II SA/Ke 51/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Zielińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2012 roku sprawy ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata B.N. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania A. S., utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. decyzję Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie (dalej jako MOPR) z dnia [...] znak: [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 4.400 zł wraz z odsetkami ustawowymi w kwocie 752,63 zł. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 29.07.2010r. A. S. zwrócił się do MOPR o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych przez fundusz alimentacyjny świadczeń na rzecz jego dzieci K. S. i W. S. w wyżej wskazanej wysokości. Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] organ I instancji, powołując w podstawie prawnej art. 12 ust. 2, art. 27 ust. 1 i art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku A. S.. W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca podniósł, że jest osobą schorowaną, z licznymi dolegliwościami (znaczny ubytek słuchu, astma, nadciśnienie tętnicze, reumatoidalne zapalenie stawów, zwyrodnienie kręgosłupa i chore oczy). Wskazał, że oboje jego dzieci pracują, pobierają stypendium z uczelni i wynajmują mieszkanie, natomiast on nie ma żadnych dochodów, utrzymuje się z renty rodzinnej żony i jej zasiłku pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazało na uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który to przepis umożliwia umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podstawę do umorzenia należności stanowi zaś sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Kolegium ustaliło, że A. S. mieszka w G. prowadząc tam wspólne gospodarstwo domowe z żoną M.S.. Utrzymuje się z renty żony w wysokości 568,28 zł, jej zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł oraz dodatku mieszkaniowego w wysokości 185,40 zł miesięcznie, przyznanego M.S. na okres od 1.04.2010r. do 30.10.2011r. Ponadto rodzina utrzymuje się z zasiłków celowych i specjalnych celowych, przyznawanych przez MOPS w G.. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] A. S. został zaliczony do osób niepełnosprawnych o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na okres do 31.03.2013r. W oparciu o to orzeczenie organ ustalił, że wnioskodawca, pomimo licznych schorzeń, jest zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej. Organ odwoławczy ustalił ponadto, że A. S. posiada dom o powierzchni ok. 60 m², wymagający kapitalnego remontu, nie ogrzany, bez kanalizacji, aktualnie bez prądu oraz działkę przydomową o powierzchni ok. 50 arów w D., gm. M., gdzie jest zameldowany. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego jakkolwiek sytuacja materialna wnioskodawcy jest trudna, tym niemniej nie uzasadnia ona zastosowania najdalej idącej ulgi w spłacie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w postaci ich umorzenia. Wnioskodawca pozostaje bowiem w wieku aktywności zawodowej (55 lat), aktualne orzeczenie o niepełnosprawności wydane zostało do dnia 31.03.2013r. i nie zalicza strony do osób całkowicie niezdolnych do pracy. Trzykrotne starania wnioskodawcy o rentę inwalidzką, nie zakończyły się jej przyznaniem. Organ odwoławczy wskazał, że z dniem 17.05.2010r. ustał obowiązek alimentacyjny A. S. względem jego syna W., a istnieje nadal względem jego córki K. Tym samym wnioskodawca został znacznie odciążony finansowo i ma większe możliwości spłacenia swojego zadłużenia. Ponadto posiada majątek, albowiem jest właścicielem nieruchomości położonej w D., gm. M.. W istniejącym domu stale nie zamieszkuje lecz czasowo przebywa. Powyższe okoliczności stwarzają więc szansę na spłatę powstałego zadłużenia. Kolegium wskazało na wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zastrzeżonej dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy z uwagi na wiek, stan zdrowia i inne względy oraz znikome źródło dochodów na utrzymanie nie jest możliwe wywiązanie się z zobowiązania. W tym kontekście wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. W ocenie organu, w aktualnej sytuacji wnioskodawcy umorzenie należności byłoby co najmniej przedwczesne. Istnieją bowiem realne szanse, że poprawi on swoją sytuację, choćby przez podjęcie zatrudnienia. Wnioskodawca może ponadto wystąpić o odroczenie terminu płatności lub rozłożenie należności na raty. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. S. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucił organowi naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i nie rozpatrzenie z urzędu, czy nie zachodzą przesłanki do zastosowania tego przepisu. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jego jedynym źródłem dochodu jest zasiłek stały w kwocie 444 zł i nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, na dowód czego przedstawił akt notarialny z dnia 11.07.2011r., na mocy którego skarżący darował swojej żonie nieruchomość położoną w D., oraz akt notarialny z dnia 15.11.2011r. ustanawiający rozdzielność majątkową między skarżącym a jego żoną M.S.. Według twierdzeń skarżącego, aktualnie jego dochód znajduje się poniżej minimum egzystencji, tj. kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej (477 zł). Dochód ten umożliwia jedynie zabezpieczenie niezbędnych potrzeb bytowych. Skarżący powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych uznających posiadanie dochodu poniżej minimum egzystencji za okoliczność uzasadniającą umorzenie należności (wyrok WSA we Wrocławiu sygn. IV SA/Wr 661/2007, wyrok WSA w Szczecinie sygn. II SA/Sz 420/08, wyrok WSA w Bydgoszczy sygn. II SA/Bd 475/11). Dodatkowo skarżący podniósł, iż sam fakt możliwości podjęcia zatrudnienia nie oznacza, że skarżący otrzymał jakąkolwiek ofertę pracy. Jego zdaniem organ powinien ustalić czy Urząd Pracy dysponuje jakimikolwiek ofertami pracy uwzględniającymi stan zdrowia skarżącego, a dopiero potem powoływać tę okoliczność w uzasadnieniu decyzji (wyrok WSA w Poznaniu, sygn. IV SA/Po 156/11). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie była decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Materialnoprawną podstawę podjętego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), zwanej dalej jako ustawa, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W orzecznictwie przyjmuje się, jak słusznie podnosiło Kolegium, że na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności jak np. stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Z kolei na sytuację rodzinną składa się ustalenie czy dłużnik prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (por. wyrok NSA z dnia 21.10.2008r. sygn. akt I OSK 1685/07). Ustalenie przesłanek wskazanych w art. 30 ust. 2 ustawy jest istotne do podjęcia decyzji o umorzeniu bądź odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przy czym jak trafnie przyjął organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, rozstrzygnięcia wydawane na podstawie tego przepisu mają charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne oznacza zaś przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. O tym jaka ma być treść wydawanej decyzji decyduje wyobrażenie organu o celowości wydania decyzji konkretnej treści. Jednocześnie decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia owej celowości (por.: I. Bogucka, "Państwo prawne a problem uznania administracyjnego", Państwo i Prawo 1992 r., z. 10, s. 32 i nast.). Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych spod kontroli sądowej. Kontrola ta jest jednak ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2002r. sygn. SA/Sz 2548/00). Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, w badanej sprawie organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy, zaś uzasadnienie nie narusza przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Organ zasadnie, rozpatrując wniosek ustalił, że sytuacja dochodowa i rodzinna w jakiej znajduje się skarżący nie uzasadniają umorzenia długu alimentacyjnego. Z wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń skarżącego wynika, że skarżący jest w wieku 55 lat i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na okres do 31.03.2013r, ze wskazaniem możliwości wykonywania pracy w warunkach pracy chronionej. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną. Źródłem utrzymania rodziny są: renta żony w wysokości 568,28zł, jej zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości 185,40zł miesięcznie, pomoc otrzymywana z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. w formie zasiłków celowych i specjalnych celowych. Organ ustalił, że skarżący jest właścicielem nieruchomości położonej w D., Gm. M. o pow. 50 arów, zabudowanej budynkiem mieszkalnym nadającym się do remontu. Dokonując w tak ustalonym stanie faktycznym oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej jako trudnej, jednakże nie uzasadniającej umorzenia istniejących należności, organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone art. 80 k.p.a. Sądy administracyjne niejednokrotnie wskazywały, na tle konkretnych przypadków, że zarówno powody zdrowotne jak i bezrobocie nie mogą być uznane za wystarczające do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Białymstoku z 31 maja 2011r., sygn. akt II SA/Bk 728/10, wyrok WSA w Lublinie z 25 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 559/10). Nie wpływa na zmianę tego stanowiska orzeczenie o niepełnosprawności, bowiem nie wynika z niego, aby ustalony stopień niepełnosprawności wykluczał całkowicie możliwość podejmowania przez skarżącego pracy. Przedmiotowe orzeczenie wskazuje jedynie, iż skarżący może być zatrudniony w warunkach pracy chronionej. Uzyskanie takiej pracy wymaga jednak aktywności ze strony bezrobotnego, nie zaś organu pomocy społecznej. Organ w sposób uprawniony uznał, że szansę na spłatę powstałego zadłużenia daje posiadany majątek w postaci nieruchomości oraz możliwość podjęcia zatrudnienia w celu uzyskania dochodu. Podniesione w skardze do Sądu zarzuty, że skarżący utrzymuje się wyłącznie z zasiłku stałego w kwocie 444 zł oraz ujawnienie faktu przekazania aktem notarialnym w formie darowizny z dnia 11 lipca 2011r. działki nr 345/9 o powierzchni 5.722m2, zabudowanej wymagającym kapitalnego remontu budynkiem mieszkalnym oraz dwoma budynkami gospodarczymi, nie podważają zasadności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zauważyć bowiem należy, że organ orzekał na podstawie okoliczności faktycznych podanych przez skarżącego, który na etapie postępowania administracyjnego nie zgłaszał zmian w posiadanym majątku, natomiast w wywiadzie środowiskowym z dnia 14 lipca 2011r. sporządzonym przez pracownika socjalnego MOPS w G. oraz oświadczeniu o stanie majątkowym z dnia 14.07.2011r. wskazywał, iż jest właścicielem domu w miejscowości D. 343, Gm. M. o pow. ok. 60m2 nadającym się do remontu oraz przydomowej działki o pow. 50 arów. Nieodpłatne przekazanie nieruchomości żonie już po wniesieniu wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanowi więc wyłącznie potwierdzenie, że skarżący dysponował majątkiem, który mógł i powinien w pierwszej kolejności przeznaczyć na pokrycie własnych zobowiązań. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że instytucja umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy ma szczególny charakter i powinna mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, tj. wówczas gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Pomoc społeczna nie ma bowiem na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci z rodziców tychże dzieci i obarczania nimi podatników. Niemożność wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego powinna być skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma (nie miał) wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła. Trudno bowiem uznać za taką okoliczność dobrowolnego pomniejszenia przez skarżącego swojego majątku poprzez nieodpłatne darowanie żonie nieruchomości położonej w D.. W świetle przedstawionych rozważań, za prawidłowe uznać należy stanowisko organów, że sytuacja zdrowotna i dochodowa skarżącego jest trudna, nie mniej jednak nie na tyle, aby w sposób trwały uniemożliwić mu podejmowanie działań zmierzających do poprawy tej sytuacji, a tym samym pozwalających na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Wskazywane przez skarżącego okoliczności nie czynią jego sytuacji wyjątkową ani nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Z tego względu organy administracji odmawiając skarżącemu w rozpoznawanej sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych z funduszu alimentacyjnego nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Organ odwoławczy rozważył interes strony i interes społeczny, nadto wskazał skarżącemu na możliwości, jakie daje art. 30 ust. 2 in fine, tj. odroczenia płatności lub rozłożenia na raty. Uwzględniając powyższe, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a. Orzeczenie w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd oparł o art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Koszty obejmują opłatę za czynności adwokata w kwocie 240 zł, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 23% stawki w kwocie 55,20 zł.