II SA/Ke 50/16

Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Dnia 26 lutego 2016 r. Referendarz sądowy Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.S. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi W.S. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w Warszawie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów dotyczących transportu drogowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W. S. złożył formularz PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie z jego skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w Warszawie w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów dotyczących transportu drogowego. Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, dwoma dorosłymi synami i dwunastoletnią córką. Skarżący wykazał własność domu wielkości 140 m kw o wartości 190000 zł, nieruchomości rolnej 15 arów wartości około 30 000 zł, samochodu marki [...] z 2014 r. wartości około 15000 zł z 2009 r. wartości około 25000 zł, i współwłasność samochodu [...] z 1995 r .wartości około 10000 zł. Wnioskodawca podał, że z pracy osiąga miesięczny dochód w wysokości 3000 zł, prowadzona działalność gospodarcza w 2015 r. przynosiła w 2015 r. średni miesięczny dochód 4000 zł, a jego żona otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1350 zł netto miesięcznie. W znajdującym się w aktach administracyjnym piśmie z dnia 24 kwietnia 2015 r. W. S. oświadczył, że "syn zatrudniony jest w mojej firmie na umowę o pracę na stanowisku magazynier- sprzedawca-przedstawiciel handlowy", co potwierdza złożona do akt umowa o pracę na czas nieokreślony z wynagrodzeniem zasadniczym 1126 zł miesięcznie i premią motywacyjna w wysokości 15 % wynagrodzenia. Skarżący podał następujące stałe wydatki i zobowiązania roczne: energia elektryczna -3000 zł, opał -4000 zł, woda i ścieki 1300-1500 zł, żywność i paliwo – 20000-25000 zł, Cargill -88000 zł, kredyt 22000 zł, kredyt w RO – 8000 zł, śmieci – 420 zł, spłata kredytu hipotecznego – 7000 zł pożyczka z KZP -6000 zł, ubezpieczenie – 880 zł. Zgodnie z art. 245 § 1 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a" przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego. Zawarty w art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Na wnioskodawcy ciąży więc obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych i wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika przez osobę dochodzącą swych roszczeń przed sądem. Należy podkreślić, że ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, zwana dalej "CBOSA"). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, to jest w sytuacji ubóstwa. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonujący, że nie stać go na poniesienie sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Skarżący wraz z żoną uzyskują stałe dochody z wynagrodzeń za pracę, co umożliwia planowania wydatków. Wnioskodawca prowadzi też własną dochodową działalność gospodarczą, zatrudnia syna w swojej firmie, jest właścicielem kilku samochodów i domu z działką. W świetle powyższych okoliczności nie można uznać skarżącego za osobę ubogą wymagającą pomocy ze Skarbu Państwa przez zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie pełnomocnika z urzędu. Okoliczność, że skarżący spłaca kredyty nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Udzielenie kredytu musiała poprzedzać pozytywna analiza sytuacji finansowej strony w zakresie możliwości spłaty pożyczonej kwoty. Przy tym spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami postępowania sądowego, gdyż niedopuszczalna byłaby sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy spłaca ciążące na niej prywatne zobowiązania kredytowe, a żąda by Skarb Państwa pokrywał za nią opłaty sądowe i wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu. Uznano, że przy racjonalnym gospodarowaniu osiąganymi dochodami i posiadanym majątkiem wnioskodawca ma możliwość uiścić wpis sądowy od skargi w wysokości 360 zł oraz zgromadzić środki na pokrycie ewentualnych kosztów sądowych na późniejszym etapie postępowania (w wypadku oddalenia skargi opłata kancelaryjna za doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem – 100 zł, a w dalszej kolejności wpis sądowy od skargi kasacyjnej – 180 zł. Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08, opublikowane w CBOSA, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżący może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonka, rodzeństwo, wstępni lub zstępni. W większości spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wydaje wyrok albo postanowienie kończące po przeprowadzeniu jednej rozprawy sądowej. Należy podkreślić, że skarga została sporządzona w sposób profesjonalny z powołaniem się na naruszenie konkretnych przepisów prawa materialnego i procesowego, a z pism znajdujących się w aktach sprawy wynika, że W. S. nie jest osobą nieporadną życiowo, bardzo dobrze zna okoliczności faktyczne i prawne sprawy, potrafi bronić swoich interesów. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.