II SA/Ke 513/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 lipca 2013r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Kielcach sprawy ze skargi A.G. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku; III. zasądza od Wojewody na rzecz A.G. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania. Przedmiotowe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Pismem z dnia 6.02.2013r. A. G. wniósł o wymeldowanie siostrzeńców – W. L. i Ł. L. – z pobytu stałego z lokalu położonego w miejscowości [...]. Organ I instancji, odmawiając wymeldowania W. i Ł. L., wskazał że z analizy akt wynika, że osoby te nie opuściły mieszkania, które zajmowały od urodzenia. Zamieszkują w nim przez dwa dni w tygodniu, ponieważ w pozostałe dni pracują poza miejscem zamieszkania. W lokalu tym znajdują się wszystkie rzeczy potrzebne do normalnego funkcjonowania, jak również rzeczy osobiste. W podstawie prawnej powołano art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 993 ze zm.). W odwołaniu A. G. – wyłączny właściciel domu w miejscowości [...] – zakwestionował ww. rozstrzygnięcie, argumentując że jego siostrzeńcy nie mieszkają w tym miejscu od dnia 15.05.2011r., nie opłacają żadnych rachunków, a jedynie czasem przyjeżdżają odwiedzić babcię. Dodatkowo strona wskazała, że ciotka W. L. i Ł. L., pracująca w Urzędzie Stanu Cywilnego, utrudnia ich wymeldowanie. Wojewoda, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, wskazał że z zebranego materiału dowodowego wynika, że W. L. i Ł. L. w spornym lokalu zamieszkiwali, a nie przebywają w tym miejscu ze względu na charakter wykonywanej pracy. Ponadto osoby te, przesłuchane w dniu 11.02.2013r. oświadczyły, że nie opuściły mieszkania, do którego przyjeżdżają w dni wolne od pracy, dodając, iż w spornym lokalu znajdują się rzeczy potrzebne do normalnego funkcjonowania, jak i rzeczy osobiste. Okoliczności te potwierdziła mieszkająca w tym samym lokalu J. G., wyjaśniając podczas przesłuchania, że jej wnuki pracują zawodowo w K., a do mieszkania przyjeżdżają w każdą niedzielę. Fakt, że W. L. i Ł. L. nie opuścili trwale miejsca stałego zameldowania potwierdzony został również przez świadków J. i J. G., którzy zeznali, że wnioskowani do wymeldowania pracują, ale w każdy wolny dzień przyjeżdżają i zamieszkują w domu położonym w miejscowości [...]. Przesłuchany w dniu 11.02.2013r. A. G. stwierdził, że zamieszkuje z matką w jednym pomieszczeniu, a siostrzeńcy w odrębnym pomieszczeniu. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że pobyt poza miejscem zameldowania ze względu na wykonywaną pracę zarobkową nie może być podstawą do wydania decyzji o wymeldowaniu, gdyż fakt przejściowej nieobecności w miejscu stałego zameldowania nie upoważnia do stwierdzenia, że osoba opuściła lokal w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W rezultacie nie nastąpiło trwałe opuszczenie przedmiotowego lokalu, w którym nadal zamieszkują W. i Ł. L., przyjeżdżając tam w dni wolne od pracy. Skargę na ww. decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł A. G., podtrzymując argumentację przedstawioną w odwołaniu i zaprzeczając jednocześnie, aby twierdził, iż zamieszkuje z matką w jednym pomieszczeniu, a siostrzeńcy w drugim. Dodatkowo, skarżący wskazała na konieczność przeprowadzenie dowodu z wywiadu środowiskowego na okoliczność, w jakich warunkach mieszka z matką oraz czy jego siostrzeńcy mieszkają w odrębnym pomieszczeniu, czy mają odrębne wejście i płacą rachunki za gaz i prąd. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy. Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że w toku postępowania administracyjnego organy administracji obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego – a to art. 7, art. 77 § 1, art. 67 § 2 pkt 2, art. 68 K.p.a. – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej ustawą, ewidencja ludności polega na rejestracji danych o miejscu pobytu osób, o urodzeniach, dotyczących obowiązku wojskowego, zmianach stanu cywilnego, obywatelstwa, imion i nazwisk oraz o zgonach. Z kolei stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Takie brzmienie cytowanego przepisu oznacza, że warunkiem wymeldowania z miejsca pobytu stałego jest opuszczenie lokalu. Zgodnie z poglądem przyjętym w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 cyt. ustawy, winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu oraz dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Stwierdzić zatem należy, iż wymeldowanie jest potwierdzeniem określonego faktu, zaś wskazane w art. 15 ust. 2 cyt. ustawy przesłanki umożliwiają sprecyzowanie stanu faktycznego, którego efektem ma być stwierdzenie, czy dana osoba opuściła lokal mieszkalny. Dlatego też, skoro wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących ustania pobytu określonej osoby w dotychczasowym miejscu, to – analogicznie jak przy zameldowaniu – źródłem powinności dokonania tej czynności przez organ administracji jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu. Z kolei o opuszczeniu stałego miejsca zamieszkania można mówić tylko wówczas, gdy jest ono dobrowolne i ma charakter trwały (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23.04.2001r., sygn. akt: V SA 3169/00, LEX nr 50123). Z tego też względu za opuszczenie danego lokalu należy uznać fizyczne w nim nieprzebywanie połączone z zamiarem jego opuszczenia, przy jednoczesnym zerwaniu wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Wskazania wymaga, że samo podjęcie zatrudnienia przez określoną osobę poza miejscem jej stałego zameldowania nie jest wystarczającą przesłanką do stwierdzenia, że opuściła miejsce pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. Należy bowiem wziąć pod uwagę dalsze okoliczności, a mianowicie zamiar jego opuszczenia i skoncentrowania spraw życiowych w innym miejscu oraz zerwanie związków z dotychczasowym lokalem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17.06.2008r., sygn. akt III SA/Wr 545/07, LEX nr 512913. Podkreślenia wymaga, że powyższe okoliczności powinny być starannie i szczegółowo sprawdzone przez organy orzekające w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 K.p.a., organy administracji publicznej w toku postępowania stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Cytowana regulacja ustanawia dla organów obowiązek ustalenia stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym. Natomiast zabezpieczeniem realizacji opisanej powyżej zasady jest szereg przepisów o postępowaniu dowodowym, spośród których zasadnicze znaczenie ma art. 77 § 1 K.p.a., który nakłada na organy powinność zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. W tym miejscu należy podnieść, że w rozpoznawanej sprawie nie wyjaśniono w sposób zgodny z wymogami procedury administracyjnej i jednoznaczny, czy dom w miejscowości [...] nadal stanowi trwałe centrum życiowe W. L. i Ł. L.. W rezultacie brak było podstaw do przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem zgodności z przepisami prawa materialnego. Jak wynika z akt administracyjnych organy obu instancji rozstrzygnęły w przedmiocie odmowy wymeldowania ww. osób wyłącznie na podstawie wniosku A. G. (K-I-1), aktu notarialnego o darowiźnie na jego rzecz m. in. przedmiotowego domu (K-I-2) oraz tzw. "protokołów przesłuchania" J. G. i J. G., J. G., A. G., Ł. L. i W. L. na okoliczność zameldowania (zamieszkania) wnioskowanych do wymeldowania osób (K-I-8 – K-I-11). Odnosząc się do ostatnich z powołanych środków dowodowych podnieść trzeba, że protokół sporządza się z przesłuchania strony, świadka i biegłego (art. 67 § 2 pkt 2 K.p.a.) tak, aby z niego wynikało, kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby (art. 68 § 1 K.p.a.). Protokół odczytuje się wszystkim osobom obecnym, biorącym udział w czynności urzędowej, które powinny następnie protokół podpisać. Odmowę lub brak podpisu którejkolwiek osoby należy omówić w protokole (art. 68 § 2 K.p.a.). Tymczasem "protokoły przesłuchań", na podstawie których organy rozstrzygnęły niniejszą sprawę, nie spełniają w całości wyszczególnionych powyżej wymogów. W tym zakresie należy zwrócić uwagę na brak informacji o tym, kto przesłuchiwał ww. osoby – co ma istotne znaczenie np. dla ustalenia czy nie zachodzą podstawy do wyłączenia pracownika od udziału w sprawie w trybie art. 24 § 1 (m. in. pokrewieństwo, powinowactwo) bądź art. 24 § 3 K.p.a. Podkreślić trzeba, że oświadczenie pracownika organu I instancji prowadzącego niniejszą sprawę dotyczy wyłącznie braku pokrewieństwa pomiędzy nim a kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego Gminy (wskazywanego przez A. G. jako krewnego jego siostrzeńców) oraz W. L. i A. L. (art. 24 § 1 K.p.a.). Jak wynika natomiast z art. 24 § 3 K.p.a. bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności niewymienionych w § 1, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika. W orzecznictwie wskazuje się, że o wyłączeniu pracownika na podstawie art. 24 § 3 K.p.a. jego bezpośredni przełożony orzeka w formie postanowienia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29.05.1990r., SA/Po 1555/89, ONSA 1990, nr 2–3, poz. 44; OSP 1992, z. 4, poz. 90). Okoliczności te nie były przedmiotem rozważań żadnego orzekających w niniejszej sprawie organów. Podnieść również trzeba, że w "protokołach" brak jest również wzmianki o ich odczytaniu przesłuchiwanym osobom – który to wymóg umożliwia im ostateczną weryfikację złożonych zeznań i ewentualną ich korektę. Całkiem możliwe, że przez zaniedbania organu w tym względzie doszło do nieprawidłowego sformułowania protokołu z przesłuchania A. G. – który w skardze zaprzecza, aby twierdził, że zamieszkuje z matką w jednym pomieszczeniu, a siostrzeńcy w drugim. Odnosząc się do twierdzeń organu odwoławczego w tym zakresie należy uznać je za bezpodstawne. Z zapisów zawartych na K-I-9 akt administracyjnych wynika bowiem, że A. G. "mieszka wraz z matką w jednym pomieszczeniu, natomiast siostrzeńcy mają drugie pomieszczenie" – które to sformułowanie odnosi się jedynie do kategorii posiadania, bądź własności – nie zaś zamieszkiwania. Podobnie, stanowisko organów obu instancji o tym, że w "w spornym lokalu znajdują się potrzebne rzeczy do normalnego funkcjonowania jak i rzeczy osobiste" nie znajduje odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności w powołanym w tym zakresie przez Wojewodę "przesłuchaniu" siostrzeńców skarżącego w dniu 11.02.2013r. (K-I-8). W rezultacie nie sposób uznać ww. "protokołów przesłuchań" za pełnowartościowy materiał dowodowy, umożliwiający ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy – co jest niezbędne dla wydania prawidłowej decyzji administracyjnej. Dodatkowo, jak słusznie zwraca uwagę skarżący, organy nie dokonały kontroli meldunkowej (oględzin) w domu położonym w miejscowości [...]. Tymczasem czynności takie mogłyby umożliwić poczynienie ustaleń co do tego, czy pod tym adresem nadal pozostaje centrum spraw życiowych osób wnioskowanych do wymeldowania, czy drugie pomieszczenia nadaje się w ogóle do zamieszkania oraz, czy znajdują się tam rzeczy osobiste siostrzeńców skarżącego. Zaznaczyć przy tym trzeba, że nawet gdyby uznać moc dowodową ww. "protokołów", uznając je za pisemne oświadczenie przesłuchiwanych osób, to i tak brak jest podstaw, aby podzielić stanowisko organów obu instancji co do braku podstaw do wymeldowania W. L. i Ł. L. z dotychczasowego adresu stałego pobytu. Osoby te nie wypowiedziały się bowiem w ogóle na najważniejszą dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczność, czy mieszkają miejscowości [...] z zamiarem stałego przebywania, koncentrując tam swoje interesy osobiste i majątkowe. W. L. i Ł. L. ograniczyli się jedynie do stwierdzenia, że "my dobrowolnie nie opuściliśmy mieszkania w [...], pracujemy i przejeżdżamy tylko w dni wolne od pracy" (K-I-8). Znamienne pozostaje, że osoby te jako adres do korespondencji podały [...], upoważniając mieszkającą tam siostrę do jej odbioru (K-I-4). Wątpliwości Sądu nasuwa również oznaczenie stron zawarte w decyzji organu I instancji, w której rozstrzygnięto o "odmowie wymeldowania z pob. stałego pana W. i Ł. L.". Każda ze stron, do której kierowane jest dane rozstrzygnięcie, powinna być odrębnie zindywidualizowana, w związku z czym użycie jednego nazwiska do dwóch różnych osób należy uznać za niedopuszczalne. Takie sformułowanie możliwe jest jedynie wobec małżonków, przy czym należy zaznaczyć łączący ich stosunek skrótem "małż." Ze względu na powyższe, zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nie zostały dostatecznie wyjaśnione wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a w konsekwencji poczynione przez organy ustalenia nie dają dostatecznych podstaw do orzeczenia o braku podstaw do wymeldowania W. L. i Ł. L. z miejsca pobytu stałego w miejscowości [...]. Orzekając ponownie organy, mając na względzie poczynione wyżej uwagi, przeprowadzą zgodnie z wymogami procedury administracyjnej określonymi w art. 7 i 77 § 1 K.p.a. postępowanie w sprawie i wydadzą stosowne rozstrzygnięcie, eliminując tym samym dotychczasowe naruszenia prawa. W szczególności zostanie ustalona w sposób niebudzący wątpliwości oraz zgodny z wymogami procedury administracyjnej okoliczność opuszczenia przez ww. osoby spornego lokalu – w sposób dobrowolny i trwały, bądź ich dalsze tam zamieszkiwanie z zamiarem stałego pobytu. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy P.p.s.a. orzekł jak w pkt I wyroku. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku uzasadnia art. 152 ustawy P.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy P.p.s.a. w pkt III wyroku.