II SA/Ke 417/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Ziomek po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. C. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego w sprawie ze skargi Z. C. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe "A." Z.C. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia 18 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów dotyczących transportu drogowego postanawia: I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata, radcy prawnego. Z. C., prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe "A." Z. C., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na decyzję w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów dotyczących transportu drogowego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 450 zł skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Co do zasady koszty postępowań sądowych pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Tym niemniej regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Instytucja ta ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Na prawo pomocy składają się zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1, prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2, prawo pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest zatem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Z. C. prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną oraz czwórką dzieci w wieku 24, 19 i 17 lat. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarcza, jednak nie wykazał żadnego dochodu. Jako majątek wykazał dom o pow. 100 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 1,5 ha. Z rozliczenia dochodu firmy za okres od 1 stycznia do 31 maja 2014 r. wynika, że przyniosła ona stratę w kwocie 30.921,23 zł (przychód: 179.009,25, koszty uzyskania przychodu: 209.930,48 zł). W odpowiedzi na wezwanie z dnia 9 lipca 2014 r. wnioskodawca wykazał kredyt na rachunku bieżącym w banku PKO w kwocie 45.000 zł, kredyt obrotowy nieodnawialny w kwocie 30.000 zł, przy czym zaległość za dzień 18 lipca 2014 r. wynosi 23.142,88 zł. Dołączył 3 faktury VAT za energię elektryczną w łącznej kwocie 1559,09 zł. Mimo wezwania do wskazania źródeł utrzymania rodziny, rodzaju i wysokości wydatków, nie przedstawił stosownych informacji, poza załączeniem ww. faktur VAT za energię elektryczną. Z zestawienia operacji na rachunkach bankowych w banku PKO BP S.A. za okres od 1 kwietnia do 30 czerwca 2014 r. wynika, że na rachunku "Konto za zero" saldo końcowe wyniosło 2,49 zł, a na rachunku "Biznes partner" –31.936,41 zł. W dniu 30 kwietnia 2014 r. na ten drugi rachunek wpłynęła m.in. kwota 49.120 zł, w dniu 8 maja 2014 r. kwota 28.290 zł. Z kolei w dniu 4 maja 2014 r. wnioskodawca dokonał przelewu w kwocie 17.000 zł na rzecz swojego pracownika Ł. M., w dniu 29 maja 2014 r. dokonał przelewu na kwotę 18.450 zł za samochód m-ki Mann, w dniu 27 czerwca 2014 r. dokonał zaś wypłaty w kasie na kwotę 11.000 zł. Z zestawienia operacji na rachunku w Banku Gospodarki Żywnościowej S.A. za okres od 1 kwietnia do 17 lipca 2014 r. wynika, że saldo końcowe wyniosło 61,58 zł, przy czym obrót po stronie "winien" wyniósł kwotę 50.463,37 zł, a obrót po stronie "ma" 50.324,93 zł. Wnioskodawca zatrudnia dwóch pracowników, w tym jednego ze swoich synów. Z kserokopii zeznania PIT-36 za rok 2013 wynika, że Z. C. osiągnął dochód w wysokości 33.962,92 zł. Wnioskodawca dołączył listę środków trwałych obejmującą 22 pozycje, w tym samochody ciężarowe, ciągniki siodłowe, ciągniki rolnicze, naczepy, z których część została zbyta w latach 2012-2014. Z kserokopii deklaracji VAT za okres od stycznia do maja 2014 r. wynika, że wartość sprzedanych przez wnioskodawcę towarów i usług wyniosła 179,009,25 zł. Z. C. wykazał ponadto kredyt gotówkowy w Santander Consumer Bank S.A. na kwotę 25.591,75 zł (rata miesięczna 1016,16 zł) oraz pożyczkę gotówkową w Credit Agricole Bank Polska S.A. na kwotę 30.234,25 zł (rata miesięczna 1190 zł). Dodatkowo wykazał pożyczkę w De Lage Landen Leasing Polska S.A. na kwotę 163.316,22 zł (miesięczna rata 1304,56 zł). Z przedłożonych przez Z. C. dokumentów wynika, że jest on właścicielem przedsiębiorstwa, które w okresie od 1 stycznia do 31 maja 2014 r. osiągnęło przychód w kwocie 179.009,25 zł, zatrudnia pracowników, nie korzysta z pomocy społecznej, obsługuje kredyty bankowe. Trudno zatem uznać go za osobę ubogą. Udzielenie kredytów musiała zaś poprzedzać pozytywna analiza sytuacji finansowej strony w zakresie możliwości spłaty pożyczonych kwot. Okoliczność, że firma wnioskodawcy przyniosła stratę w ciągu pierwszych 5 miesięcy 2014 r. nie przesądza o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego). Powstanie straty nie oznacza zatem jeszcze utraty możliwości płatniczych. W konsekwencji nie można przyjąć, że po stronie wnioskodawcy istnieje ograniczenie możliwości płatniczych do granic zabezpieczenia minimum socjalnego (por. postanowienia NSA: z dnia 24 lipca 2014 r. sygn. II OZ 704/14; z dnia 22 marca 2011 r., sygn. II GZ 112/11). W ocenie Sądu przy osiąganych przychodach wnioskodawca jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Na obecnym etapie postępowania koszty sądowe ograniczają się do wpisu od skargi w wysokości 450 zł, co jest kwotą znikomą na tle osiąganych przez wnioskodawcę przychodów, a na etapie późniejszym – w przypadku oddalenia skargi – opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł za odpis wyroku z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 275 zł. Na przyznanie prawa pomocy nie może wpłynąć kwestia spłacania kredytów, ponieważ jest indywidualną sprawą wnioskodawcy i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Zobowiązania prywatnoprawne (np. kredyty) nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Opłaty sądowe są bowiem daninami publicznymi, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. W razie uwzględnienia skargi w niniejszej sprawie Sąd zasądzi od organu na rzecz skarżącego zwrot poniesionych kosztów postępowania (art. 200 p.p.s.a.). W świetle powyższego brak jest podstaw do stwierdzenia niemożności wygospodarowania stosownej kwoty na pokrycie kosztów postępowania. Z zestawienia operacji na rachunkach bankowych wynika, że wnioskodawca reguluje zobowiązania prywatnoprawne na kwoty wielokrotnie przekraczające wysokość występujących w niniejszej sprawie kosztów sądowych i kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W konsekwencji należy uznać, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 245 § 1-3 oraz art. 246 § 1 pkt 1-2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.