II SA/Ke 40/09

Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Dnia 5 lutego 2009 r. Referendarz sądowy Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [....] znak: [...] w przedmiocie pozwolenia na budowę po wznowieniu postępowania postanawia: I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata, III. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego. J. S. złożyła dnia 5 lutego 2009 r. na formularzu urzędowym PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] w przedmiocie pozwolenia na budowę po wznowieniu postępowania. Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Skarżąca podała, że utrzymuje się wyłącznie z dopłat unijnych do rolnictwa w wysokości 240,75 zł miesięcznie, a jej mąż pobiera emeryturę w wysokości 1876,26 zł brutto. Oboje osiągają zatem miesięczny dochód brutto w wysokości 2117,01 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni wykazała własność domu wielkości 110 m kw i nieruchomości rolnej o powierzchni 5,72 ha. Skarżąca stwierdziła, że z kwoty 241 zł miesięcznie musi utrzymać gospodarstwo, opłacić składki na KRUS, kupić leki itp. Ponadto oświadczyła, że od 2007 r. dużą część jej budżetu pochłaniają wydatki typu: porady w kancelariach prawniczych, wyjazdy do urzędów i adwokatów, znaczki skarbowe, opłaty, ksero, mapy itp. Wnioskodawczyni stwierdziła, że mąż nie wspiera jej finansowo, gdyż utrzymuje rodzinę i spłaca pożyczkę zaciągniętą na wymianę dachu i remont ich domu w miesięcznych ratach po 600 zł miesięcznie. Do spłaty pozostało mu około 20.000 zł. Przewidywanym terminem spłaty jest rok 2012. Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz.1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego). Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. W rozpatrywanej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego podlega oddaleniu. Wnioskodawczyni podniesioną argumentacją nie uprawdopodobniła, że jest osobą żyjącą w ubóstwie, pozbawioną dostatecznych środków materialnych dla zaspokojenia potrzeb swoich własnych oraz rodziny, a w związku z tym wymagającą pomocy państwa polegającej na zwolnieniu od kosztów sądowych i ustanowieniu profesjonalnego pełnomocnika prawnego. Z jednej strony wnioskodawczyni wykazała bardzo niski dochód własny w wysokości 241 zł miesięcznie i stwierdziła, że mąż nie wspiera jej finansowo, z drugiej zaś strony podała, że z tej kwoty utrzymuje gospodarstwo, opłaca składki na KRUS, kupuje leki, a ponadto od dwóch lat dużą część jej budżetu pochłaniają wydatki typu: porady w kancelariach prawniczych, wyjazdy do urzędów i adwokatów, znaczki skarbowe, opłaty, ksero, mapy itp. Zestawienie tych danych sprawia, że informacje o osiąganych dochodach oraz sytuacji majątkowej i rodzinnej podane przez skarżącą są niewiarygodne, nieprzekonującące, a w związku z tym nie mogą skutkować przyznaniem prawa pomocy. Uznano zatem, że wnioskodawczyni, która w dniu 30 stycznia 2009 r. uiściła jednorazowo wpis sądowy od skargi w wysokości 200 zł (k.37) bez ubiegania o przyznanie prawa pomocy, przy racjonalnym gospodarowaniu osiąganym dochodem oraz posiadanym majątkiem będzie w stanie ponieść ewentualne koszty sądowe na późniejszym etapie postępowania, które jednorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł. Ze względu na to, że z oświadczenia skarżącej jednoznacznie wynika, że od dwóch lat dysponuje ona środkami finansowymi na dojazdy do adwokatów i korzystanie z odpłatnych porad w kancelariach prawniczych, nie ma również podstaw do ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu w rozpatrywanej sprawie. Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowodaministracyjnego przed wydaniem wyroku lub postanowienie kończącego postępowanie nie jest wymagany przymus adwokacki, skarżąca może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.