II SA/Ke 21/16

Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Dnia 26 lutego 2016 r. Referendarz sądowy Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.S. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi S. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego postanawia I. zwolnić S. S. od kosztów sądowych w części obejmującej wpis sądowy od skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, II. oddalić wniosek o ustanowienie pełnomocnika. S. S. złożył w dniu 9 grudnia 2015 r. formularz PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i czworgiem dzieci w wieku 21 lat, 20 lat, 17 lat i 13 lat. Skarżący nie wykazał innego majątku oprócz domu wielkości 72 m kw o wartości 40 000 z, nieruchomości rolnej o powierzchni 5,94 ha, współwłasności nieruchomości rolnej o powierzchni 1,6 ha, 3 budynków gospodarczych – stodoły, chlewu i garażu, dwóch ciągników, maszyn rolniczych, czterech sztuk bydła, 3 świń. Wnioskodawca wraz z żoną osiągają z gospodarstwa rolnego miesięczny dochód w wysokości 3427 zł, starszy syn zarabia na podstawie umowy zlecenia 458,69 zł, starsza córka jest zatrudniona na ¼ etatu i zarabia 362 zł miesięcznie. W sumie sześcioosobowa rodzina osiąga miesięczny dochód w wysokości 4247,69 zł. Ponadto małoletnia córka korzysta w szkole z bezpłatnych obiadów przyznanych przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Skarżący oświadczył, że jego sytuacja materialna pogorszyła się, gdyż w grudniu 2015 r. przeszedł zawał serca i był leczony w szpitalu. Wnioskodawca podał następujące stałe zobowiązania i wydatki: bilet miesięczny dla syna do szkoły – 100 zł, opłata za prąd – 235 zł, ubezpieczenie KRUS – 844 zł, ubezpieczenie budynków – 280 zł, woda – 150 zł, lekarstwa – 250 zł, opał – 600 zł (średni koszt miesięczny w okresie grzewczym), opłata za śmieci – 42 zł miesięcznie, podatek rolny - 450 zł. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a" przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego. Za każdym razem na wnioskodawcy ciąży więc obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych i wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika przez osobę dochodzącą swych roszczeń przed sądem. Należy podkreślić, że ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, zwana dalej "CBOSA"). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, to jest w sytuacji ubóstwa. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. W rozpoznawanej sprawie biorąc pod uwagę przedstawioną powyżej sytuację majątkową skarżącego, przede wszystkim koniczność utrzymania małoletnich dwojga dzieci w wieku szkolnym, zły stan zdrowia wiążący się z wydatkami na leczenie, uznano, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a zatem jego wniosek zasługuje na uwzględnienie w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. Umożliwi to rozpoznanie skargi S. S. przez wojewódzki sąd administracyjny. Natomiast uwzględniając fakt, że wnioskodawca, jego żona i dwoje dorosłych dzieci osiągają dochody z gospodarstwa rolnego i świadczonej pracy, uznano, że skarżący ma możliwość zgromadzić środki finansowe na poniesienie innych ewentualnych kosztów sądowych nieprzekraczających jednorazowo kwoty 100 zł. Należy zauważyć, że skarżący będzie miał możliwość zwiększenia od 1 kwietnia 2016 r dochodu swojej rodziny w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci -Dz.U. z 2016 r. poz. 195 ( Program 500 zł na dziecko). Z tych samych względów oddaleniu podlega wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w CBOSA), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżący może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonka, rodzeństwo lub dorosłe dzieci i wnuki. W większości spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wydaje wyrok albo postanowienie kończące po przeprowadzeniu jednej rozprawy sądowej. Należy podkreślić, że skarga została sporządzona w sposób prawidłowy, a z pism znajdujących się w aktach sprawy wynika, że S.S. nie jest osobą nieporadną życiowo, bardzo dobrze znają okoliczności faktyczne i prawne sprawy, potrafi bronić swoich interesów. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.