II SA/Ke 365/14

Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Dnia 27 czerwca 2014 r. Referendarz sądowy Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. P. i Z. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Lucji L. P. i Z. P. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia: I. zwolnić L. P. i Z. P. od kosztów sądowych w całości, II. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. L. P. i Z. P. złożyli na formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z ich skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie opłaty legalizacyjnej. Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawcy prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z 20-letnim synem uczęszczającym do technikum. Cała rodzina utrzymuje się emerytury skarżącego w wysokości 2017,65 zł miesięcznie. Skarżący nie wykazali innego majątku oprócz domu jednorodzinnego wielkości 72 m². Wnioskodawcy cierpią na wiele dolegliwości, zmuszeni są stale wykupywać leki w wysokości około 200 zł miesięcznie. Oświadczyli, że po wykupieniu leków i opłaceniu rachunków niewiele pozostaje im na życie. Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, pokrywa osoba dochodząca swych roszczeń przed sądem. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a" przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego). Na wnioskodawcy ciąży zatem obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych i kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika prawnego przez osobę dochodzącą swych roszczeń przed sądem. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. W rozpoznawanej sprawie biorąc pod uwagę sytuację majątkową wnioskodawców, a zwłaszcza fakt, że trzyosobowa rodzina utrzymuje się wyłącznie z jednej emerytury oraz ponosi wydatki na zakup leków i leczenie, brak majątku poza nieruchomością na której znajduje się budynek mieszkalny uznano, że nie są oni w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i syna. Zatem ich wniosek zasługuje na uwzględnienie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (na obecnym etapie postępowania jest to przede wszystkim wpis sądowy od skargi w wysokości 1500 zł). Oddalono natomiast wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Jak bowiem podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo .nsa.gov.pl),, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowodaministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżący mogą skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonek, dorosłe dziecko lub rodzeństwo. W większości spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wydaje wyrok albo postanowienie kończące po przeprowadzeniu jednej rozprawy sądowej. Należy podkreślić, że skarga została sporządzona w sposób profesjonalny z powołaniem się na naruszenie konkretnych przepisów prawa, a z pism znajdujących się w aktach sprawy wynika, że L. P. i Z. P. nie są osobami nieporadnymi życiowo, bardzo dobrze znają okoliczności faktyczne i prawne sprawy, potrafią bronić swoich interesów. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia. .