II SA/Ke 240/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.) Sędzia WSA Agnieszka Banach po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2022 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2022 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 28 marca 2022 r., znak: SKO.PS-80/1575/679/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, zwane dalej Kolegium, po rozpoznaniu odwołania J. B. od wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Końskie decyzji z dnia 2 lutego 2022 r., znak: R.5211.140.ODM.I.2021, odmawiającej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na J. R., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i w to miejsce orzekło o: 1) odmowie przyznania J. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką J. R. na okres od 1 września 2021 r. do 31 grudnia 2021 r.; 2) przyznaniu J. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką J. R. począwszy od 1 stycznia 2022 r. na czas nieokreślony w wysokości 2119 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło następujący stan faktyczny i prawny sprawy. W dniu 6 września 2021 r. J. B. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. R . Na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Końskich z dnia 1 grudnia 2020 r. J. R. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, przy czym w orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 25 marca 2013 r., tj. od 80- go roku życia. W toku postępowania ustalono, że J. B. nie pracuje zawodowo i sprawuje stałą opiekę nad matką. Organ I instancji odmowę przyznania świadczenia oparł na treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej: "uśr"), tj. z uwagi na okoliczność, że J. B. uprawniony jest do emerytury, co wyłącza możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. W odwołaniu od tej decyzji strona zarzuciła błędną wykładnię art. 17 ust. 1b uśr z pominięciem treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 oraz naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a tej ustawy poprzez błędne uznanie, że zawieszenie przez odwołującego świadczenia emerytalnego nie jest okolicznością wstrzymującą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wydając opisaną na wstępie decyzję wskazało, że ZUS Oddział w Kielcach decyzją z dnia 4 stycznia 2022 r., po rozpatrzeniu wniosku J. B., wstrzymał mu wypłatę emerytury od dnia 1 stycznia 2022 r. Strona dokonała więc wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego i z chwilą wstrzymania jej wypłaty emerytury wyeliminowana została przesłanka negatywna wyłączająca nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Na poparcie tego stanowiska Kolegium przywołało stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne. W rezultacie stwierdziło konieczność wydania decyzji reformatoryjnej przyznającej stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2022 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach J. B. zarzucił powyższemu rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 2 uśr przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2022 r., a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek, tj. od 1 września 2021 r. W oparciu o powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej w części (pkt 1) decyzji i ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 września 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. na czas nieokreślony, a nadto o zwrot kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skarżący podniósł m.in. że w art. 23 uśr brak jest wskazania jako dokumentu niezbędnego do rozpoznania wniosku decyzji o zawieszeniu emerytury. Trudno więc zaakceptować stanowisko Kolegium, że dopiero z chwilą przedłożenia decyzji ZUS o zawieszeniu emerytury wpłynął prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadto wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej "uśr", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przedmiotem sporu między skarżącym a Kolegium jest kwestia daty, od której wnioskowane świadczenie powinno być przyznane. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W kontrolowanej sprawie bezsporne jest, że skarżący jest uprawniony do emerytury z ZUS (k. 1 akt adm.). W oparciu o wykładnię językową art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr należałoby przyjąć, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje – w jakiejkolwiek wysokości – opiekunowi, który ma ustalone prawo do emerytury. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się jednak potrzebę uzupełnienia wyników wykładni tego przepisu, wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej (por. wyroki NSA: z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. I OSK 757/19; z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. I OSK 1546/19). W świetle przywołanego orzecznictwa, a także wyroków Trybunału Konstytucyjnego (z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. K 5/10, z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. P 41/09, z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. K 37/12, z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. K 40/12; z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. P 6/12) nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym najbardziej trafne jest rozwiązanie polegające na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego (por. wyroki NSA: z dnia 27 maja 2020 r., sygn. I OSK 2375/19; z dnia 24 sierpnia 2020 r., sygn. I OSK 650/20). Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna więc mieć możliwość wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.). W sprawie niniejszej tak też skarżący uczynił. Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia 4 stycznia 2022 r. znak: EPOM/20/015263727 (k.30 akt adm.), ZUS na wniosek skarżącego z dnia 30 grudnia 2021 r. wstrzymał wypłatę przysługującej mu emerytury od 1 stycznia 2022 r. Zdaniem Sądu, skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że wyeliminowana zostaje w ten sposób negatywna przesłanka wyłączająca nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W kontrolowanej sprawie jednak dopiero z dniem 1 stycznia 2022 r., tj. z chwilą wstrzymania wypłaty emerytury przez ZUS, ustała negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Warunkiem koniecznym do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego było bowiem ostateczne wstrzymanie wypłaty emerytury, co nastąpiło na mocy opisanej wyżej decyzji ZUS od 1 stycznia 2022 r. W konsekwencji, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 24 ust. 2 uśr, skarżącemu nie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne za okres, w którym wypłacana była mu emerytura, tj. od złożenia wniosku do 31 grudnia 2021 r. Zdaniem Sądu, byłoby to nieuzasadnione i sprzeczne z oceną prawną wyrażoną powyżej. Złożenie decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury nie stanowiło jak podnosi autorka skargi braku formalnego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ale niezbędny element eliminujący negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest z chwilą wstrzymania wypłaty emerytury, a ta nastąpiła od dnia 1 stycznia 2022 r. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.