego polepszenia się stanu zdrowia będzie mógł podjąć zatrudnienie i dokonać zwrotu zadłużenia. Wnioskodawca jest bowiem osobą w wieku aktywności zawodowej i powinien podejmować wszelkie działania w celu wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego. Obecnie natomiast ma stałe źródło dochodu, otrzymuje także dodatkową pomoc i jak wynika z przedłożonych kserokopii przekazów pocztowych wpłaca kwoty zaległych alimentów w wysokości około 100,00- 160,00zł do komornika. Ma zatem możliwość wygospodarowania z posiadanych środków pieniędzy na spłatę alimentów. W przypadku pogorszenia się sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy i uzyskania znacznego stopnia niepełnosprawności S.W. będzie mógł ponownie zwrócić się z wnioskiem o umorzenie zadłużenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło także, że na rodzicach ciąży obowiązek utrzymywania dzieci. W przypadku zatem kiedy państwo częściowo przejęło obowiązek świadczenia alimentów na rzecz dzieci, w formie świadczeń alimentacyjnej, rodzic dziecka ma obowiązek te świadczenia zwrócić. Zabezpieczenie społeczne nie ma bowiem na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci z barków rodziców na barki podatników. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego powyższa sytuacja uzasadnia odmowę umorzenia należności. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] wniósł S. W., domagając się uchylenia decyzji, umorzenia należności w kwocie 3600,00 zł wraz z odsetkami. W uzasadnieniu skarżący podał, że nie jest w stanie spłacić tej kwoty, gdyż jest osobą chorą, po udarze mózgu, ma paraliż lewostronny, leczy się w Poradni Neurologicznej, Endokrynologicznej, Psychiatrycznej. Utrzymuje się z zasiłku stałego w kwocie 529,00 zł miesięcznie. Do skargi dołączył kartę informacyjną z dnia 27 sierpnia 2012r. z pobytu w szpitalnym oddziale ratunkowym Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego , ze stwierdzeniem stanu po udarze mózgu, z zaleceniem dalszego leczenia w Poradni Neurologicznej oraz dwie faktury zakupu leków w aptece na kwoty 204,36 zł oraz 128,11 zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych zadaniem sądu administracyjnego jest sprawowanie kontroli zaskarżonych aktów i czynności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania. Sąd na mocy art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012.270 ze zm.) nie jest związany granicami skargi, a jedynie zakresem rozstrzygnięcia objętego decyzją. Kontrolując decyzję Sąd nie rozpatruje sprawy administracyjnej zakończonej zaskarżonym rozstrzygnięciem organu administracji, lecz ocenia jedynie jego legalność. Dlatego nie może orzec o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, czego m.in. domaga się w sprawie niniejszej skarżący. Kontrolą Sądu w zakresie pozostawania w zgodności z przepisami prawa objęta jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego , utrzymująca w mocy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzję organu I instancji o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko skarżącego w kwocie 3600,00 zł. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U.2012.1228 ze zm.), zwanej dalej ustawą o pomocy. Rozstrzygnięcie utrzymane w mocy zaskarżoną decyzją oparte zostało na treści art. 2 ust. 10, art. 30 ust. 3 tej ustawy. Na wstępie należy podnieść, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy). Decyzją z dnia [...] organ I instancji orzekł o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego S.W. należności z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz syna K. W. w kwocie 3600,00 zł wraz z odsetkami (art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy). Oznacza to, że skarżący w dacie wydania decyzji przez organ I instancji miał zobowiązanie względem organu wypłacającego świadczenie alimentacyjne na syna na kwotę 3600,00 zł wraz z odsetkami. W dniu 19 marca 2013r. S.W. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem o umorzenie zadłużenia. Organ I instancji decyzją z dnia [...], utrzymaną w mocy zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], odmówił umorzenia tej należności, uznając że nie zachodzą przesłanki umorzenia, przewidziane w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy. Przepis ten daje możliwość organowi m.in. umorzenia na wniosek dłużnika alimentacyjnego jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, po uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej. Jak słusznie podniósł organ w zaskarżonej decyzji, umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Użycie przez ustawodawcę w przepisie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy sformułowania "może" umorzyć wskazuje, że decyzje organów w tym przedmiocie mają charakter uznaniowy, jakkolwiek organ związany jest przesłankami wskazanymi w tym przepisie, tj. sytuacją dochodową i rodzinną oraz ogólnymi zasadami i celami określonym w ustawie o pomocy, jak również zasadami postępowania administracyjnego, w tym zasadą prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej, organ przekroczył granice uznania administracyjnego w analizie i ocenie sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. O ile nie budzi zastrzeżeń zakres poczynionych ustaleń faktycznych, materiał dowody został w sprawie należycie zgromadzony, to jednak jego analiza i wysnute wnioski budzą istotne zastrzeżenia. Należy zauważyć, że skoro ustawodawca nie wskazał w przepisie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy jaki okres ma obejmować ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, to badaniu powinna podlegać aktualna sytuacja dochodowa i rodzinna. Oznacza to, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z ustawowymi odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Na gruncie powołanego przepisu nie jest dopuszczalne dokonywanie oceny we wskazanym zakresie w oparciu o przypuszczalne zmiany sytuacji materialnej i zdrowotnej dłużnika. Zatem okoliczność, że orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności skarżącego i niezdolność do pracy obejmuje okres do dnia 30 listopada 2015r., po którym, jak podaje organ, nie można wykluczyć poprawy stanu zdrowia skarżącego, nie stanowi o sytuacji dochodowej, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy. Przewidywania organu zarówno co do stanu zdrowia strony, jak i jego możliwości zarobkowania po upływie okresu ustalonego w orzeczeniu z dnia 14 listopada 2011r. nie mogą stanowić podstawy do orzekania w zakresie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami (por. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2011r., sygn.. akt I OSK 371/11). Argumentacja organu, odmawiającego umorzenia należności odnosi się głównie do zdarzeń, które ewentualnie mogą wystąpić w przyszłości, podczas gdy ocenie powinna podlegać aktualna, bieżąca sytuacja dochodowa i rodzinna strony. Organ podał, że S.W. ma stałe źródło dochodu, jednak z akt wynika, że jest to zasiłek stały w kwocie 529,00 zł miesięcznie. Organ także podał, że wnioskodawca jest osobą w wieku aktywności zawodowej i powinien podejmować wszelkie działania w celu wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego, jednak pominięto w ocenie dokumentację lekarską wskazującą na leczenie, opłaty za lekarstwa oraz fakt, że mimo wieku 55 lat skarżący jest niezdolny do pracy, a niepełnosprawność istnieje od marca 2006r., zaś skarżący wymaga usług terapeutycznych i rehabilitacyjnych (orzeczenie z dnia 14 listopada 2011r.). Powyższe świadczy, w ocenie Sądu, że organ orzekający przekroczył granice uznania administracyjnego, odmawiając umorzenia wypłaconych świadczeń na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy. Mając to na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012.270) uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego o umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego organ ponownie dogłębnie przeanalizuje aktualną sytuację dochodową i rodzinną skarżącego w celu ustalenia, czy pozwala ona skarżącemu na uregulowanie zadłużenia w kwocie 3600 zł., mając na uwadze treść przepisu art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy oraz przepisy art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 138 k.p.a.