II SA/Ke 504/24

WyrokWSA w Kielcach2024-12-04

Skład orzekający: Jacek Kuza, Krzysztof Armański, Agnieszka Banach

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy odmowa umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest uzasadniona, gdy sytuacja finansowa rodziny jest trudna, ale nie wykazuje szczególnie uzasadnionych, nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających spłatę w przyszłości?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że odmowa umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego była prawidłowa. Sytuacja finansowa skarżącej, choć trudna, nie wykazywała szczególnie uzasadnionych, nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających spłatę zadłużenia w przyszłości. Skarżąca jest osobą młodą, zdolną do pracy, a rodzina posiada stałe dochody i otrzymuje świadczenia socjalne, co pozwala na rozłożenie zadłużenia na raty.
Stan faktyczny
Skarżąca E. N. wniosła o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą umorzenia, uznając, że sytuacja rodzinna skarżącej nie spełnia kryteriów "szczególnie uzasadnionych okoliczności" pozwalających na umorzenie zadłużenia. Skarżąca zarzuciła organom naruszenie przepisów K.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz naruszenie art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a także nierozpoznanie istoty sprawy.
Rozstrzygnięcie
Oddalenie skargi.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2024 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Kielcach Wiesławy Klimontowicz sprawy ze skargi E. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 21 marca 2024 r. znak: SKO.PS-80/1464/518/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata M. S. kwotę 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych, w tym VAT w kwocie 110,40 (sto dziesięć 40/100) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia 21 marca 2024 r. znak: SKO.PS-80/1464/518/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (zwane dalej SKO), po rozpatrzeniu odwołania E. N. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Skarżyska-Kamiennej z dnia 4 stycznia 2024 r. znak: SR/5/000003/01/2024 o odmowie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynikających z decyzji SR/537/ZZ/FA/000002/01/2023 z dnia 5 stycznia 2023 r. za okres od 1 marca 2022 r. do 30 września 2022 r. w łącznej kwocie 9 746,22 zł oraz odsetek ustawowych za opóźnienie naliczanych od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia SKO wyjaśniło, że zasady oraz tryb umarzania należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uregulowane zostały przepisami ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1993 ze zm.), dalej jako "u.p.o.a.". Przepis art. 23 ust. 8 tej ustawy może być zastosowany tylko wtedy, gdy sytuacja rodziny wynikająca ze szczególnie uzasadnionych okoliczności uniemożliwia spłatę nienależnie pobranego świadczenia nie tylko w chwili wnioskowania o jej umorzenie, ale także w przyszłości. Omawiany przepis nie może być stosowany tylko dlatego, iż sytuacja rodziny jest trudna. Trudności te muszą być wyjątkowe, wykluczające ewentualność spłaty należności także w przyszłości. E. N., jak podniósł dalej organ, jest osobą młodą, ma 37 lat, jest w wieku produkcyjnym, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Posiada wykształcenie zawodowe w zawodzie fryzjer. Wraz z mężem A. N. oraz trójką dzieci (dwoje z poprzedniego związku) mieszka w domu jednorodzinnym małżonka. Rodzina odwołującej utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę A. N., które po potrąceniach komorniczych wynosi 5 000,00 zł (w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach A. N. za miesiąc styczeń 2023 r., z którego wynika, że jego dochód netto w miesiącu styczniu wyniósł 1 027,16 zł). Ponadto z zebranego materiału dowodowego wynika, że E. N. pobiera świadczenie wychowawcze na czwórkę dzieci w tym na córkę W. L., która jak wynika z oświadczenia ww. nie mieszka z nią i nie jest na jej utrzymaniu. Otrzymuje też pomoc w formie Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego na córkę N. N. w wysokości 1 000,00 zł miesięcznie oraz zasiłek pielęgnacyjny na córkę W. L. w wysokości 215,854 zł miesięcznie. Zatem łączny dochód rodziny wynosi 9 000,00 zł. Łączna suma wydatków związana z utrzymaniem mieszkania, jak deklaruje odwołująca, wynosi około 1 638,93 zł. E. N. wykazała, że posiada też inne zobowiązania komornicze w wysokości 1 950,00 zł. Ponadto wskazała, że mąż leczy się psychiatrycznie podając koszty leczenia w wysokości około 240,00 zł, jednakże w aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających ten fakt. Poza chorobą męża nie zgłaszała żadnych problemów zdrowotnych w rodzinie. Uwzględniając powyższe SKO uznało, że sytuacja rodzinna odwołującej nie kwalifikuje się jako "szczególnie uzasadniona". E. N. z pewnością nie funkcjonuje w ramach komfortu finansowego, jednakże posiada stałe źródło dochodów oraz stałe miejsce zamieszkania. Odwołująca jest osobą młodą i zdrową, a zatem zdolną do podjęcia zatrudnienia i poprawienia sytuacji finansowej swojej rodziny. Zresztą jak wynika z akt sprawy odwołująca przed urodzeniem dziecka pracowała zawodowo na stanowisku sprzedawca. Wobec powyższego w perspektywie nie ma podstaw zakładać, że nie będzie posiadać możliwości spłaty zadłużenia. Zwrot nienależnie pobranych świadczeń, tak w aktualnej sytuacji odwołującej, jak i w perspektywie uzyskania przez nią zatrudnienia jest możliwy i uzasadniony. Jej sytuacja jest przy tym zbliżona do sytuacji innych rodzin korzystających z ww. świadczeń i nie jest na tyle trudna, by przy racjonalnym gospodarowaniu dochodem uniemożliwić zwrot nienależnie pobranych świadczeń, chociażby w ratach. Okoliczności, na które powołuje się E. N. takie jak choroba męża, która nie stanowiła przeszkody w podjęciu przez niego zatrudnienia, jak też wydatki ponoszone na leczenie, które stanowią około 3% ogólnych wydatków rodziny, nie mogą być zdaniem organu samodzielną przesłanką uzasadniającą umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Organ zaznaczył, że negatywne rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nie wyklucza składania kolejnych wniosków o umorzenie, czy zastosowanie innej ulgi w przypadku zmiany sytuacji. Odnosząc się do nieprawidłowości w ustaleniach faktycznych, na które powołała się odwołująca, SKO wskazało, że nie miały one wpływu na wynik sprawy i podjęte rozstrzygniecie przez organ I instancji. Nie bez znaczenia w sprawie jest również fakt, że dopiero na etapie odwołania ww. wyjaśniła, że rodzice męża nie żyją. Końcowo Kolegium podniosło, że faktem jest, iż w dniu 18 stycznia 2023 r., a więc w terminie otwartym do wniesienia odwołania, E. N. złożyła w MOPS w Skarżysku-Kamiennej pismo zatytułowane "Prośba o umorzenie", w którym zawarła wniosek o częściowe umorzenie zadłużenia oraz rozłożenie na raty pozostałej kwoty, jednakże w dniu 22 września 2023 r. w odpowiedzi na wezwanie organu I instancji E. N. złożyła jednoznaczne oświadczenie, z którego wynika, że jej wniosek z dnia 18 stycznia 2023 r. nie jest odwołaniem od decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego tylko prośbą o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Za kontrdowód podważający wiarygodność złożonego w dniu 22 września 2023 r. oświadczenia nie może być zdaniem organu uznany wywód zawarty w odwołaniu, a odnoszący się do telefonicznego zmuszenia strony do napisania oświadczenia określonej treści. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na ww. decyzję SKO E. N. podniosła, że została wprowadzona w błąd przez pracownicę OPS, która kazała jej napisać wniosek o umorzenie, a to nie były świadczenia pobrane przez nią. Nie powinna zwracać pobranych świadczeń bo nie wprowadziła urzędu w błąd. OPS miał wszystkie informacje dotyczące sytuacji rodzinnej i finansowej. W piśmie z dnia 17 września 2024 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik skarżącej sprecyzował skargę podnosząc zarzuty naruszenia: 1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w postaci sytuacji rodziny skarżącej, 2) art. 23 ust. 8 u.p.o.a. poprzez nieuwzględnienie przy ocenie istnienia szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny skarżącej wszystkich aspektów życia jej rodziny, oraz w związku ze stanowiskiem skarżącej z ostrożności 3) art. 104 § 2 K.p.a. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy i prowadzenie postępowania oraz wydanie decyzji w przedmiocie wniosku skarżącej o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń pomimo, że w odwołaniu od decyzji wskazała, że wnosi o uznanie, że postępowanie dotyczy odwołania od decyzji z dnia 5 stycznia 2023 r. uznającej za nienależne pobrane przez nią świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2024r. poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.", skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu pisma podniesiono, że o ile organy szczegółowo przeanalizowały sytuację dochodową rodziny skarżącej i informacje dotyczącej jej osoby, o tyle w sposób nieprawidłowy zostały poczynione ustalenia odnośnie kosztów utrzymania rodziny. Koszty te to nie tylko wydatki na utrzymanie domu, ale też koszty utrzymania własnego skarżącej i rodziny: wydatki na jedzenie, ubranie, środki czystości, leki, koszty zakupu przyborów szkolnych dla dzieci, zajęć dodatkowych, koszty utrzymania małżonka A. N., który pracuje w Niemczech i też ponosi koszty swojego tam utrzymania. Organy wydające decyzję w sprawie w ogóle nie zebrały informacji na ten temat, a przecież koszty te stanowią istotną pozycję w budżecie każdego gospodarstwa domowego. Dodatkowo w ocenie skarżącej nie jest uzasadnione pomijanie przy ocenie sytuacji jej rodziny wydatków ponoszonych w celu spłaty należności, o które toczy się postępowanie egzekucyjne. Jak wynika z protokołu przesłuchania skarżącej z dnia 14 grudnia 2023 r. egzekucja dotyczy spłaty kredytu 1250 zł miesięcznie i pożyczki byłego męża 820 zł miesięcznie. Skarżąca nie zaniecha przecież spłaty tych należności, a ubytek środków w budżecie domowym w kwocie prawie 2100 zł stanowi istotne obciążenie dla skarżącej. Skarżąca we wniosku, który wpłynął do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Skarżysku Kamiennej w dniu 18 stycznia 2023 r., wnosiła o umorzenie zadłużenia częściowo - co do kwoty 5000 zł. Odnośnie pozostałej kwoty 4 746,22 zł wnosiła o rozłożenie jej na raty. Skarżąca nie unika zatem zwrotu środków, ale realnie oceniając sytuację swoją i swojej rodziny chciałaby wywiązać się ze spłaty w stopniu w jakim jest to możliwe. Odnośnie zarzutu nierozpoznania istoty sprawy podniesiono, że w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta Skarżyska-Kamiennej z dnia 4 stycznia 2024 r. skarżąca wnosiła o uznanie, że postępowanie dotyczy jej odwołania od decyzji z dnia 5 stycznia 2023 r. o ustaleniu, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały przez nią nienależnie pobrane i nakazującej ich zwrot. Skarżąca w terminie do wniesienia odwołania od tej decyzji złożyła pismo - prośbę o częściowe umorzenie należności. Na skutek błędnego pouczenia przez pracownika MOPS, pismem z dnia 18 września 2023 r. oświadczyła, że jej wniosek z 18 stycznia 2023 r. nie jest odwołaniem od decyzji, ale prośbą o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Korzystając z nieodpłatnej pomocy prawnej, po otrzymaniu decyzji z dnia 4 stycznia 2024r., skarżąca poznała swoją sytuację prawną i uznała, że w sprawie winna odwołać się od ww. decyzji z dnia 5 stycznia 2023 r. W związku z tym, wnosząc odwołanie zwróciła uwagę na tę kwestię. SKO nie uwzględniło jednak jej wniosku i prowadziło postępowanie w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. W ocenie skarżącej takie postępowanie było nieprawidłowe i winno skutkować uchyleniem decyzji. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego. W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu nierozpoznania istoty sprawy przez organy i prowadzenia postępowania oraz wydania decyzji w przedmiocie wniosku skarżącej o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń pomimo, że w odwołaniu od decyzji wskazała ona, że wnosi o uznanie, że postępowanie dotyczy odwołania od decyzji z dnia 5 stycznia 2023 r. uznającej za nienależne pobrane przez nią świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Takie stanowisko skarżącej stanowi nawiązanie do tego, że pismo złożone przez skarżącą w dniu 18 stycznia 2023 r., zatytułowane jako "Prośba o umorzenie", wpłynęło w terminie otwartym do wniesienia odwołania od ww. decyzji z 5 stycznia 2023 r. uznającej za nienależne pobrane przez nią świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W ocenie Sądu jednak stanowisko organów w zakresie w jakim uznały, że pismo złożone 18 stycznia 2023 r. winno było zostać potraktowane nie jako odwołanie, ale jako wniosek o udzielenie ulgi w spłacie należności, jest prawidłowe. Wskazuje na to już sama treść pisma, gdzie skarżąca wyraźnie określiła treść swojego żądania, wnosząc o częściowe umorzenie zadłużenia – co do kwoty 5 000 zł, oraz rozłożenie na dogodne do spłaty raty pozostałej kwoty – 4 746,22 zł. Prośbę motywowała trudną sytuacją finansową. Widać zatem, że skarżąca precyzyjnie określiła swoje żądanie, mając świadomość tego, że może ubiegać się zarówno o umorzenie, jak i rozłożenie na raty zaległości, jak i że podstawą takiego orzeczenia jest trudna sytuacja finansowa. Kwestionowanie decyzji uznającej za nienależnie pobrane świadczeń z funduszu alimentacyjnego opierałoby się na innych przesłankach. Fakt, że taka właśnie była intencja skarżącej, potwierdziła ona sama w oświadczeniu z 18 września 2023 r., wskazując w nim, że nie jest ono odwołaniem od decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, tylko jest prośbą o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Twierdzenie, że przy składaniu tego oświadczenia skarżąca została wprowadzona w błąd przez pracownika organu, jest gołosłowne i nie znajduje uzasadnionych podstaw. Organy prawidłowo zatem rozpoznały wniosek skarżącej na podstawie art. 23 ust. 8 u.p.o.a., zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Analiza powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń musi być poprzedzone ustaleniem, iż podmiot zobowiązany do zwrotu tych świadczeń znajduje się w "szczególnej sytuacji rodzinnej". Ustawa nie zawiera definicji pojęcia "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Ustalenie wystąpienia tej przesłanki w każdym przypadku wymaga zatem od organu odniesienia się do ocen pozaprawnych. Przesłanka ta powinna być więc badana pod kątem oceny indywidualnej, przy uwzględnieniu wszystkich tych okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację wnioskodawcy i jego rodziny, jako szczególną z punktu widzenia słuszności i zasadności umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Nie ulega więc wątpliwości, że rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organ administracji zobligowany jest zbadać sytuację życiową wnioskodawcy oraz rodziny, którą tworzy - w tym sytuację materialną, stan rodziny, stan zdrowotny, okoliczność uzyskiwania dochodu czy zdolność zarobkowania. Po drugie, ww. norma prawna nie pozostawia wątpliwości, że decyzja w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych zapada w ramach uznania administracyjnego. Istotne jest, że decyzja oparta na powyższym przepisie ustawy, aczkolwiek ma charakter uznaniowy, to nie może być rozstrzygnięciem dowolnym. Wręcz przeciwnie – działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 K.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 K.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przesłanką zastosowania ulgi przewidzianej w art. 23 ust. 8 u.p.o.a. jest zatem każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej osoby, która pobrała nienależne świadczenie i ocena tej sytuacji. Wspomniane tzw. uznanie administracyjne oznacza, że organ ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy, przy czym winno ono zapaść po wnikliwym i szczegółowym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszystkich okoliczności, a decyzja powinna być wyczerpująco uzasadniona (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 17 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 475/21, wyrok WSA w Krakowie z 28 czerwca 2022 r., sygn. III SA/Kr 202/22). W ocenie Sądu dokonana w powyższym zakresie analiza prowadzi do wniosku, że nie doszło w niniejszym przypadku do przekroczenia ram uznania administracyjnego, a organy w sposób pełny i prawidłowy zgromadziły materiał dowodowy i dokonały jego oceny, ustalając sytuację materialną, życiową i zdrowotną rodziny skarżącej. Z ustaleń tych wynika, że skarżąca ma 37 lat, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, posiada wykształcenie zawodowe w zawodzie fryzjer. Wraz z mężem oraz trójką dzieci (dwoje z poprzedniego związku) mieszka w domu jednorodzinnym małżonka. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę A. N., które po potrąceniach komorniczych wynosi 5 000,00 zł. Ponadto z zebranego materiału dowodowego wynika, że E. N. pobiera świadczenie wychowawcze na czwórkę dzieci, otrzymuje też pomoc w formie Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego na córkę N. N. w wysokości 1 000,00 zł miesięcznie oraz zasiłek pielęgnacyjny na córkę W. L. w wysokości 215,85 zł miesięcznie. Zatem łączny dochód rodziny wynosi 9 000,00 zł, a łączna suma wydatków związana z utrzymaniem mieszkania, jak deklaruje odwołująca, wynosi około 1 638,93 zł. E. N. wykazała, że posiada też inne zobowiązania komornicze w wysokości 1 950,00 zł, a nadto wskazała, że mąż leczy się psychiatrycznie podając koszty leczenia w wysokości około 240,00 zł. Poza chorobą męża nie zgłaszała żadnych problemów zdrowotnych w rodzinie. W ocenie Sądu rację ma SKO, że skarżąca jako osoba młoda, zdolna do pracy, posiadająca wyuczony zawód, ma możliwość spłaty zadłużenia, zwłaszcza w sytuacji gdy jej mąż osiąga dochód z tytułu wykonywanej pracy, a rodzina otrzymuje świadczenia związane z wychowaniem dzieci. Wbrew twierdzeniom skargi organy dokonały prawidłowych ustaleń także jeśli chodzi o wydatki rodziny. Skarżąca została przesłuchana jako strona i dokładnie wyszczególniła wysokość tych wydatków (k. 94v.), a w każdym razie miała możliwość ich wskazania w pełnej wysokości. Nie podała przy tym żadnych szczególnych, ponadstandardowych wydatków, które mogłyby świadczyć o "szczególnie uzasadnionych okolicznościach dotyczących sytuacji rodziny", o jakich mowa w art. 23 ust. 8 u.p.o.a. Jak podnosi się w orzecznictwie, zobowiązania cywilne nie mogą uzasadniać umorzenia zobowiązań publicznoprawnych (por. wyrok NSA z 4 grudnia 2023 r., sygn. I OSK 2358/22). Niskie dochody (czy powiązane z tym typowe wydatki rodziny) nie stanowią zaś same w sobie przesłanki, która umożliwiłaby umorzenie należności z tytułu świadczeń nienależnie wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej w całości. Rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organ administracji publicznej zobligowany jest zbadać całokształt sytuacji życiowej wnioskodawcy oraz rodziny, którą tworzy, co organy uczyniły. Przepis art. 23 ust. 8 u.p.o.a. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w zakresie ulgi w postaci umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości, może być zastosowany tylko wtedy, gdy w sytuacji rodziny zachodzą - szczególnie uzasadnione, nadzwyczajne okoliczności - które to uniemożliwiają trwale spłatę nienależnie pobranego świadczenia, a więc w chwili wnioskowania o jego umorzenie, jak też w przyszłości. Omawiany przepis nie może być stosowany tylko dlatego, że sytuacja wnioskodawcy jest trudna, co niewątpliwie ma miejsce w niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę niski dochód rodziny skarżącej i stan rodziny. Trudności te jednak muszą być wyjątkowe, wykluczające ewentualność spłaty należności także w przyszłości. W niniejszym przypadku, jak wyżej wykazano, taka spłata nie jest wykluczona, zaś skarżąca może skorzystać np. z ulgi polegającej na rozłożeniu zaległości na stosowne raty. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło