II SA/Ke 452/10

Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Dnia 27 sierpnia 2010 r. Referendarz sądowy Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. L. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi W. L. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: I. zwolnić skarżącą od wpisu sądowego od skargi, II. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie, III. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W. L. złożyła w dniu 12 sierpnia 2010 r. na formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W złożonym formularzu wnioskodawczyni podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem – Z. L.. Skarżąca pobiera wynagrodzenie za pracę w wysokości 3040 zł brutto, jej syn z tytułu niepełnosprawności otrzymuje świadczenie w wysokości 150 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni jest współwłaścicielką wymagającego remontu domu wielkości 120 m kw na działce przy ul. M. w S., użytkuje na podstawie umowy najmu z Zakładem Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej mieszkanie wielkości 49 m kw. Nie posiada innego majątku ani oszczędności. Skarżąca oświadczyła, że miesięcznie wydaje: 350 zł na własne leczenie, 300 zł na leczenie syna, 500 zł na czynsz i inne opłaty związane z mieszkaniem, 350 zł na środki higieny, obuwie, odzież, 800 zł na wyżywienie, 150 zł na dojazdy do pracy. Tego samego dnia syn skarżącej – Z. L. złożył formularz PPF w sprawie sygn. akt II SA/Ke 453/10 z jego skargi na to samo postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W złożonym formularzu podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się z zasiłku okresowego wysokości 150 zł miesięcznie, przyznanego z tytułu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Skarżący nie wykazał innego majątku poza wymagającym remontu domem wielkości 150 m kw z częścią mieszkalną o powierzchni 20 m kw, nieruchomością rolną miejscowości Niekłań Wielki o powierzchni 0,32 ha, 10 kurami i 3 kozami. Wnioskodawca oświadczył, że miesięczne dochody przeznacza w całości na swoje utrzymania. Zgodnie z art. 245 § 1 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz.1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego). Celem instytucji prawa pomocy jest więc zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Treść tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. Wnioskodawca powinien zatem rzetelnie i wiarygodnie przedstawić swoją sytuację majątkową i rodzinną. Poza sporem jest także to, że strona domagająca się przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować swe wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, można zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W rozpatrywanej sprawie biorąc pod uwagę sytuację majątkową i rodzinną skarżącej, w tym wysokość dochodu i wysokie koszty leczenia oraz okoliczność, że W. L. wniosła jednocześnie do Sądu dwie skargi w sprawach sygn. akt II SA/Ke 451/10 i 452/10 uznano, że nie wnioskodawczyni nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i niepełnosprawnego syna. Zatem jej wniosek zasługuje na uwzględnienie w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. Rozstrzygnięcie to umożliwi rozpoznanie skargi W. L. przez wojewódzki sąd administracyjny. Należy natomiast zwrócić uwagę, że syn skarżącej dysponuje odrębnym majątkiem, z którego może czerpać pożytki (jaja, mleko, mięso, inne płody rolne). Ponadto niektóre z przedstawionych przez skarżącą miesięcznych wydatków wydają się być zawyżone, a na pewno istnieje możliwość poczynienia oszczędności w tym zakresie - przykładowo kwota 350 zł na środki higieny, obuwie, odzież, gdyż butów i ubrań dla dorosłych ludzi nie kupuje się co miesiąc oraz koszty dojazdu do pracy w wysokości 150 zł w sytuacji gdy jednorazowy bilet PKS za przejazd na trasie S. – K. (ok. 15 km) kosztuje od 3 zł, a można wykupić bilety miesięczne. Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej okoliczności uznano, że skarżąca przy racjonalnym gospodarowaniu stałym dochodem ma możliwość zgromadzenia środków finansowych na poniesienie innych ewentualnych kosztów sądowych na późniejszym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, które jednorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł (w wypadku oddalenia skargi opłata kancelaryjna za doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem oraz wpis od skargi kasacyjnej). Z tych samych względów oddalono również wniosek o ustanowienie adwokata. Okolicznościami uzasadniającymi przyznanie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu są zła sytuacja materialna, ewentualnie nieporadność życiowa, poważne dolegliwości związane ze stanem zdrowia. Sytuacja taka nie zachodzi w rozpatrywanej sprawie. Z pism wnioskodawczyni wynika, że bardzo dobrze zna ona okoliczności faktyczne i prawne sprawy, powołuje się na naruszenie konkretnych przepisów prawnych, potrafi bronić swoich interesów. Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowodaministracyjnego przed wydaniem wyroku nie jest wymagany przymus adwokacki, skarżąca może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być syn. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 art. 245 § 1 i 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.