II SA/Ke 331/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.N. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak: [....] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. T.N. złożyła formularz PPF wnosząc o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Z sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego. W złożonym formularzu wnioskodawczyni podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Skarżąca zarabia na podstawie umowy zlecenia 1900 zł netto miesięcznie, jej mąż nie pracuje, nie osiąga żadnego dochodu. Skarżąca wykazała własność domu wielkości 47 m² o wartości około 80 000 zł na działce o powierzchni 0,0369 w T. i mieszkania wielkości 46 m² w K.. Wnioskodawczyni podała następujące stałe wydatki i zobowiązania miesięczne: czynsz za mieszkanie – 390 zł, prąd- 70 zł, gaz – 65 zł, ubezpieczenie PZU – 40 zł, rata pożyczki – 320 zł. Ponadto rocznie płaci podatki od nieruchomości 51zł za mieszkanie w K. i 259 zł za nieruchomość w T. Zgodnie z art. 245 § 1 i art. 246 § 1 p.p.s.a, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.). Zawarty w art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Na wnioskodawcy ciąży więc obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych przez osobę dochodzącą swych roszczeń przed sądem. Należy podkreślić, że ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, zwana dalej "CBOSA"). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, to jest w sytuacji ubóstwa. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. W rozpatrywanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega oddaleniu. Wnioskodawczyni nie wykazała w sposób przekonujący, że nie stać jej na poniesienie kosztów sądowych. Skarżąca osiąga stały dochód z umowy zlecenia, co umożliwia planowanie wydatków. Po odjęciu stałych zadeklarowanych wydatków miesięcznych do dyspozycji wnioskodawczyni i jej męża pozostaje kwota około 1000zł. Przy osiąganych dochodach skarżąca jest w stanie regularnie spłacać pożyczkę i stać ją na korzystanie z usług adwokata z wyboru zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowoadministracyjnym. Należy podkreślić, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami postępowania sądowego, gdyż niedopuszczalna byłaby sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej prywatne zobowiązania kredytowe, a żąda by Skarb Państwa pokrywał za nią koszty sądowe. Uznano zatem, że przy racjonalnym gospodarowaniu stałym dochodem i posiadanym majątkiem, w tym dwiema nieruchomościami, skarżąca jest w stanie uzyskać środki finansowe na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł i ponieść ewentualne inne koszty sądowe na późniejszym etapie postępowania- w wypadku oddaleni skargi 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej, a następnie wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.