II SA/Ke 49/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Kobylecka po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 lutego 2016 r. zwalniającego H.S. od kosztów sądowych w części obejmującej wpis sądowy od skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego i oddalającego wniosek o ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie sprzeciwu w sprawie zgłoszenia zamiaru budowy dwóch budynków gospodarczych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. H.S. złożyła w dniu 2 lutego 2016 r. formularz PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody w przedmiocie sprzeciwu w sprawie zgłoszenia zamiaru budowy dwóch budynków gospodarczych. Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Skarżąca pobiera emeryturę w wysokości 482,14 zł, a jej mąż emeryturę w wysokości 1161,88 zł netto miesięcznie. Wnioskodawczyni nie wykazała innego majątku oprócz współwłasności domu wielkości 39,68 m², działki rolnej o powierzchni 0,085 ha w D. Skarżąca podała następujące stałe wydatki i zobowiązania: zakup leków- 600 zł , opłaty za gaz, wodę i energię – 200 zł, ponadto zakup węgla na zimę - 1000zł, zakup drzewa – 250 zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, że jej mąż cierpi na cukrzycę, nie widzi, ma częściowo amputowaną stopę przez co nie może chodzić, co drugi dzień poddawany jest dializom. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 26 lutego 2016 r. zwolniono H.S. od kosztów sądowych w części obejmującej wpis sądowy od skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego i oddalono wniosek o ustanowienie pełnomocnika W sprzeciwie z dnia 10 marca 2016 r. skarżąca wniosła o uchylenie pkt II zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego dotyczącego oddalenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Uzasadniając sprzeciw strona, między innymi, zakwestionowała, że budowa dwóch budynków gospodarczych wymaga znacznych nakładów finansowych. Podniosła, że zgłoszone do budowy dwa budynki gospodarcze mają być zestawione z przęseł – pochodzących z rozebranego piętnaście lat temu ogrodzenia, nie będą miały drzwi ani okien, mają przylegać do budynku gospodarczego sąsiada. Stwierdziła, że oddalenie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z powodu zamiaru wybudowania dwóch budynków gospodarczych pomimo niskich dochodów jest nieobiektywne, nieuzasadnione i niesprawiedliwe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. zwanej dalej: p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 1- § 3 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.). Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Stanowi o tym art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Analizując zawarte we wniosku oświadczenie H.S. stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz całokształt materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy Sąd uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, to jest. obejmującym oprócz zwolnienia od kosztów sądowych także ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Sąd, mając na względzie niski dochód osiągany przez wnioskodawczynię i jej niepełnosprawnego męża pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym, uznał natomiast, że przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od wpisu od skargi (co umożliwi jej rozpoznanie), będzie wystarczającą formą pomocy ze strony Skarbu Państwa. W rozpoznawanej sprawie przedstawiona sytuacja majątkowa H.S. nie pozwala stwierdzić, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zauważyć należy przy tym, że najbardziej podstawowe potrzeby, to jest potrzeba zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw, kosztów leczenia czy też potrzeba mieszkania na bieżąco są zaspokajane. Budowa budynków gospodarczych nie jest podstawową potrzebą bytową skarżącej. Odnosząc się do podniesionych w sprzeciwie argumentów kwestionujących stanowisko referendarza sądowego, że zgłoszona przez skarżącą inwestycja budowlana wymaga znacznych nakładów finansowych, należy zauważyć, że przęsła z rozebranego 15 lat temu ogrodzenia są tylko jednym z wielu materiałów budowlanych potrzebnych do wykonania 2 gospodarczych o wymiarach 4m x 5 m. szkiców i opisów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że płyty betonowe z przęseł zostaną wmontowane między słupy wkopane w grunt, co wiąże się z wykonaniem fundamentów pod słupy, ponadto zostało zaplanowane zadaszenie z blachy trapezowej na konstrukcji drewnianej więźby dachowej. sam zakup materiałów budowlanych potrzebnych do wykonania zgłoszonych przez skarżącą budynków gospodarczych, nie licząc robocizny, jest inwestycją wymagającą nakładów finansowych wyższych niż honorarium profesjonalnego pełnomocnika w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca w zgłoszeniu z dniu 4 sierpnia 2015 r. podała termin rozpoczęcia robót budowlanych na dzień 1 października 2015 r. co oznacza, że w ciągu niespełna 3 miesięcy miała gotowość i możliwość zgromadzenia środków materialnych i finansowych do przeprowadzenia tej inwestycji budowlanej. Reasumując Sąd uznał, że przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa, dawała referendarzowi sądowemu podstawę do zwolnienia wnioskodawcy od wpisu od skargi i odmowy przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Stanowisko zawarte w orzeczeniu referendarza sadowego z dnia 26 lutego 2016 r. Sąd w pełni podziela i utrzymuje zaskarżone postanowienie mocy. Pozostawia się bez komentarza zawarte w sprzeciwie insynuacje skarżącej, że nieuwzględnienie w całości wniosku o przyznanie prawa pomocy "z góry przesądza, że rozstrzygnięcie będzie dla niej niekorzystne" oraz niczym nieuzasadnione stwierdzenie "W takiej sytuacji, gdy Sąd już wie jakie orzeczenie wyda, to ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest konieczne." Należy jedynie podkreślić, że wojewódzki sąd administracyjny rozpoznaje merytorycznie skargę na rozprawie i wydaje orzeczenie w składzie trzech sędziów zawodowych. Sąd administracyjny kontroluje działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na Sądzie zatem ciąży obowiązek kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z prawem we wszystkich aspektach, nie tylko tych podniesionych w skardze. Z tych względów na mocy art. 260 w związku z art. 245 § 2 i § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.