II SA/Ke 263/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 maja 2021 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...]znak: SKO.PS-80/4617/2198/2020 utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z [...] znak: [...] odmawiającej przyznania T.K., Firma M. Stacja Obsługi Samochodów w B. dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika: M. M. zamieszkałego na terenie Gminy w zakresie nauki zawodu - mechanik pojazdów samochodowych w okresie od 1 września 2017 r. do 27 czerwca 2020 r. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 122 ust. 2 pkt 1 ustawy z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (dalej "ustawa") wysokość kwoty dofinansowania kosztów kształcenia jednego młodocianego pracownika wynosi w przypadku nauki zawodu - do 8081 zł przy okresie kształcenia wynoszącym 36 miesięcy; jeżeli okres kształcenia jest krótszy niż 36 miesięcy, kwotę dofinansowania wypłaca się w wysokości proporcjonalnej do okresu kształcenia. Kolegium nadmieniło że pozostałe warunki z art. 122 ustawy, konieczne do przyznania pracodawcy takiego dofinansowania zostały spełnione. Ponadto, bezspornym jest, że K. uczył M. M. nauki zawodu – mechanik pojazdów samochodowych. Uczeń 29 czerwca 2020 r. złożył z wynikiem pozytywnym egzamin czeladniczy i uzyskał tytuł czeladnika. Z oświadczenia T. K. jednoznacznie wynika, że całkowite koszty kształcenia ww. ucznia wyniosły 9852,15 zł, a otrzymania pomoc de minimis na tego ucznia wyniosła 9852,15 zł. Z kolei z oświadczenia z 21 lipca 2020 r. jednoznacznie wynika, że odwołujący w okresie obejmującym bieżący rok kalendarzowy oraz poprzedzające go 2 lata kalendarzowe, otrzymał środki stanowiące pomoc de minimis w wysokości ogółem brutto 61.520,68 zł, co stanowi równowartość 14.269,21 euro. Kolegium wskazało, że kwota dofinansowania nie może być przyznana na tego samego pracownika z dwóch różnych źródeł. Doprowadziłoby to bowiem do sytuacji, gdzie odwołującemu przyznano by pomoc de minimis dwukrotnie na jednego pracownika. Twierdzenie odwołującego jakoby z OHP otrzymał pomoc związaną z refundacją wynagrodzeń i składek na ubezpieczenie zdrowotne, natomiast od organu I instancji należy się dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika jest niezasadne. Otrzymana przez odwołującego pomoc niewątpliwie bowiem mieści się w kategorii dofinansowania kosztów kształcenia ww. młodocianego pracownika. Na powyższą decyzję T. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci obrazy art. 7, art. 77 § 1 k.p.a poprzez pominięcie faktów zawartych w materiale dowodowym, art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez stwierdzenie ważności decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej, z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że stwierdzając że "z istoty mechanizmu dofinansowania wynika,iż kwota dofinansowania nie może przekraczać poniesionych przez pracodawcę kosztów, ani być przyznana w stosunku do tych samych kosztów z dwóch różnych źródeł", organ nie wskazał podstawy prawnej swojej decyzji oraz pominął dowody zawarte w dokumentach na okoliczności na jakie powoływał się skarżący. Zdaniem skarżącego otrzymana pomoc z OHP związana była z refundacją kosztów wynagrodzeń i składek na ubezpieczenie społeczne, a nie z pokryciem rzeczywistych kosztów kształcenia młodocianego które były o wiele większe i opiewały na kwotę 24.000 zł - wskazane we wniosku z 7 lipca 2020 r. - wersji pierwszej (samodzielnie wypełnionej przez skarżącego) i oświadczeniu skarżącego z 21 lipca 2020 r., dosłanego do wniosku wniesionego do Urzędu Miasta i Gminy . Przedmiotowe oświadczenie i wniosek zakwestionowała pracownica Urzędu Miasta i Gminy i przesyłając pismem z 14 lipca 2020 r. kolejny druk oświadczenia tej samej treści, wskazała, że należy zmienić wysokość kosztów poniesionych na kształcenie ucznia na takie same jak wysokość wnioskowanej pomocy de minimis, czyli na kwotę - 9852,15 zł, którą dyktowała przez telefon. Skarżący, wprowadzony w ten sposób w błąd, zastosował się do tego polecenia, i dokonał zmiany kwoty w oświadczeniu i we wniosku. Wówczas Urząd na podstawie zmienionych danych wydał negatywną decyzję, dokonane zmiany były kluczowe co do oceny wniosku. Jako dowód skarżący wskazał pierwszą wersję wniosku, pismo z urzędu z 14 lipca 2020 r. oraz dwa oświadczenia z 21 lipca 2020 r. Skarżący podniósł, że organy ustaliły stan faktyczny i prawny pomijając oświadczenie załączone do wniosku z 7 lipca 2020 r. oraz treść samego wniosku, a oparły się na oświadczeniu błędnie wypełnionym pod presją urzędniczki Gminy , pomijając fakty zawarte w dokumentach. W ocenie skarżącego otrzymana pomoc mieści się w kategorii dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Nie przekracza kosztów poniesionych przez pracodawcę i nie jest pokryciem tych samych kosztów poniesionych z innych źródeł pomocy de minimis - zgodnie z wnioskiem z 7 lipca 2020 r. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.1842). Przepis ten zezwala wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu, w okresie obowiązywania stanu epidemii z powodu COVID – 19, na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeśli przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do zasad wyrażonych w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2021.137 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2019.2325), dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 135 ustawy p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 50 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Zastrzec należy jednak, że Sąd nie podzielił wszystkich przywołanych w skardze zarzutów. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z [...] odmawiającą przyznania skarżącemu T. K. dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika w zakresie nauki zawodu - mechanik pojazdów samochodowych we wskazanym okresie. W niniejszej sprawie postępowanie administracyjne zostało zainicjowane wnioskiem strony, złożonym w dniu 9 lipca 2020 r. o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, na podstawie art. 122 ustawy prawo oświatowe. Jak wynika z analizy akt administracyjnych sprawy, wnioskodawca był trzykrotnie wzywany do uzupełnienia podania, wskazania brakujących informacji oraz wyjaśnień. Mianowicie: pismem z dnia 14 lipca 2020 r. strona została wezwana do złożenia dokumentów w postaci: wniosku o dofinansowanie kształcenia młodocianego pracownika, wykazu o otrzymanej wielkości pomocy de minimis oraz oświadczenia dotyczącego całkowitych kosztów za okres trzech lat poniesionych na kształcenie ucznia – M. M. (k. 14). Następnie pismem z dnia 5 sierpnia 2020 r. wnioskodawcę wezwano do pisemnego złożenia wyjaśnień w zakresie: daty zdania egzaminu przez młodocianego pracownika oraz złożonych formularzy informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis (k. 22). W aktach sprawy znajduje się też notatka pracownika S.Z., z której wynika, że w dniu 24 sierpnia 2020 r. dzwoniła ona do strony w sprawie wyjaśnienia niejasności w dostarczonej dokumentacji (k. 24). Na skutek każdego z powyższych wezwań oraz w wyniku rozmowy telefonicznej, do akt sprawy strona składała poszczególne dokumenty. Między innymi formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis. Należy zauważyć, że na 6 stronie formularza, w punkcie 2 – koszty kwalifikujące się do objęcia pomocą (...) wnioskodawca podał kwotę 24.000. Odnotowania również wymaga, że w trakcie trwającego postępowania administracyjnego, w reakcji na wezwania organu T. K. złożył również trzykrotnie część D w/w formularza, zawierającego informacje dotyczące pomocy otrzymanej w odniesieniu do tych samych kosztów na pokrycie których ma być przeznaczona wnioskowana pomoc. I tak w dniu 23 lipca 2020 r. złożono formularz, w treści którego, w części D podano kwotę: 61.520,68 zł, następnie po wezwaniu z 5 sierpnia 2020 r. do akt sprawy złożono część D formularza, w której podano kwotę: 9.852,15 zł., natomiast po rozmowie telefonicznej złożono w dniu 7 września 2020 r. część D formularza, w której treści nie wskazano żadnej sumy. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się także oświadczenie wnioskodawcy opatrzone datą 21 lipca 2020 r. z którego wynika, że całkowite koszty za okres trzech lat, poniesione na kształcenie ucznia M. M. wyniosły 9.852,15 zł, a otrzymana pomoc de minimis na tego ucznia wyniosła 9.852,15 zł. Jak wynika z treści uzasadnienia decyzji SKO, na podstawie tego właśnie oświadczenia przyjęto, że skoro pracodawca poniósł koszty w wysokości tożsamej do otrzymanej następnie pomocy de minimis (z Wojewódzkiej Komendy Hufców Pracy), dalsze dofinansowanie nie powinno być przyznane. Wobec stwierdzonych uchybień organów przepisom postępowania administracyjnego, zajęte w sprawie stanowisko merytoryczne należy ocenić jako przedwczesne. W kontekście przedstawionych powyżej czynności podejmowanych w ramach toczącego się postępowania, konieczne staje się zwrócenie uwagi na zasadnicze obowiązki organów administracji publicznej rozstrzygających indywidualną sprawę administracyjną obywatela w postępowaniu administracyjnym. Wynikają one wprost z przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej "k.p.a"). Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Zgodnie z art. 9 k.p.a., są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W myśl zaś art. 50 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może wzywać osoby do złożenia wyjaśnień (...) jeżeli jest to niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie ulega przy tym wątpliwości, że kierowane do strony wezwanie winno być w swojej treści jednoznaczne, klarowne, w sposób przystępny wyjaśniające zakres i sposób uzupełnienia danych informacji. Ujemne skutki procesowe winny natomiast dotknąć stronę nie reagującą bądź błędnie wykonującą właściwie sformułowane wezwanie. Uregulowana w art. 8 k.p.a. zasada zaufania obywateli do organów państwa jest mocno powiązana z zasadą praworządności, zasadą prawdy obiektywnej, zasadą uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu strony. Podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 listopada 2006 r., II GSK 183/06, LEX nr 290139, stwierdzając, że zasada zaufania obywateli do organów państwa nakłada na organ administracji publicznej obowiązek praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania, który wyraża się w dokładnym zbadaniu okoliczności sprawy, ustosunkowaniu się do żądań stron oraz uwzględnieniu w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli. Zasadę tą organ realizuje także w ten sposób, że w razie istnienia wątpliwości co do okoliczności istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy, wzywa stronę do jednoznacznego zajęcia stanowiska we wskazanym zakresie. Obowiązek zwrócenia się do strony o zajęcie jednoznacznego stanowiska w sprawie, ustalenia charakteru i zakresu żądania zgłoszonego przez stronę wynika także z zasady informowania. Obie powyższe zasady organ realizuje również poprzez sporządzenie prawidłowego, zgodnego z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. W świetle powyżej przedstawionych przepisów prawa, nie budzi wątpliwości, że organ administracji winien dążyć do wyjaśnienia i ustalenia istotnych dla rozpoznania wniosku okoliczności, m.in. poprzez prawidłowe, jednoznaczne i czytelne wzywanie strony do ich wskazania oraz rzetelne informowanie o okolicznościach mających wpływ na zakres objętych wnioskiem praw i tym samym zasadność samego żądania. Jeżeli strona działa w sprawie samodzielnie bez fachowej pomocy prawnej, to w przypadku rodzących się wątpliwości, zwłaszcza gdyby mogły one skutkować pozbawieniem strony konkretnych praw, organ winien dążyć do wyjaśnienia stanu sprawy oraz ustalić jednoznacznie okoliczności mające bezpośrednie przełożenie na rozstrzygnięcie w zakresie wywiedzionego żądania strony wnoszącej podanie. Zdaniem Sądu organy, na tle kontrolowanej sprawy nie sprostały wyżej opisanym obowiązkom procesowym w trakcie trwającego postępowania administracyjnego, zainicjowanego wnioskiem o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia. Tym samym zajęte przez organy stanowisko merytoryczne odmawiające stronie przyznania wnioskowanej pomocy należy ocenić jako przedwczesne. Niewątpliwie dla wyjaśnienia sprawy oraz jej prawidłowego rozstrzygnięcia niezbędne jest uzyskanie informacji o wielkości rzeczywiście poniesionych kosztów (wydatków) na kształcenie konkretnego ucznia oraz otrzymanej już pomocy w odniesieniu do tych kosztów. Akta kontrolowanej sprawy zawierają natomiast wzajemnie sprzeczne dokumenty w tym zakresie. Jak opisano wyżej w aktach tych znajdują się odmienne w swej treści części D formularza, wskazujące na różne kwoty, lub ich brak w zakresie już otrzymanej przez stronę pomocy związanej z poniesionymi kosztami kształcenia ucznia. W treści formularza została również wymieniona kwota 24.000 zł w kontekście wysokości poniesionych kosztów kwalifikujących się do pomocy, która to informacja została zignorowania przez organ. Wobec zaistniałych niejasności oparcie się przez organ jedynie na treści złożonego oświadczenia z 21 lipca 2020 r. zawierającego tożsame kwoty poniesionych kosztów i otrzymanej pomocy było wadliwe i przedwczesne. Należało bowiem w pierwszej kolejności dążyć do zweryfikowania powstałych rozbieżności poprzez uzyskanie od strony konkretnych wyjaśnień w tym zakresie. Jakkolwiek organ I instancji kierował do strony w trakcie postępowania administracyjnego wezwania, były to jednak wezwania o lakonicznej treści, np. wzywa do złożenia wyjaśnień dotyczących formularzy informacji. Przeprowadzono także rozmowę telefoniczną w sprawie wyjaśnienia niejasności. Z wezwań ani z notatki z rozmowy nie wynika jakich konkretnie informacji żądał organ, o wyjaśnienie jakich niezgodności prosił. Powyższe uniemożliwia zarówno poznanie intencji organu, jak i w konsekwencji właściwe wykonanie jego żądań. Również składane przez stronę w trakcie postępowania dokumenty o rozbieżnych treściach świadczą o braku właściwego przepływu informacji między organem, a wnioskodawcą oraz braku zrozumienia przez stronę treści i kierunku żądań organu. Należy zwrócić uwagę, że z akt sprawy nie wynika jakoby na stronę była wywierana presja ze strony pracowników organu, akta nie zawierają też załączonego do skargi oświadczenia datowanego na 21 lipca 2020 r. z którego treści wynikają różne kwoty poniesionych całkowitych kosztów kształcenia (24.000 zł.) oraz otrzymanej pomocy (9.852,15 zł.). Pomimo braku potwierdzenia w aktach przywołanej powyżej argumentacji skargi, nie można zaakceptować stwierdzonego w sprawie stanu, w którym wadliwie informowana podczas postępowania administracyjnego strona miałaby ponosić negatywne konsekwencje błędnego postępowania organów. Wadliwe jest takie postępowanie organu, który nie wyjaśnia zaistniałych w sprawie sprzeczności dokumentów (dotyczących kluczowych dla rozpoznania sprawy okoliczności), tylko wybiera niektóre z nich, opierając na zawartych tam informacjach zasadność wydanego rozstrzygnięcia. Na gruncie kontrolowanej sprawy, w celu usunięcia naruszeń procesowych i umożliwienia merytorycznego rozpoznania wniosku, należy wezwać T. K. do udzielenia wyjaśnień w zakresie okoliczności wysokości rzeczywistych kosztów poniesionych na kształcenie młodocianego pracownika oraz wielkości kwoty pomocy de minimis już otrzymanej na kształcenie konkretnego ucznia i wyznaczyć mu w tym celu co najmniej 7 dniowy termin na wykonanie wezwania. Realizując powyższe organ winien przesłać do strony pisemne wezwanie, w którego treści jasno i czytelnie sformułuje zakres żądanych informacji, tak aby ich rodzaj oraz sposób wykonania żądań nie budził wątpliwości interpretacyjnych. Wobec uchybień natury procesowej, przedwczesna jest ocena zasadności twierdzeń skargi dotyczących prawa skarżącego do przyznania mu wnioskowanej pomocy. Stwierdzone naruszenia świadczą o uchybieniu przez organ wymienionym powyżej przepisom postępowania administracyjnego które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednakże, wbrew zarzutom skargi, uchybienia te nie noszą znamion rażącego naruszenia prawa. Również uwag zawartych w skardze, a dotyczących lakonicznie sporządzonego uzasadnienia oraz braku dostatecznego wyjaśnienia przez organ przesłanek podjętego rozstrzygnięcia, nie można rozpatrywać w kontekście zarzucanego wydania decyzji bez podstawy prawnej, lecz także z perspektywy naruszenia norm postępowania administracyjnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią powyższą ocenę prawną i wskazania Sądu co do dalszego postępowania, w szczególności przeprowadzą postępowanie w kierunku wyjaśnienia istniejących sprzeczności i rozbieżności, zwracając się do wnioskodawcy o udzielenie informacji w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy W tym celu organ winien sformułować pisemne wezwanie w którym zobowiąże stronę (wyznaczając jej stosowny termin) do wyjaśnienia okoliczności wysokości rzeczywistych kosztów poniesionych na kształcenie młodocianego pracownika, ewentualnie, co składa się na kwotę poniesionych kosztów oraz do jednoznacznego i spójnego określenia – zarówno w części D formularza, jak i w wymaganym oświadczeniu - wielkości kwoty pomocy de minimis już otrzymanej na kształcenie konkretnego ucznia. Następnie, po dokonaniu koniecznych dla merytorycznego rozpoznania sprawy ustaleń, organ wyda rozstrzygnięcie, które właściwie uzasadni, wypełniając tym samym dyspozycję art. 107 § 3 k.p.a. W świetle powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania, na które złożył się wpis od skargi w kwocie 200 zł, Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. (punkt 2 sentencji wyroku).