II SA/Ke 278/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.),, Asesor WSA Sylwester Miziołek, Protokolant Sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 listopada 2006r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...], II. stwierdza , że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 1 ust. 2 pkt 6, art. 25 ust. 2 pkt 2 oraz art. 25 ust. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz o niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, po ponownym rozpatrzeniu sprawy J. K. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] odmawiającą uchylenia decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, iż J. K. posiadał uprawnienia kombatanckie przyznane orzeczeniem z dnia 4 marca 1987 r. przez Zarząd Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację wyłącznie z tytułu udziału w walkach z reakcyjnym podziemiem w okresie od dnia 27 listopada 1948 roku do dnia 31 grudnia 1948 r. Dlatego też decyzją dnia [...] Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił go uprawnień kombatanckich stwierdzając, że skarżący uzyskał je wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Organ ustalił, że w dniu 22 września 2005 r. J. K. zwrócił się o ponowną weryfikację uprawnień kombatanckich podnosząc, że podczas służby w wojsku w 11 Pułku KBW likwidował bandy, które utrudniały Polakom zagospodarowanie ziem, zaś w czasie okupacji hitlerowskiej był zakonspirowany w organizacji Bataliony Chłopskie. Organ administracji zakwalifikował pismo skarżącego jako wniosek o uchylenie decyzji własnej i decyzją z dnia [...] odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, uznając, że wprawdzie decyzja ta jest ostateczna, jednakże strona nie wykazała, że za jej uchyleniem przemawia ważny interes strony bądź interes społeczny. Rozpatrując wniosek J. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy organ uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Zgodnie bowiem z treścią art.154 §1 kpa decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. W przekonaniu organu w niniejszej sprawie została spełniona jedynie pierwsza przesłanka, a mianowicie decyzja jest ostateczna, nie wykazano natomiast, że za jej uchyleniem przemawia interes społeczny lub ważny interes strony. Przy ustaleniu istnienia interesu społecznego organ administracji jest związany brzmieniem art. 6 i 7 kpa, które łącznie ustanawiają zasadę praworządności. W przekonaniu organu bezsporne jest, że J. K. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Podstawą przyznania uprawnień było zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień z dnia [...] potwierdzające, ze skarżący pełnił służbę w Ludowym Wojsku Polskim od dnia 19 czerwca 1948r. do dnia 8 października 1950 r., w tym w jednostce wojskowej, która prowadziła walki z reakcyjnym podziemiem w okresie od 27 listopada 1948 do 31 grudnia 1948. Z życiorysu J. K. wynika natomiast, że pełnił on służbę w 11 Pułku KBW we W. i w jej toku brał udział w akcjach przeciwko bandom pozostałym po okupacji w miejscowościach L., Ś. Ś., Ż., Ż., K. W.. Organ podniósł, że skarżący nie zdołał wykazać, aby w stosunku do niego zachodziły przesłanki zachowania uprawnień określone w art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy o kombatantach. W aktach sprawy nie znajdują się również dowody potwierdzające istnienie przesłanki zachowania przez J. K. uprawnień kombatanckich, zawarte w art. 1 ust. 2 pkt 6 cyt. ustawy. Skarżący ubiegając się o przyjęcie do ZBoWID-u jedynie ogólnie wskazywał, że zwalczał bandy pozostałe po okresie okupacji hitlerowskiej, nie można również uznać za wiarygodne twierdzeń skarżącego, iż brał udział w akcji skierowanej przeciwko oddziałowi Ukraińskiej Powstańczej Armii, która napadała na miejscowość Ż. w celu zaboru mienia, gdyż nie znajdują one potwierdzenia w materiałach zgromadzonych przez IPN. Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 7 marca 2006 r. wynika, że 11 Pułk KBW w okresie od 1948 r. do 1950 r. brał udział w walkach zbrojnych z Armią Krajową, Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Polskim Związkiem Podziemnym oraz z ugrupowaniami określanymi jako bandy rabunkowe, a okresie od kwietnia do czerwca 1950 roku także z Ukraińską Powstańczą Armią. Z uwagi na brak akt osobowych nie było jednak możliwe potwierdzenie osobistego udziału J. K. w tych działaniach. Organ podniósł, że skarżący nie wspominał o swoim udziale w walkach z nacjonalistami ukraińskimi. Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podniósł, ze podstawą przyznania J. K. uprawnień kombatanckich nie może być również wskazana przez niego służba w Batalionach Chłopskich, gdyż fakt ten został podniesiony przez skarżącego po pięciu latach trwania postępowania i nie został udokumentowany. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach J. K. podnosząc, iż od dnia 19 czerwca 1948 roku do dnia 8 października 1950 roku pełnił służbę w 11 Pułku KBW, w 2 Batalionie Operacyjnym i w tym czasie brał udział w walkach z bandami poniemieckimi oraz Ukraińską Powstańczą Armią. Skarżący podniósł, że Instytut Pamięci Narodowej w piśmie z dnia 7 marca 2006 r. potwierdził, że 11 Pułk KBW brał udział w takich walkach zbrojnych, natomiast Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że wobec braku akt osobowych nie przysługują skarżącemu uprawnienia kombatanckie. J. K. podkreślił, że istnieją dowody na potwierdzenie faktu, ze służył w 11 Pułku KBW we W.. Skarżący podał, że przez osiemnaście lat pobierał dodatek kombatancki, a obecnie kiedy jest osobą starszą i schorowaną, został mu on odebrany. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola decyzji i innych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym granicach sprawy, sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 u.p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego aktu podnieść na wstępie należy, że wątpliwości budzi formalno-prawna podstawa orzekania w sprawie dotyczącej pozbawienia J. K. uprawnień kombatanckich, zakończonej już ostateczną decyzją z dnia 27 marca 2000 r. Uzasadniając zastosowanie art. 154 § 1 kpa w obu decyzjach podniesiono, że skarżący nie powołał się na żadną z podstaw wznowienia o jakich mowa w art. 145 § 1 kpa. Tymczasem w piśmie, które zainicjowało niniejsze postępowanie ( data wpływu do organu 15 czerwca 2000 r.), J. K. przywołuje fakt swojego udziału w walkach zbrojnych z UPA, co niewątpliwie dla sprawy jest nową okolicznością faktyczną, której powołanie należy rozpatrzeć z punktu widzenia art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Dokonując zaś merytorycznej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia decyzji przytoczyć należy w pierwszej kolejności treść art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 42, poz. 371 ze zm.), zgodnie z którym pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Procedura weryfikacji uprawnień kombatanckich, nie wyłącza jednakże możliwości wykazania w tym samym lub w innym postępowaniu, że osoba, która uzyskała wcześniej uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu "utrwalania władzy ludowej", zachowuje je w oparciu o inny tytuł prawny określony w art. 1 ust. 2 - art. 4 ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażany w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego, zgodnie z którym osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów z tytułu uczestnictwa w latach 1944-1956 w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, nie może być pozbawiona tych uprawnień bez należytego oraz wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w postępowaniu weryfikacyjnym z pominięciem okoliczności, które wskazują, iż uprawnienia te mogły jej przysługiwać z mocy tego innego tytułu. ( por. uzasadnienie uchwały NSA z dnia 3 grudnia 2001 r., ONSA 2002/3/100, wyrok NSA z 22 marca 2002 r., LEX nr 171240, wyroki SN: z dnia 4 września 1996 r., OSNP 1997/6/83 oraz z dnia 22 lutego 2001 r., OSNP 2001/15/475). Istotną dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy okolicznością było zatem ustalenie, czy J. K. przysługują uprawnienia kombatanckie na podstawie innych tytułów określonych w ustawie. Tytułem takim jest niewątpliwie pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945 oraz uczestniczenie w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu (art. 1 ust. 2 pkt 3 i 6 ustawy). Bezspornym w sprawie jest, że skarżący w latach 1948-1950 pełnił służbę w jednostce wojskowej, która w tym okresie prowadziła walki z zbrojne także z Ukraińską Powstańczą Armią. W piśmie jakie wpłynęło do organu dnia 15 czerwca 2000 r., skarżący powołuje się na swój udział w jednej z walk z UPA w miejscowości Ż. Odmawiając wiary jego twierdzeniom Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przytacza treść pisma IPN z dnia 7 marca 2006 r. stwierdzając, iż z powodu braku akt osobowych, nie możne być potwierdzony osobisty udziału skarżącego w walkach, tym bardziej, że wcześniej J. K. nie podnosił faktu, iż brał udział w walkach z nacjonalistami ukraińskimi. Jeśli chodzi o pierwszą z wymienionych okoliczności, to może ona świadczyć jedynie o tym, że IPN nie dysponuje dokumentacją mogącą potwierdzić udział skarżącego w walkach zbrojnych z UPA, ale w żadnym razie nie wyklucza prawdziwości jego twierdzeń. Co się zaś tyczy drugiej, to pismo J. K. z 15 czerwca 2000 r., informujące o walkach w Ż. jest pierwszym, jakie skierował on do organu w procesie weryfikacyjnym. W deklaracji członkowskiej w związku z przyjęciem do ZBOWiD, jaką J. K. złożył dnia 5 lutego 1987 r., wystarczyło zaś zaznaczyć swój udział w walkach z tzw. "reakcyjnym podziemiem", albowiem była to główna przesłanka nabycia uprawnień kombatanckich. Dlatego brak wzmianki - zarówno w deklaracji jak i życiorysie - o ewentualnym udziale skarżącego w walkach z oddziałami UPA, także nie może negować prawdziwości jego twierdzeń. Poza tym, organ nie dokonał żadnej merytorycznej oceny pisemnych wyjaśnień J.K. odnoszących się do jego służby w Batalionach Chłopskich zakładając "z góry" ich niewiarygodność tylko dlatego, że pojawiły się na końcowym etapie postępowania. Z takim poglądem trudno się zgodzić zwłaszcza w realiach niniejszej sprawy, w czasie której przez długi czas rozstrzygana była kwestia formalna, dotycząca uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Dlatego też argument na jaki powołał się organ może być jednym, ale nie jedynym elementem oceny twierdzeń skarżącego. Przeprowadzając postępowanie dowodowe organ nie może jednocześnie - przy tak skąpym materiale dokumentacyjnym - odmawiać jakiejkolwiek wagi twierdzeniom strony, co wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji czy też pomijać milczeniem źródła osobowe, na jakie powoływał się skarżący w toku postępowania. Szczegółowe zasady postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień przewiduje rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. i tylko w przypadku faktu zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji, o którym mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy o kombatantach, postępowanie dowodowe ograniczone jest do dokumentów właściwych jednostek ( § 5 ). We wszystkich pozostałych sytuacjach, obowiązują ogólne zasady przeprowadzania dowodów przewidziane w kodeksie postępowania administracyjnego, do którego w zakresie nie uregulowanym odsyła § 17 rozporządzenia. Mając to na uwadze winien był organ dopuścić jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu sprawy ( art. 75 § 1 kpa ), przeprowadzić dowody z zeznań świadków - o ile będzie o to wnosił zainteresowany, a jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostaną nie wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, rozważyć możliwość przesłuchania strony ( art. 86 kpa ). Przeprowadzając postępowanie z pominięciem tych zasad, dopuścił się organ naruszenia art. 7 i 77 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy o p.p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku oparto o przepis art. 152 u.p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ mając na względzie poczynione wyżej uwagi, oceni w pierwszej kolejności czy wniosek J. K. spełnia przesłanki wymienione w art. 145 § 1 kpa, a następnie ustali istotne dla sprawy okoliczności z pomocą wszystkich dostępnych środków dowodowych - nie wyłączając dowodu z przesłuchania strony. W szczególności chodzi o wyjaśnienie, czy skarżący brał udział w walkach zbrojnych z UPA oraz czy pełnił służbę w Batalionach Chłopskich, co dawałoby podstawę do zachowania nabytych przez niego uprawnień kombatanckich.