II SA/Ke 530/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2016r. sygn. akt II SA/Ke 530/16 w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] w przedmiocie odmowy uchylenia postanowienia o nałożeniu kary porządkowej p o s t a n a w i a : utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach z dnia 27 czerwca 2016r. sygn. akt II SA/Ke 530/16. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2016r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach oddalił wniosek [...] o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W ustawowym siedmiodniowym terminie Spółka złożyła sprzeciw od ww. orzeczenia, wnosząc o jego zmianę i częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że od dwóch lat w swoich sprawozdaniach wykazuje znaczne straty finansowe, w roku 2013 strata spółki wyniosła 149.368,31 zł, zaś w roku 2014 – 167.360,10 zł, tak więc stan ten ma charakter trwały i pogłębia się. Zdaniem strony skarżącej ocena skali prowadzonej przez nią działalności oraz uzyskiwanego przychodu dokonana przez referendarza sądowego nie odzwierciedla jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W sprzeciwie podkreślono, że przychód jest kategorią bilansową i nie oddaje rzeczywistej sytuacji materialnej, gdyż lata obrotowe 2013 i 2014 Spółka zamknęła ze znacznymi stratami. Strona wskazała, że posiadany majątek ruchomy to głównie urządzenia do gry, które są wyjątkowo trudno zbywalne. Spółka podkreśliła również, że zajęty został jej jedyny rachunek bankowy oraz urządzenia służące do prowadzenia działalności gospodarczej, wobec czego nie można prowadzić na nich działalności. Końcowo w sprzeciwie zwrócono uwagę, że łączna kwota wpisów od skarg na decyzje dotyczące wymierzenia Spółce kar pieniężnych wynosi blisko 80.000 zł, zaś kwota wymagalnych kar pieniężnych to 3.000.000 zł. Wobec powyższego, uiszczenie wpisu sądowego od skargi oznaczać będzie de facto zamknięcie skarżącej dostępu do drogi sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1), bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Oznacza to, że ubiegający się o taką pomoc winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Należy przy tym zauważyć, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym – którego przyznania domaga się skarżąca Spółka w złożonym sprzeciwie – dotyczy w niniejszej sprawie jedynie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). W tym zakresie podkreślić należy, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Całkowite zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z tego względu może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy P.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Analizując treść zakwestionowanego przez stronę postanowienia z dnia 27 czerwca 2016r. stwierdzić trzeba, że starszy referendarz sądowy prawidłowo uznał, że Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienia pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Sądu dotyczy to również kosztów częściowych, o zwolnienie od których strona zwróciła się w sprzeciwie. W tym zakresie tut. Sąd w całości podziela pogląd przedstawiony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 19 lipca 2016r. o sygn. akt V SA/Wa 1326/16 (dostępne w internetowej bazie orzeczniczej NSA), wydanym w podobnych okolicznościach faktycznych i prawnych. W tym zakresie, odnosząc się do danych przedstawionych w urzędowym formularzu PPPr oraz w sprzeciwie, należy wskazać, że o kondycji finansowej Spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym jest oczywiście zysk, który Spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak równocześnie, że w razie poniesienia przez nią straty, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, lecz nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Strata nie oznacza więc utraty płynności finansowej. Jakkolwiek Spółka wykazała taką stratę za 2013r. i 2014r. (odpowiednio: 149.368,31 zł oraz 167.360,10 zł), to w ocenie Sądu przedwczesne jest w takiej sytuacji twierdzenie o trwałości takiego stanu rzeczy. Dla oceny kondycji finansowej Spółki istotne znaczenie – co strona sama przyznaje w sprzeciwie (twierdząc, że jest jednym z elementów obrazujących kondycję podmiotów gospodarczych) – ma także uzyskiwany przychód. Za rok 2014 przychód ten wyniósł natomiast 1.671.951,29 zł – co ustalono na podstawie dowodu z akt sprawy sygn. II SA/Ke 479/16 i II SA/Ke 480/16. Ponadto, ważne są także w tym kontekście takie kwestie jak wysokość kapitału zakładowego, czy wartość środków trwałych. Te ostatnie mają przecież wymierną wartość i mogą być źródłem konkretnych środków finansowych, a zatem są "środkami", o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy P.p.s.a. W przypadku Spółki wymienione wyżej pozycje wynoszą odpowiednio: 5.000 zł oraz 500.850,02 zł. Wysokość każdej z nich z osobna przewyższa (w tym drugim przypadku wielokrotnie) wartość wpisu w niniejszej sprawie, jak też wartość wszystkich wpisów, do których uiszczenia zobowiązana jest Spółka, wynoszącą zgodnie z jej twierdzeniem blisko 80.000 zł (w przedmiotowej sprawie wpis sądowy od skargi wynosi 1.200 zł). Nie ma zatem podstaw by zwolnić stronę nawet od części takiej opłaty. Brak bowiem argumentów, by przerzucić na innych obywateli ciężar ponoszenia opłat sądowych w niniejszej sprawie, zwłaszcza w kontekście stwierdzenia Spółki, że nie tylko urządzenia do gry (co do których Spółka wskazuje na fakt częściowego ich zajęcia) składają się na posiadane przez nią środki trwałe. Ponadto Spółka podaje także, że tylko część z tych urządzeń zostało zatrzymanych przez organy celne. Odnosząc się do zarzutu Spółki pominięcia przez starszego referendarza sądowego faktu zajęcia jej jedynego rachunku bankowego należy podnieść, że sama tego rodzaju okoliczność nie może wprost skutkować koniecznością przychylenia się do jej żądania. Wskazać przy tym trzeba, że pomimo twierdzeń o zajmowaniu kolejnych automatów do gier, służących do prowadzenia działalności gospodarczej, strona nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Spółka nie wskazała ponadto, by został w stosunku do niej złożony wniosek o ogłoszenie upadłości, czy też wszczęte postępowanie naprawcze. W tym miejscu dodać należy, że w działalności gospodarczej występują różnego rodzaju zobowiązania, które są związane z wydatkami finansowymi. Zaliczyć do nich należy także opłaty sądowe. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2008r. o sygn. I OZ 809/07, dostępne j.w.). Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszego wniosku jest też szczególna instytucja przewidziana w art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013r. poz. 1030 ze zm.), a mianowicie umożliwiająca zobowiązanie wspólników do dopłat. Dopłaty wspólników mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (tak np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2014r. o sygn. II FZ 146/14,). W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy Spółka zaznaczyła, że jedyny jej wspólnik wykluczył możliwość jej dokapitalizowania. W ocenie Sądu, powyższe świadczyć może tylko o braku podjęcia przez stronę należytej aktywności w celu samodzielnego sfinansowania kosztów swojego udziału w postępowaniu i nie może przemawiać na jej korzyść. Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. W świetle zatem ciągłej aktywności gospodarczej Spółki, wysokości jej kapitału zakładowego, jak i wartości posiadanych środków trwałych, udzielenie jej wsparcia przez Skarb Państwa oznaczałoby swoistego rodzaju jej uprzywilejowanie. Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy P.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia starszego referendarza sądowego o oddaleniu wniosku Spółki o częściowe przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji – na podstawie art. 260 § 1, 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy P.p.s.a.