II SA/Ke 358/13

Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Dnia 27 czerwca 2013 r. Referendarz sądowy Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, adwokata w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości postanawia: I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego, III. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata. A. M. złożyła w dniu 28.V.2013 r. formularz urzędowy PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości. W złożonym formularzu wnioskodawczyni podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dwudziestodwuletnią córką. Skarżąca osiąga z pracy zarobkowej miesięczny dochód w wysokości 2000 zł, jej córka pobiera rentę rodzinną w wysokości 1000 zł brutto miesięcznie. Wnioskodawczyni nie wykazała innego majątku oprócz domu wielkości 100 m² i gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,68 ha. Skarżąca oświadczyła, że osiągane dochody przeznacza na utrzymanie rodziny i domu, w tym zakup opału, opłaty za media, dojazdy do pracy i szkoły, pokrycie kosztów edukacji córki w wysokości 750 zł miesięcznie. Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, pokrywa osoba dochodząca swych roszczeń przed sądem. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a" przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego). Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. W rozpatrywanej sprawie wniosek o przyznanie praw pomocy podlega oddaleniu. Wnioskodawczyni nie wykazała w sposób przekonujący, że nie stać jej na poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Skarżąca wraz z córką uzyskują stałe dochody z pracy zarobkowej i renty rodzinnej, co umożliwia planowanie wydatków. Córka wnioskodawczyni jest osobą pełnoletnią, z treści formularza wynika, że nie pracuje zawodowo, pobiera rentę rodzinną, opłata za jej kształcenie wynosi 750 zł, a tego wydatku nie można zaliczyć do kosztu utrzymania koniecznego. Powołane wyżej okoliczności te wskazują, że nie można uznać skarżącej za osobę ubogą, wymagającą pomocy państwa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu. Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (dostępny w internecie http://orzeczenia.nsa.gov.pl)., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowodaministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżąca może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonek, dorosłe dziecko lub rodzeństwo. Należy podkreślić, że skarga została sporządzona w sposób prawidłowy, a z pism znajdujących się w aktach sprawy wynika, A.M., że nie jest osobą nieporadną życiowo, bardzo dobrze zna okoliczności faktyczne i prawne sprawy, potrafi bronić swoich interesów. Uznano zatem, że przy racjonalnym gospodarowaniu stałymi dochodami z emerytur oraz posiadanym majątkiem wnioskodawczyni będzie w stanie zgromadzić środki finansowe na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł, poniesienie innych ewentualnych kosztów sądowych na późniejszym etapie postępowania (w wypadku oddalenia skargi 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej, a następnie wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł) oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z wyboru. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.