II SA/Ke 266/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 czerwca 2010r. sprawy ze skargi W.M. i W.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu wniosku W. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymało w mocy, na podstawie art. 138 § 1 kpa w zw. z art. 127 § 3 kpa swoją decyzję z dnia [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Starosty S. z dnia [...] przenoszącej nieodpłatnie własność działki oznaczonej numerem ewidencyjnym 287/2 o powierzchni 0,19 ha, położonej w S., gm. R. na rzecz R. G.. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że wnioskiem z dnia 12 marca 2009r. R. G. zwrócił się do Starostwa Powiatowego w S. o zwrot działki dożywotniego użytkowania położonej w S., oznaczonej numerem ewidencyjnym 287/2 o pow. 0,19 ha. We wniosku tym wskazał, że przedmiotową działkę użytkował najpierw z matką, a po jej śmierci od 1997r. samodzielnie. Wskazał, że jest spadkobiercą F. G.. Starosta S. dokonał czynności w postaci oględzin oraz przesłuchania świadków mając na celu ustalenie, czy wnioskodawca spełnia warunki określone w art. 118 ust 2a ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r. Nr 50 poz. 291) po dokonaniu tych czynności Starosta S. uznając, iż R. G. spełnia przesłanki z art. 118 ust 2a ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r. Nr 50 poz. 291) decyzją z dnia [...] przeniósł nieodpłatnie własność działki nr ewid. 287/2 o powierzchni 0,19 ha, stanowiącej własność Skarbu Państwa na rzecz R. G.. W podstawie prawnej organ wskazał art. 118 ust 2a ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r. Nr 50 poz. 291), wskazując, że po śmierci F. G., która to przekazała decyzją z [...] nieodpłatnie na rzecz Skarbu Państwa w zamian za świadczenia emerytalne gospodarstwo rolne o powierzchni 1,98 ha położone w S., działkę przydzieloną do bezpłatnego użytkowania oznaczoną nr ewidencyjnym 287/2 użytkuje jej syn R. G. co powoduje uzasadnione nieodpłatne przekazanie tej działki na jego rzecz. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] przenoszącej nieodpłatnie własność działki nr ewidencyjny 287/2 o powierzchni 0,19 ha, stanowiącej własność Skarbu Państwa na rzecz R. G. wystąpili W. i W. M.. W uzasadnieniu podnieśli że w 1988 nabyli od Skarbu Państwa gospodarstwo po F. G. i równocześnie objęli w posiadanie działkę nr ewidencyjny 287/2. W roku 2009 dowiedzieli się, że właścicielem tej działki jest Skarb Państwa i starali się o jej zakup, wtedy to dowiedzieli się , że toczy się postępowanie o zwrot tej działki na rzecz R. G.. We wniosku swym stwierdzili, że postępowanie Starosty S. prowadzone było z rażącymi błędami, a ich dokumenty i twierdzenia nie były brane pod uwagę. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty S. z dnia [...]. Wnioskiem z dnia 29 grudnia 2009r. W. M. zwrócił się do Kolegium o ponowne rozpatrzenie sprawy . Rozpatrując przedmiotowy wniosek, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ( art. 157 § 3 kpa ) następuje w pierwszej fazie, w której bada się kwestie formalne. Odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje wówczas, gdy żądanie zostało wniesione przez podmiot nie będący stroną w sprawie, co oznacza, że z żądaniem wszczęcia postępowania może wystąpić tylko strona. Organ podkreślił, że wstępna faza wymaga zatem ustalenia, czy jednostka składająca żądanie wszczęcia postępowania spełnia przesłanki przyznania jej statusu strony w postępowaniu. Przesłanki przyznania jednostce statusu strony ustanawia art. 28 kpa, stanowiąc, że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Organ wskazał, że jednostka ma status strony jeżeli w sprawie ma interes prawny, który ustalony jest na podstawie przepisów prawa materialnego. Organ wskazał w tym miejscu na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 października 2009r. sygn. akt II OSK 1936/08, oraz z dnia 10 lipca 2001 sygn. akt I SA 349/00 prezentujące taką wykładnie przepisów. Organ wskazał, iż w przedmiotowej sprawie należało ustalić, czy na podstawie ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r. Nr 50 poz. 291), wnioskodawca W. M. ma interes prawny. Zdaniem organu krąg stron postępowania w niniejszej sprawie wyznacza art. 118 w/w ustawy. Stanowi on w ust. 1, że osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki. Zgodnie z ust. 2, osobie, której przysługuje prawo bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajduje się ten lokal i te pomieszczenia o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków. Organ wskazał, że zgodnie z dyspozycją ust. 2a cytowanego przepisu, z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom daną nieruchomością. Ust. 3 przewiduje natomiast, że przepisów 1 i 2 nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeśli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach. Organ wskazał, że z treści tych przepisów wynika, iż stronami postępowania zarówno w trybie zwykłym, jak i nadzwyczajnym mogą być: właściciel działki posiadający prawo użytkowania gruntu lub także korzystania z budynków, jego zstępni władający nieruchomością po śmierci właściciela i jego małżonka w takim samym jak on zakresie i te osoby trzecie, którym służy prawo do tych gruntów. Organ podkreślił, iż w przedmiotowej sprawie F. G. przekazała nieodpłatnie gospodarstwo rolne o pow. 1,98 ha położone w miejscowości S. gm. R. na rzecz Skarbu Państwa w zamian za świadczenie emerytalne i to jej przysługiwało prawo bezpłatnego użytkowania działki gruntu nr ewid. 287/2 o pow. 0,19 ha. Prawo własności tej działki stanowiącej część przejętego gospodarstwa przyznano R. G. jako spadkobiercy F. G.. Jak ustalił organ wnoszący wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] W. i W. M. nie są zstępnymi F. G., jak również nie dysponują żadnymi prawami do działki o nr 287/2. Swego interesu prawnego w kwestionowaniu decyzji w trybie stwierdzenia nieważności upatrywali w fakcie, iż korzystali z przedmiotowej działki. Organ ustalił ponadto, iż w Sądzie Rejonowym toczy się postępowanie z ich wniosku o zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości lecz w dacie wydawania niniejszej decyzji nie zostało ono zakończone, te okoliczności zdaniem organu dowodzą, że małżonkowie M. posiadają interes faktyczny w niniejszej sprawie, który nie stwarza legitymacji do skutecznego złożenia wniosku o wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty S. z dnia [...]. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wnieśli W. i W. M.. Skarżący w skardze podobnie jak we wniosku o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, wskazali, iż przedmiotowa nieruchomość użytkowali od 1988r. a dopiero w 2009r dowiedzieli się , że część zakupionych przez nich gruntów nie jest ich własnością. Podali, iż kilkakrotnie zwracali się do organów o zakup tej działki. Ponadto skarżący zarzucili, że nie zostali poinformowani o wydaniu decyzji z dnia [...] o przeniesieniu nieodpłatnym własności działki nr 287/2 o pow. 0,19 ha stanowiącej własność Skarbu Państwa na rzecz R. G., mimo brania udziału w oględzinach tej działki. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) zadaniem sądu administracyjnego jest sprawowanie kontroli zaskarżonych aktów i czynności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w zakresie pozostawania jej w zgodności z przepisami prawa stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa. Należy wyjaśnić, iż w postępowaniu z wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji dla oceny, czy wnioskodawca ma, czy nie ma przymiotu strony postępowania stosuje się art. 28 k.p.a., według którego stroną jest ten, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Kategoria interesu prawnego wywodzi się z prawa materialnego. Podmiot występujący w sprawie ma wtedy interes prawny, który przesądza o jego statusie strony, gdy istnieje przepis prawa materialnego, na podstawie którego może żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami tego podmiotu. Od tak rozumianego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest stan gdy dany podmiot jest zainteresowany bezpośrednio rozstrzygnięciem sprawy, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającego stanowić podstawę skutecznego żądania czynności organu administracji. Inaczej rzecz ujmując, podmiot dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki nie ma przymiotu strony / patrz wyrok NSA z dnia 22 lutego 1984r. II SA 1748/83/ W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji uprawnienia dla złożenia żądania jego wszczęcia poszukiwać należy w przepisach prawa materialnego stanowiących podstawę prawną decyzji, której żądanie dotyczy. Przy czym, interes prawny podmiotu występującego z żądaniem stwierdzenia nieważności musi istnieć w dacie składania wniosku o wszczęcie postępowania nadzorczego i musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej tego podmiotu. Zatem podmiot żądający uruchomienia postępowania o stwierdzenie nieważności jest legitymowany do złożenia wniosku tylko w sytuacji gdy w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji wynikałyby dla niego jakieś uprawnienia znajdujące podstawę w przepisach prawa materialnego. W przedmiotowej sprawie jak słusznie wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, dla oceny interesu prawnego skarżących w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] istotne znaczenie ma art. 118 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r. Nr 50 poz. 291) który stanowi: 1. Osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. 2. Osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajdują się lokal i te pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków. 2a. Z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmieci obojga małżonków. 3. Przepisów ust. 1 – 2a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub gminy albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach. 4. Decyzje w sprawach określonych w ust. 1 – 2a wydaje starosta. 5. Skorzystanie z uprawnień przewidzianych w ust. 1 i 2 nie ma wpływu na wysokość emerytury i renty. Z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, ze sam fakt ewentualnego posiadania przedmiotowej nieruchomości, nie daje skarżącym uprawnienia do żądania stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. Sąd w pełni podziela wykładnię cytowanego art. 118 ust. 2a i ust 3 przedstawioną przez Kolegium w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji. Ze wskazanego przepisu wynika, że prawo do nabycia własności działki gruntu przyznanej do użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu przysługuje zstępnemu osoby uprawnionej, ale tylko i wyłącznie takiemu, który od chwili śmierci osoby uprawnionej nieprzerwanie faktycznie włada daną nieruchomością w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom. Oznacza to, że skarżący byliby legitymowani do zgłoszenia żądania stwierdzenia nieważności tylko wówczas, gdyby się okazało, że są zstępnymi F. G. i dodatkowo nieprzerwanie od chwili jej śmierci do chwili obecnej użytkują przedmiotową nieruchomość. Tylko wtedy, bowiem mieliby tzw. interes prawny do kwestionowania decyzji z dnia [...], gdyż w przypadku jej wyeliminowania z obrotu prawnego mogliby ubiegać się o nabycie własności na podstawie art. 118 cytowanej ustawy Te okoliczności jednak w niniejszej sprawie nie występują. Zdaniem Sądu organ orzekając o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] ocenił prawidłowo i wnikliwie obowiązujące przepisy w tej materii i prawidłowo je zastosował. Uznać należy, że przeprowadzone zostało postępowanie wyjaśniające zgodnie z art. 77 § 1 kpa. Sąd podziela stanowisko organu, w niniejszej sprawie jako prawidłowe i nie budzące wątpliwości. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w wyroku.