II SA/Ke 265/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 maja 2013r. sprawy ze skargi P. J. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] znak: SE [...] w przedmiocie choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z [...], znak: [...],Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. po rozpatrzeniu odwołania P. J., na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, § 1 i 8 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z 27 grudnia 2012 r. nie stwierdzającą u P. J. choroby zawodowej, tj. przewlekłych chorób obwodowego układu nerwowego wywołanych sposobem wykonywania pracy – zespół cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionych w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. W uzasadnieniu organ podał, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K., po otrzymaniu w dniu 21 czerwca 2011 r. zgłoszenia podejrzenia u P. J. choroby zawodowej, wszczął postępowanie administracyjne, w trakcie którego ustalił, że ww. od 12 września 2002 r. pracuje w [...], Oddział w K. w warunkach, które stwarzałyby możliwość powstania przewlekłych chorób układu nerwowego – zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Wyniki postępowania organ przesłał do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K., który na podstawie analizy narażenia zawodowego, przeprowadzonej diagnostyki oraz badania elektroneurofizjologicznego wykonanego w ramach konsultacji w Instytucie Medycyny Pracy w Ł., wydał 9 marca 2012 r. orzeczenie lekarskie [...] o braku podstaw do rozpoznania u P. J. choroby zawodowej. W uzasadnieniu jednostka orzecznicza wyjaśniła powody zajęcia negatywnego dla wyżej wymienionego stanowiska. Stwierdzono co prawda stan po leczeniu operacyjnym zespołu cieśni kanału nadgarstka po stronie lewej oraz zespół cieśni nadgarstka po stronie prawej, jednakże z uwagi na fakt, że P. J. w trakcie pracy zawodowej nie wykonywał długotrwale (przez całą lub znaczną część zmiany roboczej) czynności monotypowych, tj. ruchów dłoni w maksymalnym zginaniu i prostowaniu nadgarstka, a wykonywane czynności miały zróżnicowany charakter i nie wymagały ciągłego, długotrwałego oraz jednostronnego angażowania struktur układu mięśniowo-szkieletowego rąk i nadgarstków, orzeczono o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W wyniku złożonego przez skarżącego odwołania postępowanie diagnostyczno-orzecznicze w trybie odwoławczym przeprowadził Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., który na podstawie przeprowadzonej w dniach 2.07-6.07.2012 r. konsultacji neurologicznej i ortopedycznej oraz badania EMG, a także dysponując dokumentacją lekarską pacjenta oraz danymi z wywiadu chorobowego, wydał 7 września 2012 r. ostateczne orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej. W uzasadnieniu, w ocenie organu, dostatecznie wyjaśniono powody, dla których pomimo rozpoznania obustronnego zespołu cieśni nadgarstka, orzeczono o jego pozazawodowym charakterze. Inspektor wskazał, że ponieważ P. J. pracując na różnych stanowiskach pracy, wykonywał różnorodne czynności obciążające kończyny górne, w tym stawy nadgarstkowe, nie mające jednak charakteru ruchów monotypowych, tj. długotrwałych, wielokrotnie powtarzanych w bardzo krótkich odstępach czasowych ruchów zginania i prostowania w stawach nadgarstkowych, wykonywanych z dużą częstotliwością w trakcie całego okresu zmiany roboczej, orzeczono o braku podstaw do rozpoznania u badanego przewlekłej choroby zawodowej wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. W złożonych zastrzeżeniach skarżący stwierdził, że zgromadzona w sprawie dokumentacja jest ogólnikowa i zażądał jej uzupełnienia celem zobrazowania stanu faktycznego i ustalenia związku przyczynowo-skutkowego związanego z jego schorzeniem. Organ I instancji zwrócił się do pracodawcy o przesłanie zakresu czynności P. J. ze wszystkich stanowisk pracy i po otrzymaniu od [...] żądanej dokumentacji odniósł się do zarzutów skarżącego dotyczących przeciążeń i specyfiki pracy w okresach nasilonej sprzedaży, różnicy temperatur pomiędzy stoiskiem i mroźnią oraz przenoszeniem pojemników z rybami i stwierdził, że poruszane kwestie nie mają związku przyczynowo-skutkowego z jego schorzeniem, a wykonywane różnorodne czynności związane z obciążeniem układu ruchu nie miały charakteru pracy monotypowej. Dnia 31 grudnia 2012 r. organ wydał decyzję o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Inspektor stwierdził, że postępowanie diagnostyczno-orzecznicze zostało przeprowadzone prawidłowo, a wydane w sprawie orzeczenia lekarskie mają walor opinii biegłego i uzasadniają brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Brak pozytywnego dla P. J. orzeczenia lekarskiego wyklucza, w ocenie organu, możliwość wydania decyzji stwierdzającej chorobę zawodową. Odnosząc się do zarzutów P. J. Inspektor wskazał, że organ I instancji w toku postępowania podjął wszelkie niezbędne czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Nie pominął przy tym dowodów dostarczonych przez skarżącego. Organ zauważył, że w sprawie sporządzona została "Karta oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej", w której szczegółowo przedstawiono charakterystykę wykonywanych przez P. J. czynności. W ocenie organu odwoławczego zarówno organ I instancji jak i jednostki diagnostyczno-orzecznicze wykazały, że skarżący w czasie pracy wykonywał różnorodne czynności, które nie miały charakteru ruchów monotypowych, tj. warunku koniecznego do uznania rozpoznanego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka jako choroby zawodowej spowodowanej sposobem wykonywania pracy. Skargę na decyzję organu II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożył P. J. wnosząc o stwierdzenie jej nieważności jako niezgodnej z prawem i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniósł, że w toku postępowania nie zostały dopuszczone sygnalizowane przez niego wszystkie dowody, które mogłyby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, co naruszyło art. 75 § 1 kpa. Zauważył, że w sposób rażący "uchybiono dokonanie oględzin miejsca i sposobu wykonywania pracy z występowaniem czynności o charakterze monotypowym, wykonania wnioskowanych pomiarów środowiska pracy, przesłuchania świadków i weryfikacji istniejącej oceny ryzyka zawodowego ze stanem faktycznym ze szczególnym opisem wykonywanych czynności co nie pozwoliło na szczegółowe wyjaśnienie stanu faktycznego oraz spowodowało, że na etapie podejmowania decyzji nie zostały podjęte niezbędne kroki w celu załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli" co narusza art. 7 kpa. Wskazał również, że organ nie odniósł się do podnoszonych w toku postępowania żądań, co narusza art. 10 § 1 i 78 § 1 kpa. W ocenie skarżącego jednostka orzecznicza jednoznacznie stwierdziła u niego stan po leczeniu operacyjnym zespołu cieśni nadgarstka po stronie lewej oraz zespołu cieśni kanału nadgarstka po stronie prawej nie uwzględniając stanu faktycznego, z którego winno wynikać, że przez znaczną część zmiany roboczej wykonywał czynności monotypowe przez co nie został zauważony związek przyczynowo-skutkowy mimo zgłaszanych przez skarżącego zastrzeżeń tym zakresie. P. J. nadmienił, że nie została uwzględniona dokumentacja lekarska w przedmiocie sprawy i istniejące przeciwwskazania co do jego stanu zdrowia. Skarżący podniósł, że dla niego wykonywana praca jest jedyną i szczególnie w okresie zaistnienia schorzenia była wykonywana w warunkach, które bezpośrednio spowodowały to schorzenie, co wymaga dla wyjaśnienia uwzględnienia dowodów sygnalizowanych w stawianych zarzutach. Nie zgodził się z zarzutem, iż rozpoznany obustronny zespół cieśni nadgarstka ma pozazawodowy charakter. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że oba przeprowadzające postępowanie organy dopuściły się naruszeń prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje koniecznością uchylenia decyzji obu instancji (art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21 poz. 94 ze zm.) za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników dotkliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Tryb i sposób postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych reguluje rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 r., Nr 105, poz. 869 ze zm.), zwane dalej rozporządzeniem. W świetle § 8 ust. 1 rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularza oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej może być wydana, jeżeli spełnione zostaną następujące przesłanki: schorzenie zostanie rozpoznane jako choroba zawodowa przez lekarza we właściwej jednostce orzeczniczej, w zakładzie pracy występowały czynniki szkodliwe dla zdrowia oraz bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić istnienie związku przyczynowego między stwierdzonym schorzeniem, a warunkami pracy. Bezspornym w sprawie jest, że u P. J. rozpoznana została choroba wymieniona pod poz. 20 pkt 1) wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia. Oba orzekające w sprawie organy nie stwierdziły jednak pozostałych dwóch przesłanek niezbędnych do uznania tego schorzenia za chorobę zawodową, tj. czynników narażenia w środowisku pracy oraz związku przyczynowego między stwierdzonym schorzeniem, a warunkami pracy. W niniejszej sprawie ocenę narażenia zawodowego sporządził w toku postępowania organ I instancji na podstawie § 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia, zaś rozpoznanie choroby wymienionej w załączniku oraz zbadanie związku przyczynowego pomiędzy warunkami pracy a występującym u skarżącego schorzeniem nastąpiło w oparciu o orzeczenia lekarskie wydane przez jednostki orzecznicze I i II stopnia, tj. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. W obu orzeczeniach przyczyną ustalenia braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej była ocena, że P. J. w trakcie pracy zawodowej nie wykonywał długotrwale (przez całą lub znaczną część zmiany roboczej) monotypowych czynności pod postacią ruchów dłoni w maksymalnym zginaniu i prostowaniu nadgarstka. W opinii lekarzy jednostek orzeczniczych wykonywane czynności miały zróżnicowany charakter i nie wymagały ciągłego, długotrwałego, jednostronnego angażowania struktur układu mięśniowo-szkieletowego rąk i nadgarstków podczas wykonywania czynności zawodowych. Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia lekarz właściwy do orzekania w zakresie chorób zawodowych wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy jednostki orzecznicze dysponowały historią choroby oraz kartą oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej sporządzoną przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. dnia 14 lipca 2011 r. W karcie tej, w rubryce "charakterystyka wykonywanej pracy" wskazano jedynie w ogólny sposób na jakich stanowiskach pracował P. J. i jakie czynności przy tym wykonywał – m.in. wykładanie towaru z palet na półki, sprawdzanie etykiet cenowych, wydawanie towaru i udzielanie informacji, obsługa klienta na stoisku "ryby" poprzez podawanie i ważenie ryb, uzupełnianie towaru na półkach, porcjowanie ryb, wykładanie pojemników, posypywanie ryb lodem. Osoba sporządzająca kartę w podsumowaniu postępowania wskazała, że "w l.2002 – 2011 p. P. J., średnio 3-4 godz./zm wykonuje czynności wymagające zginania i prostowania nadgarstka." Po sporządzeniu orzeczeń lekarskich skarżący pismem z 11 października 2012r. wniósł zastrzeżenia do zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego, wskutek czego organ ten zwrócił się do [...] w W. o przesłanie zakresu czynności wykonywanych przez P. J. na poszczególnych stanowiskach. W odpowiedzi spółka nadesłała obszerną dokumentację w ww. zakresie, zawierającą szczegółowe opisy stanowisk pracy zajmowanych przez skarżącego. Analiza tej dokumentacji wskazuje, że sporządzona przez organ ocena narażenia zawodowego z 14 lipca 2011r. nie zawiera dokładnego opisu wszystkich czynności wykonywanych przez skarżącego i - w ocenie Sądu - wymagała uzupełnienia. W arkuszu opisu stanowiska "pracownik logistyki" w rubryce nr 8 "warunki pracy i uciążliwości z nią związane" wskazano na pracę przy komputerze w wymiarze 4-8 godzin dziennie, a z rubryki 12 "Lista zadań przypisana do stanowiska" wynika, że skarżący w ramach wykonywania tych zadań obsługiwał stanowisko kasowe. Wprawdzie podpis P. J. pod tym opisem nosi datę 1 listopada 2011r., czyli po rozpoznaniu u niego zespołu cieśni nadgarstka, to jednak nie wyjaśniono od jakiej daty skarżący wykonywał faktycznie wskazane wyżej czynności, zwłaszcza jeśli chodzi o pracę przy komputerze. Co się zaś tyczy obsługi kasy, to w załączniku do opisu stanowiska "pracownik hali-kasjer" jednym z zadań przypisanych do tego stanowiska jest "prawidłowe rejestrowanie sprzedaży systemem kasowym". Ten opis stanowiska skarżący podpisał 12 maja 2009r., co znaczy, że przynajmniej od tego czasu wykonywał pracę na tym właśnie stanowisku. W arkuszu opisu stanowiska "pracownik hali" w rubryce nr 7 "wyposażenie na stanowisku pracy" wskazano m.in. skaner, dostęp do komputera, dostęp do urządzeń drukujących oznakowanie cenowe, a w rubryce nr 12 "lista zadań przypisana do stanowiska" znalazło się m.in. zapewnianie prawidłowego oznakowania cenowego. Ponieważ odmowa stwierdzenia choroby zawodowej w niniejszej sprawie sprowadzała się do ustalenia za organami orzeczniczymi, iż w środowisku pracy skarżącego brak było czynników narażenia zawodowego, innymi słowy organ uznał, że P. J. nie wykonywał czynności mających charakter pracy monotypowej, tj. ruchów dłoni w maksymalnym zginaniu i prostowaniu nadgarstka nie wymagających ciągłego, długotrwałego oraz jednostronnego angażowania struktur układu mięśniowo-szkieletowego rąk i nadgarstków, dlatego podstawowego znaczenia w sprawie nabiera dokładne i szczegółowe ustalenie wszystkich czynności wykonywanych przez skarżącego w okresie narażenia zawodowego. Niewątpliwie długotrwałe pisanie na komputerze, obsługa kasy, czy też używanie metkownicy do znakowania towarów są czynnościami, które mogą zostać uznane za monotypowe, gdyż powodują przeciążenie dłoni powodując ucisk nerwów przechodzących przez nadgarstek; potencjalnie zatem mogą stanowić czynnik ryzyka zachorowania na schorzenie stwierdzone u skarżącego. Nadto w piśmie z 6 grudnia 2012 r. P. J. wskazał na inne wykonywane przez niego czynności mogące stanowić pracę monotypową w postaci czyszczenia ryb z łuski. Tymczasem w sporządzonej karcie oceny narażenia zawodowego brak jest opisu tych właśnie czynności. Jedynie w rubryce 14 "sposób wykonywania pracy" znalazło się lakoniczne stwierdzenie, "obsługa kasy", przy czym brak jest dokładnego opisu tej czynności ze wskazaniem np. jak często i jak długo skarżący ją wykonywał oraz na czym konkretnie ta obsługa kasy polegała. Niewątpliwie zatem po nadesłaniu dokumentacji przez pracodawcę uzupełnienia wymagała ocena narażenia zawodowego poprzez doprecyzowanie charakterystyki wszystkich tych czynności, które wcześniej nie zostały uwzględnione, a które z uwagi na obciążenie nadgarstka mogą być uznane za czynności monotypowe. Konsekwencją powyższego musi być ocena, że jednostki wydające w sprawie orzeczenia lekarskie nie dysponowały prawidłowo zebranym i wyczerpującym materiałem dowodowym obrazującym warunki i środowisko pracy skarżącego, co niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wnioski zawarte w tych orzeczeniach. Niewyjaśnienie przez organy obu instancji wszystkich istotnych w sprawie okoliczności dotyczących ustalenia warunków pracy P. J. stanowi zaś naruszenie prawa procesowego tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II oparto o art. 152 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy administracji winny zwrócić szczególną uwagę na wyjaśnienie wskazanych wyżej okoliczności, ustalić czy w okresie narażenia zawodowego skarżący faktycznie wykonywał czynności o charakterze pracy monotypowej, w razie potrzeby uzupełnić ocenę narażenia zawodowego, a następnie przedstawić ją właściwej jednostce orzeczniczej celem ewentualnej weryfikacji dotychczas wydanego orzeczenia.