II SA/Ke 329/19
WyrokWSA w Kielcach2019-06-12
Skład orzekający: Dorota Chobian, Jacek Kuza, Dorota Pędziwilk-Moskal
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, która powstała po ukończeniu przez nią 18. roku życia (lub 25. roku życia w trakcie nauki), mimo że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wprowadza to kryterium, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP przez Trybunał Konstytucyjny?Ratio decidendi
Organy administracji publicznej oraz sądy są zobowiązane do stosowania przepisów prawa zgodnie z Konstytucją RP i orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego. Skoro art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki po ukończeniu przez nią 18. (lub 25.) roku życia, został uznany za niezgodny z Konstytucją, organy powinny dokonywać oceny spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia z pominięciem tego kryterium. Odmowa przyznania świadczenia na podstawie niekonstytucyjnego przepisu stanowi naruszenie prawa materialnego.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego M.K. na rzecz jej niepełnosprawnej matki. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, ponieważ niepełnosprawność matki powstała po ukończeniu przez nią 49. roku życia, co było sprzeczne z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię tego przepisu w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającym jego częściową niekonstytucyjność.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2019r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 18 marca 2019r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.
Zaskarżoną decyzją z dnia 18 marca 2019r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej Kolegium), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta S. z dnia 17 grudnia 2018r., znak: [...] odmawiającą przyznania M. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką - J. K., na okres od dnia 1 listopada 2018r. do dnia 31 października 2020r. w wysokości [...] zł miesięcznie.
W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ I instancji powołał m.in. przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018r. poz. 2220, ze zm.) zwanej dalej ustawą. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki - J. K. powstała w wieku 49 lat.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. K..
Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ odwoławczy powołał także art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ww. ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Dalej Kolegium wskazało, że z załączonego do wniosku orzeczenia Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 9 października 2018r. wynika, że J. K. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu tym wskazano, że niepełnosprawność istnieje od dnia 19 lipca 2018r., zaś orzeczenie zostało wydane do dnia 31 października 2020r. Z treści tego orzeczenia wynika, że J. K. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Kolegium stwierdziło, że w świetle definicji legalnej zawartej w art. 3 pkt 21 ustawy J. K. jest osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 17 ust. 1 tej ustawy, wobec czego nie została spełniona pierwsza przesłanka dotycząca sytuacji osoby wymagającej opieki. Kolegium ustaliło również, że J. K. jest osobą rozwiedzioną, zaś jej rodzice nie żyją. Zatem nie ulega także wątpliwości, że M. K. - jako córka - jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Jest ona bowiem osobą na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Z akt sprawy wynika również, że M. K. nie pracuje zawodowo, ani dorywczo. Jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. jako osoba bezrobotna, niemniej zobowiązała się wyrejestrować z dniem wydania decyzji o przyznaniu wnioskowanego świadczenia. Kolegium podkreśliło, że wnioskodawczyni zapewnia stałą pomoc i opiekę swojej matce.
W ocenie Kolegium, kwestią wymagająca rozstrzygnięcia było zatem ustalenie, czy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia przez nią 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Jak ustaliło Kolegium przedłożone przez M. K. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jej matki wskazuje, że niepełnosprawność J. K. powstała w dniu 19 lipca 2018r. tj. od kiedy miała ona prawie 49 lat. Powyższe oznacza zatem brak spełnienia przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 1b ustawy, czyli powstania niepełnosprawności u wymagającej opieki przed ukończeniem 18 roku życia, bądź do ukończenia 25 roku - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, co w konsekwencji nie pozwoliło na przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła M. K., zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K [...], przez błędną wykładnię treści normy prawnej zawartej w tym przepisie.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organ wydał decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną i wskazała na ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko w zakresie dokonywanej przez organy oceny spełniania przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego według kryterium określonego w art. 17 ust. 1b ustawy.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Odnosząc się do zarzutów skargi w kwestii wydania decyzji z naruszeniem Konstytucji RP oraz pominięcia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego, Kolegium wskazało, że orzekając o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Trybunał Konstytucyjny nie usunął go z ustawy. Nadto, wyrok ten nie stanowi podstawy do uchylenia decyzji, które już przyznały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jak i nie kreuje nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po ukończeniu 18 (25) lat.
Kolegium podkreśliło, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku wyraźnie wskazał, iż "skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa". Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki. Powyższe powoduje, iż będąc związane powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, a takimi są również przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, Kolegium zobligowane jest stosować je w brzmieniu aktualnie obowiązującym, gdyż powoływany wyrok TK sam nie spowodował żadnej zmiany normatywnej, w szczególności nie spowodował derogacji tego przepisu. Stwierdzenie niekonstytucyjności nakłada na ustawodawcę obowiązek zmiany przepisu. Organ administracji nie ma kompetencji wkraczania w sferę zarezerwowaną dla władzy ustawodawczej, z czego z kolei wynika niedopuszczalność stosowania przez organy art. 17 ust. 1b ustawy w takim kształcie, jakby ten przepis już został zmieniony bądź uchylony przez ustawodawcę. Tylko bowiem od ustawodawcy zależy kiedy i w jaki sposób zmodyfikuje zakwestionowany przez Trybunał przepis, dostosowując go do wytycznych zawartych w powoływanym wyroku. Organy orzekające w sprawie nie mają na decyzję ustawodawcy w tym względzie żadnego wpływu.
Kolegium dodało, że na dzień wydania niniejszej decyzji ustawodawca nie dokonał zmiany omawianego przepisu i mimo, że jest on niezgodny z Konstytucją RP, to nadal obowiązuje w stanie prawnym.
Kolegium podkreśliło, że nie kwestionuje faktu, że stan zdrowia J. K. potwierdzony stosownym orzeczeniem wiąże się z koniecznością sprawowania opieki przez córkę. Jednakże wskazało, że art. 17 ustawy ma charakter normy bezwzględnie obowiązującej, co oznacza, że przyznanie wnioskowanego świadczenia uzależnione jest od spełnienia wszystkich zawartych w tym przepisie przesłanek. Organ administracji natomiast nie ma możliwości wyboru spośród kilku równoprawnych rozwiązań. Jeśli strona spełnia przesłanki ustawowe musi świadczenie przyznać, a jeżeli nie spełnia, jest zobligowany do wydania decyzji negatywnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo materialne w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ I instancji, stanowiły przepisy art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018r. poz. 2220 ze zm.)
Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przy czym świadczenie pielęgnacyjne, w myśl art. 17 ust. 1b ww. ustawy, przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Jak wynika z niespornego w sprawie stanu faktycznego, skarżąca wniosła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół Do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 9 października 2018r. (k. 4 akt administracyjnych) niepełnosprawność u J. K. urodzonej w dniu 2 października 1969r. istnieje od dnia 19 lipca 2018r.
W oparciu o ten dokument organy orzekające w niniejszym postępowaniu administracyjnym zasadnie ustaliły, że niepełnosprawność istnieje u J. K. od 49. roku życia. Organy odmówiły przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem stwierdziły brak spełnienia przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, skoro niepełnosprawność u J. K. nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia, bądź do ukończenia 25. roku - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.
Organy obu instancji nie dostrzegły jednak, że konstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy została zakwestionowana. Wyrokiem z dnia 21 października 2014r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013r., poz. 1456, 1623 i 1650 oraz z 2014r. poz. 559 i 567) w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Zauważyć należy w tym miejscu, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP wszystkie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zaś - w myśl art. 190 ust. 3 Konstytucji RP - wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał Konstytucyjny nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Analiza wskazanych przepisów Konstytucji w związku z zasadami: państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP), zasadą legalizmu (art. 7 Konstytucji RP) i nadrzędności Konstytucji (art. 8 ust. Konstytucji RP) oraz ich rozumienia przez Trybunał Konstytucyjny prowadzi zaś do wniosku, że wykonywanie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego jest obowiązkiem zarówno prawodawcy, jak i organów stosujących prawo, w szczególności sądów. Powszechnie obowiązująca moc orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego oznacza związanie nimi wszystkich sądów, także Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. J. Trzciński, Orzeczenia interpretacyjne Trybunału Konstytucyjnego, "Państwo i Prawo" z 2002, zeszyt 1, str. 6). Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wiążą bowiem wszystkich adresatów bez wyjątku i winny być przez nich respektowane.
Z powyższego wyroku wydanego w sprawie sygn. akt K [...] wynika, że we wskazanym zakresie Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy czym przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w powołanym brzmieniu, do daty orzekania przez organy w niniejszej sprawie nie uległ zmianie.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 6 czerwca 2017r., I OSK [...], Lex nr 2326429) wskazuje się, że ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Nadto Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2016r. (sygn. akt I OSK [...], Lex nr 2169778), wskazał, że " jest niewątpliwe, że w myśl art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, to Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją (...). Niezależnie jednak od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego".
W konsekwencji ugruntowała się linia orzecznicza sądów administracyjnych, którą również podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie, zgodnie z którą w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Skutkiem analizowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest bowiem zmiana zakresu zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych odnośnie treści w nim ujętej, ponieważ zakwestionowana norma została ostatecznie wyeliminowana z systemu prawnego, co oznacza, że dalsze stosowanie tego przepisu wraz z normą prawną uznaną za niekonstytucyjną prowadzi do niedopuszczalnego - z punktu widzenia zasady równości - ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi zaś wadliwą podstawę prawną, a wydana na takiej podstawie prawnej decyzja administracyjna musi być uznana za wadliwą. Nie jest więc dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji (zob. wyroki NSA z dnia 6 lipca 2016r. sygn. akt I OSK [...], z dnia 2 sierpnia 2016r. sygn. akt I OSK [...], z dnia 7 września 2016r., sygn. akt I OSK [...], z dnia 21 października 2016r. sygn. akt I OSK [...], z dnia 4 listopada 2016r., sygn. akt I OSK [...], z dnia 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK [...], z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK [...] oraz z dnia 11 lipca 2017r. sygn. akt I OSK [...], dostępne na [...]).
Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej [...]. Wszelkie inne źródła prawa powszechnie obowiązującego powinny być interpretowane w zgodzie z przepisami i zasadami w niej zawartymi, a także przy uwzględnieniu orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Nie powinna zaistnieć sytuacja, w której przy możliwości zastosowania interpretacji zgodnej z Konstytucją RP stosuje się inną wykładnię, nie do pogodzenia z zapisami ustawy zasadniczej. Ze swej istoty stwierdzenie niekonstytucyjności tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że Trybunał Konstytucyjny, wydając wyrok, skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów, co w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie miało miejsca. Akt normatywny uchylony (w całości lub w części) na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, niezależnie nawet od odroczenia utraty jego mocy obowiązującej, traci cechę domniemania konstytucyjności.
Z kolei w art. 7 Konstytucji RP została przewidziana zasada praworządności, zgodnie z którą organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Zasada ta została wyartykułowana w art. 6 k.p.a. Legalizm działalności organów administracji publicznej polega m.in. na wydawaniu przez nie rozstrzygnięć w przepisanej prawem formie, na należytej podstawie prawnej i w zgodności z wiążącymi dany organ przepisami materialnymi. Zasada ta dotyczy nie tylko organów publicznych tworzących prawo, ale też stosujących je organów. Naruszenie przez organy państwa obowiązku działania na podstawie i w granicach prawa sprawia, że działanie takie traci cechę legalności, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie.
Wskazania zawarte w uzasadnieniu ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego co do jego wykonania nie wyłączają w żadnym zakresie zasad wynikających z przepisów ustawy zasadniczej, stanowiąc o skutkach prawnych tego wyroku dla ukształtowanych po jego ogłoszeniu sytuacji prawnych. Uzasadnienie analizowanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zawiera argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, nie stanowi ono jednak w jakimkolwiek zakresie uzupełnienia tego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia (zob. wyrok NSA z dnia 7 września 2016r., I OSK [...], czy wyrok NSA z dnia 9 maja 2017r., I OSK [...], dostępne - [...]).
Bez znaczenia w świetle powyższych rozważań pozostaje więc okoliczność, z jaką datą powstała u J. K. niepełnosprawność uprawniająca do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.
Z tych przyczyn, zdaniem Sądu, organy obu instancji dopuściły się naruszenia prawa materialnego, gdyż nie wzięły pod uwagę treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. Zarówno organ I instancji, jak i Kolegium, wydały decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną, a naruszenie to ma istotne znaczenie dla treści podjętych decyzji, co skutkowało wyeliminowaniem tych decyzji z obrotu prawnego.
Rozpoznając sprawę ponownie organy uwzględnią powyższą argumentację,
a także rozważą, czy skarżąca spełnia pozostałe warunki przyznania świadczenia,
o jakich mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, orzekł jak sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło