II SA/Ke 328/12

Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Dnia 18 czerwca 2012 r. Referendarz sądowy Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, adwokata w sprawie ze skargi Z. K., [...] M. K., na uchwałę Rady Miasta z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchwalenia zmiany nr 7 Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego postanawia: I. zwolnić M. K. od kosztów sądowych w całości, II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego, III. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata. M. K. złożyła w dniu 28.V.2012 r. formularz urzędowy PPF, wnosząc o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, adwokata w sprawie ze skargi Z. K., M. K. i innych na uchwałę Rady Miasta z dnia [...] w przedmiocie uchwalenia zmiany nr 7 Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. Wnioskodawczyni podała w formularzu, że prowadzi gospodarstwo domowe z dzieckiem i utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 3792 zł brutto miesięcznie. Jak wynika załączonego wydruku z listy płac, po odjęciu potrąceń wnioskodawczyni jest wypłacana kwota 1898,96 zł miesięcznie. Skarżąca wykazała własność domu mieszkalnego wielkości 80 m² i nieużytków rolnych o powierzchni 2 ha. Skarżąca nie posiada żadnych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Wnioskodawczyni oświadczyła, że opłaty związane z utrzymaniem domu wynoszą średnio 1000 zł miesięcznie. Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity - Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego). Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. W rozpatrywanej sprawie biorąc pod uwagę, że sytuację majątkową i rodzinną skarżącej, przede wszystkim dochód wystarczający na zaspokojenie bieżących potrzeb życiowych jej dwóch osób oraz brak majątku poza domem i nieużytkami, uznano, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dziecka, a zatem jej wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Oddaleniu podlega natomiast wniosek o ustanowienie radcy prawnego, adwokata. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowodaministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżąca może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonek, dorosłe dziecko, rodzeństwo lub współskarżący. Ponadto należy podkreślić, że M. K. jest jedną z dziewiętnastu osób, które złożyły identycznej treści skargę na uchwałę Rady Miasta. Wszyscy skarżący bez wątpienia działają wspólnie i w porozumieniu. Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy wniosku z dnia 16.V.2012 r. większość skarżących osiąga stały dochód z rent i posiada nieruchomości, natomiast inni skarżący Z. K. i S. K. pobierają emerytury w wysokości przekraczającej minimalne wynagrodzenie za pracę. Zatem niezależnie od oceny możliwości płatniczych M. K. i każdego z pozostałych skarżących oddzielnie, niemal pewne jest, że wszystkie te osoby razem dysponują wystarczającymi środkami na ustanowienie wspólnego pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego z wyboru. W tej sytuacji przyznanie radcy prawnego, adwokata z urzędu M. K., będącej jedną z dziewiętnaściorga skarżących stanowiłoby ewidentne nadużycie instytucji prawa pomocy, finansowanej ze środków publicznych (Skarbu Państwa – budżetu właściwego sądu administracyjnego), która powinna być skierowana do osób, faktycznie potrzebujących tej pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.