II SA/Ke 484/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2018r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym Kielcach z dnia 31 października 2018r. sygn. akt II SA/Ke 484/18 w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Wojewody z dnia [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie z dnia 31 października 2018r. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2018r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił skargę [...] na postanowienie Wojewody z dnia [...]w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia (pkt I) i zwrócił z urzędu [...] kwotę 100 złotych, uiszczoną jako wpis sądowy (pkt II). W ustawowym terminie skarżąca wniosła zażalenie na powyższe orzeczenie, domagając się jednocześnie zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Postanowieniem z dnia 31 października 2018r. starszy referendarz sądowy w tut. Sądzie odmówił stronie przyznania prawa pomocy, wskazując że [...] i jej syn (prowadzący wspólne gospodarstwo domowe) osiągają stałe dochody z emerytury i renty, co umożliwia planowanie wydatków, zwłaszcza, że nie mają nikogo na utrzymaniu, a najbardziej podstawowe potrzeby są na bieżąco zaspokajane. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca podniosła, że oboje z synem (wymagającym stałej opieki) są chorzy, a pieniądze z renty wydają na leczenie i żywność. W załączeniu strona przedstawiła orzeczenie ZUS z dnia 31 sierpnia 2016r. o niezdolności syna do samodzielnej egzystencji do dnia 30 września 2019r., jego badanie z diagnostyki MR mózgowia z kontrastem z 2014r. oraz swoją kartę leczenia szpitalnego za okres od 30 lipca 2011r. do 2 sierpnia 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018r. poz. 1302), zwanej dalej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Jak wynika z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1), bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Powyższe oznacza, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Prawo pomocy stanowi odstępstwo od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Uwzględnienie złożonego w tym zakresie wniosku w żaden sposób nie jest powiązane z uiszczaniem przez stronę podatków, stanowiących powszechne obciążenie publicznoprawne. Instytucja przyznania prawa pomocy jest bowiem rozwiązaniem szczególnym i powinna być stosowana w przypadkach wyjątkowych, wobec osób, których sytuacja materialna i bytowa jest trudna. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Występujący z wnioskiem o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za jego uwzględnieniem, co oznacza, że jest zobowiązany wykazać z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012r., sygn. akt I FZ 429/12, opublikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak wszystkie niżej podane orzeczenia sądowe). Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 3 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 987/12). Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu państwa (czyli de facto stanowi obciążanie innych obywateli). Dlatego też wyjątkowe zastosowanie tej instytucji wiąże się nie tylko z ustaleniem braku źródeł stałego dochodu i majątku, ale także z ustaleniem, że wnioskujący jest pozbawiony obiektywnie możliwości uzyskania dochodu z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 22 października 2014r., sygn. II SA/Wr 432/14). Mając na uwadze powołane wyżej regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także analizując treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz zarzuty zawarte w sprzeciwie Sąd stwierdza, że skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanek, niezbędnych do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Zaznaczyć przy tym trzeba, na co trafnie wskazano w zakwestionowanym orzeczeniu, że na obecnym etapie sprawy skarżąca będzie obowiązana uiścić wpis od wniesionego już zażalenia w kwocie 100 zł. Ze złożonego formularza PPF oraz wcześniejszych wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dorosłym synem, zajmują mieszkanie komunalne w Wodzisławiu Śląskim o pow. 34,06 m². Skarżąca pobiera emeryturę w wysokości 963,32 zł netto, jej syn otrzymuje rentę w wysokości 890,50 zł netto miesięcznie. Wnioskodawczyni jest współwłaścicielką mieszkania o pow. 44 m², odziedziczyła nieruchomość rolną o powierzchni 5,01 ha oraz nieużytki. Skarżąca podała następujące stałe wydatki miesięczne: czynsz za mieszkanie - 401,87 zł, opłata za prąd - 79,69 zł, opłata za gaz - 35,40 zł, opłata za telefon 39,48 zł, wydatki na leki - 100 zł, środki czystości - 80 zł. W ocenie Sądu, analiza powyższych danych wskazuje, że wnioskodawczyni –która wraz z synem osiąga stałe dochody w łącznej kwocie 1.853,82 zł miesięcznie – nie można uznać za osobę żyjącą w ubóstwie, pozbawioną dostatecznych środków materialnych dla zaspokojenia podstawowych potrzeb swoich i swoich bliskich, a także za osobę która nie jest w stanie zabezpieczyć środków koniecznych niezbędnych do poniesienia kosztów w niniejszej sprawie. Podane dochody, jakkolwiek nie są wielkie, umożliwiają nie tylko codzienną egzystencję, ale również planowanie innych wydatków – o czym świadczy przeprowadzony remont mieszkania. Odnosząc się do zawartych w sprzeciwie twierdzeń o złym stanie zdrowia [...] i jej syna należy wskazać, że okoliczności te nie mogą stanowić samoistnej przesłanki przyznania prawa pomocy, zwłaszcza, że w złożonym oświadczeniu skarżąca zadeklarowała wydatki miesięczne na leki w kwocie 100 zł. Co się zaś tyczy wniosku o ustanowienie radcy prawnego z urzędu to, niezależnie od braku spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w tym zakresie, należy wskazać, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, a strona skutecznie wniosła zażalenie. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji – na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 p.p.s.a.