II SA/Ke 545/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędzia NSA Anna Żak, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 października 2012r. sprawy ze skargi Z.K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Państwowy Inspektor Sanitarny, po rozpatrzeniu odwołania Z. K. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...], nie stwierdzającej u zmarłego S. K. choroby zawodowej – nowotworu złośliwego żołądka powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi – wywołanego działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji, przekraczającym 10 %, wymienionej pod poz. 17.9 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz. U. Nr 212 z 2011r., poz. 869) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Do wydania tego rozstrzygnięcia doszło na tle następujących okoliczności. W dniu 26 lutego 2008 r. do organu I instancji wpłynęło sporządzone przez Z. K. zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej raka żołądka u zmarłego w dniu 5 marca 2007r. S. K. W piśmie tym jako czynniki, które spowodowały powstanie choroby, wskazała ona szczególnie uciążliwe i szkodliwe warunki pracy jej męża jako operatora koparko – spycharki oraz wypalacza wapna na oddziale pieców, w postaci hałasu, drgań, wchłaniania pyłów i gazów, a także powikłania po stwierdzonej chorobie zawodowej obustronnego niedosłuchu. Po raz pierwszy rozpoznając sprawę organy inspekcji sanitarnej ustaliły, że S. K. był zatrudniony w Zakładach A.: w latach 1952 – 55 jako pracownik umysłowy, w latach 1955-1958 jako pomocnik operatora spycharki, w latach 1958-1961 jako pomocnik operatora koparki elektrycznej, następnie w nieistniejącym już Przedsiębiorstwie B. (1961 – 1967) i ponownie w A. jako operator spycharki (lata 1968 -79), operator zrywarko – spycharki (1979 – 1986) i jako wypalacz wapna (1985-1991). W czasie pracy był narażony na hałas i pyły wapienne zawierające substancje drażniące drogi oddechowe, natomiast w środowisku pracy nie ujawniono czynników rakotwórczych zaliczonych do kategorii 1, wymienionych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004r. (DZ. U. Nr 280 poz. 2771 ze zmianami). Po uzyskaniu opinii Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy oraz Instytutu Medycyny Pracy, Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] nie stwierdził u zmarłego S. K. choroby zawodowej raka żołądka, wymienionej pod poz.17.7 wykazu chorób zawodowych, określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. Decyzję tę organ II instancji utrzymał w mocy decyzją z dnia 22 grudnia 2009r. Na skutek wniesionej przez Z. K. skargi, wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2010r. WSA w Kielcach uchylił decyzje organów obu instancji wskazując, że rozpoznanie i stwierdzenie choroby zawodowej powinno nastąpić na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. (Dz. U. Nr 105, poz. 869), a nie rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002r. Dalej Sąd ten wskazał, że nowe rozporządzenie w § 17 pkt 9 wymienia nowotwory wywołane działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10 % i nie można wykluczyć, że rak żołądka będzie mieścił się w tym przedziale chorób zawodowych, o ile wywołany będzie promieniowaniem jonizującym, z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10 %. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji decyzją z dnia [...] nie stwierdził u zmarłego S. K. choroby zawodowej – raka żołądka. Organ ten wskazał, że ze sporządzonej w dniu [...] karty oceny narażenia zawodowego wynika, że w latach 1986-1991r. S. K. pracował jako wypalacz wapna. Do jego obowiązków należała obserwacja przebiegu procesu wypału wapna w sterowni oraz kontrola ciągów technologicznych, w pobliżu których zlokalizowane były źródła promieniowania jonizującego (kobalt – Co60) w pojemnikach transportowych. Stanowisko wypalacza, na którym pracował S. K., nie wymagało stałej kontroli dozymetrycznej z uwagi na wartość średniorocznej obliczeniowej dawki promieniowania pochłoniętego przez całe ciało, która wynosiła 0,04 mSv/rok. Organ podkreślił, że wypalacz wapna swoje czynności zawodowe wykonywał w odległości około 2-3 m od pojemników ze źródłami izotopowymi w czasie średnio ok. 10-15 minut (rocznie 48 godzin) przy zmierzonej mocy dawki 0,7G μGy/h. Jak wynika z orzeczenia Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy oraz zawartej w nim opinii Instytutu Medycyny Pracy, S. K. nie był narażony w trakcie pracy zawodowej na promieniowanie jonizujące, stwarzające zagrożenie dla zdrowia, przeliczając bowiem aktywność źródeł, dawki obliczeniowe dla obsługi pieców wynosiłyby odpowiednio 0,368 mSv na rok, a więc były zbliżone do ekspozycji z tła naturalnego i nie wymagały objęcia dozymetrią indywidualną. Biorąc pod uwagę krótki czas pracy na stanowisku wypalacza oraz wielkość ekspozycji, brak jest podstaw do stwierdzenia, że promieniowanie jonizujące przyczyniło się do rozwoju raka żołądka. Ponadto kobalt 60 jest źródłem promieniowania gamma, które nie jest czynnikiem etiologicznym nowotworów układu pokarmowego. Organ I instancji przytoczył także treść orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia, który wskazał, że nie ma podstaw do uznania, że tej wielkości narażenie zawodowe na promieniowanie jonizujące, jakiemu był poddany S. K., a które było mniejsze od promieniowania źródeł naturalnych w otoczeniu, przyczyniło się do rozwoju nowotworu złośliwego. W odwołaniu Z. K. zarzuciła, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem art. 77 § 1 kpa, bowiem organ nie wskazał motywów, dla których uznał orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia za wiarygodne, ponadto nie dokonał własnych ustaleń faktycznych w sprawie, nie zweryfikował informacji zakładu pracy co do ich zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy: z zakresem czynności pracy zmarłego męża na zajmowanym stanowisku, dokumentacją pomiaru dawek indywidualnych w środowisku wypalacza wapna w latach 1986-1991, ustalenia źródeł odległości promieniowania ze sterownią ani nie dokonał analizy czasu pracy męża, o co wielokrotnie się zwracała. Rozpoznając odwołanie Państwowy Inspektor Sanitarny podtrzymał stanowisko organu I instancji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Wskazał, że przeprowadzone postępowanie nie wykazało występowania w środowisku pracy S. K. promieniowania jonizującego w dawkach, mogących stwarzać możliwość powstania choroby zawodowej raka żołądka. Podkreślił, że jak wynika to z orzeczeń lekarskich, promieniowanie jonizujące gamma, którego źródłem jest kobalt, nie jest czynnikiem etiologicznym nowotworów układu pokarmowego. Jak wynika z karty oceny narażenia zawodowego S. K. pracując na stanowisku wypalacza wapna obserwował przebieg wypału wapna w sterowni przy użyciu monitorów ekranowych i lampek sygnalizacyjnych. Ponadto pracował poza sterownią – doglądał przenośniki taśmowe transportujące surowce w miarę potrzeb, czas jednorazowego przebywania do 20 minut. Podczas obchodu ciągów technologicznych wypału przemieszczał się w pobliżu miejsc, w których zlokalizowane były źródła promieniowania jonizującego (kobalt Co60)w pojemnikach transportowych. Osoby zatrudnione na stanowisku wypalacza wapna nie były bezpośrednio narażone na działanie jonizujące, określony dla tych osób limit dawki wynosił 0,1 dawki granicznej, tj. 5msv/rok (zgodnie z obowiązującym wówczas zarządzeniem Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki). Z dokumentacji sprawy wynika, że średnioroczna dawka promieniowania jonizującego na stanowisku pracy S. K. oszacowana została na podstawie dokonanych pomiarów dozymetrycznych mocy dawki oraz czasu pracy narażenia i wynosiła około 0,04 mSv/rok, a więc była około 800 razy niższa niż wynoszący wówczas limit dawki. Zakład pracy prowadzi wykaz pracowników objętych kontrolą dawek dozymetrycznych, to jest osób bezpośrednio narażonych na działanie promieniowania jonizującego (elektromonterów aparatury kontrolno – pomiarowej), dla których nie stwierdzano przekroczeń dopuszczalnej dawki promieniowania, wynoszącej 50mSv/rok. Organ odwoławczy wskazał, że orzeczenia lekarskich jednostek orzeczniczych zostały wydane z zachowaniem norm określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych, nie są sprzeczne z materiałem dowodowym i nie budzą zastrzeżeń; są rzeczowe i przekonywująco uzasadnione oraz jednoznacznie wyjaśniają istotne dla spawy okoliczności nieuznania braku związku przyczynowego pomiędzy stwierdzoną u S. K. chorobą raka żołądka, a jego narażeniem zawodowym. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze Z. K. zarzuciła naruszenia przepisów art. 7, 77 oraz 136 kpa, na skutek niepełnego zebrania materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i doprowadziło do oparcia decyzji organu II instancji jedynie na części materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, to jest wyłącznie na orzeczeniach Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy i Instytutu Medycyny Pracy I Zdrowia oraz ocenie narażenia zawodowego, z pominięciem dokumentów zawierających zakres czynności S. K., dokumentacji pomiaru dawek indywidualnego promieniowania jonizującego w środowisku pracy wypalacza wapna w latach 1986-1991, ewidencji czasu pracy, co skutkowało niedokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy co do czasu pracy, organizacji pracy i warunków panujących w środowisku pracy na stanowisku wypalacza wapna. Nadto zarzuciła, że sprawa została załatwiona bez uwzględnienia jej słusznego interesu, z naruszeniem art. 4 ustawy z dnia 30 października 2002r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, poprzez jego niezastosowanie. Podała, że rak jelita (a faktycznie żołądka, bowiem w toku postępowania Z. K. nie twierdziła, że u jej męża rozpoznano raka jelita) jest ujęty w wykazie chorób zawodowych i został wywołany działaniem promieniowania jonizującego. W związku z tym wniosła o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji jak i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skarżąca podniosła między innymi, że jej mąż wielokrotnie pracował w godzinach nadliczbowych, a obserwacja bezpośrednia taśmociągu transportującego surowce pochłaniała do 2 godzin w ciągu dnia pracy, tym samym rzeczywisty dzienny czas narażenia na promieniowanie był inny. Mimo zgłaszanych żądań, organ nie uzupełnił materiału dowodowego i nie przeprowadził dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Odnosząc się do zarzutów wskazał, że Z. K. nigdy nie zgłaszała ani nie przedstawiała żadnych dokumentów mogących być przeciwdowodami w sprawie, po otrzymaniu zawiadomienia o zgromadzeniu materiału dowodowego i zamiarze wydania decyzji nie zapoznała się z aktami sprawy i nie zgłosiła żadnych żądań. O oddalenie skargi wniósł także uczestnik – Zakłady A. S.A. podnosząc, ze S. K. jako wypalacz wapna nie był narażony bezpośrednio na promieniowanie jonizujące; takimi osobami byli jedynie elektromonterzy aparatury kontrolno – pomiarowej, dla których nie stwierdzono dawek powyżej 0,5 mSv/rok, czyli wartości dopuszczalnej dawki 5mSv/rok, określonej w zarządzeniu Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki dla osób narażonych bezpośrednio na działanie jonizujące. Skoro pracownicy bezpośrednio narażeni, objęci indywidualną kontrolą dawek dozymetrycznych nie otrzymywali dawki 5 mSv/rok, to tym bardziej dawek takich nie mogli otrzymać inni pracownicy narażeni tylko pośrednio. Z tego powodu ci ostatni nie byli objęci stałą kontrolą indywidualnych dawek dozymetrycznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy. Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w niej naruszeń prawa skutkujących koniecznością jej uchylenia lub stwierdzenia nieważności. Okolicznością niesporną między stronami jest to, że u S. K. w 2007r. rozpoznano nowotwór żołądka i że jedynym okresem, w czasie którego w jego środowisku pracy występowało promieniowanie jonizujące były lata 1986-1991, kiedy opracował w Zakładach A. na stanowisku wypalacza wapna. Źródłem promieniowania jonizującego był kobalt Co60 występujący w czujnikach do pomiarów zawartości surowca w pojemnikach transportowych. Spór sprowadza się do kwestii, czy promieniowanie to mogło wywołać stwierdzoną u S. K. chorobę nowotworową w postaci raka żołądka z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10 %. W tym miejscu przypomnieć należy, że sprawa choroby zawodowej raka żołądka była już przedmiotem orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, który uchylając poprzednie, wydane w tej sprawie przez organy decyzje, polecił rozpoznanie sprawy zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869) i zbadanie, czy stwierdzony u S. K. rak żołądka jest chorobą zawodową wymienioną pod poz. 17 pkt 9 wykazu, stanowiącego załącznik do tego rozporządzenia. Stosownie do wytycznych Sądu, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. została sporządzona karta oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej. Zawartych w niej ustaleń skarżąca nie kwestionowała w toku postępowania przed organem I instancji. Następnie na zlecenie tego organu zostało wydane przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że orzeczenie to zostało wydane po uprzednim oszacowaniu przez Instytut Medycyny Pracy prawdopodobieństwa indukcji nowotworu. Z orzeczenia tego w sposób jednoznaczny wynika, że z uwagi na czas pracy (około 5 lat), wielkość dawki promieniowania, na którą S. K. był narażony na swoim stanowisku pracy oraz okoliczność, że Kobalt 60 jest źródłem promieniowania gamma, które nie jest czynnikiem etiologicznym nowotworów układu pokarmowego, nie ma podstaw do uznania, że promieniowanie jonizujące przyczyniło się od rozwoju u męża skarżącej raka żołądka. Opinię tę podtrzymał działający jako jednostka orzecznicza II instancji Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego . W swoim orzeczeniu Instytut ten między innymi wskazał, że przeliczając aktywność źródeł w latach 1986 - 1991 dawki obliczeniowe dla obsługi pieców szybowych Kowala wynosiłyby odpowiednio 0,368 mSv/rok, podczas, gdy dawka graniczna promieniowania jonizującego dla osób narażonych wynosiła według przepisów obowiązujących przed 2002r. 50 mSv/rok, zaś obecnie 20 mSv/rok. Instytut stwierdził, że w tej sytuacji nie ma podstaw do uznania, że tej wielkości narażenie zawodowe na promieniowanie jonizujące, mniejsze od promieniowania źródeł naturalnych w otoczeniu, przyczyniło się do rozwoju nowotworu złośliwego żołądka. W świetle tych jednoznacznych orzeczeń brak jest podstaw do kwestionowania prawidłowości zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi to zauważyć należy, że stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), dalej rozporządzenia, to właśnie karta oceny narażenia zawodowego oraz orzeczenia właściwych jednostek orzeczniczych stanowią podstawowe dowody, w oparciu o które jest wydawana decyzja w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej. Zgodne z § 6 lekarz, o którym mowa w § 5 rozporządzenia wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Jeżeli zakres informacji zawartych w tych dokumentach jest niewystarczający do wydania orzeczeni lekarskiego, lekarz występuje o ich uzupełnienie. W niniejszej sprawie z oczywistych powodów nie było możliwe przeprowadzenie badania zmarłego S. K. Tym niemniej organy orzecznicze dysponowały dokumentacją lekarską, a poza tym fakt, że u męża skarżącej zdiagnozowano nowotwór złośliwy żołądka nie był kwestionowany. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy wystąpił o uzupełnienie dokumentacji poprzez wyjaśnienie przyczyn nieobjęcia stanowiska pracy S. K. dozymetrią indywidualną. Nadto Ośrodek ten zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy o przeprowadzenie szacowania ryzyka rozwoju nowotworu żołądka, przesyłając w załączeniu między innymi całą dokumentację dotyczącą leczenia. Doręczonym skarżącej w dniu 10 marca 2012r. piśmie organ I instancji zawiadomił ją o zgromadzeniu materiału dowodowego i o tym, że w oparciu o ten materiał zostanie wydana decyzja. Z. K. z tej możliwości nie skorzystała i wbrew zarzutom zawartym w skardze nie występowała o uzupełnienie materiału dowodowego. Składane przez nią jeszcze wcześniej, to jest w toku postępowania, jakie zakończyło się wydaniem decyzji następnie uchylonych przez WSA w Kielcach, wnioski czy też raczej zarzuty wiązały się z tym, że występując o stwierdzenie u zmarłego męża choroby zawodowej skarżąca jej przyczyn upatrywała ogólnie w trudnych warunkach pracy, związanych z drganiami i wibracjami w czasie wykonywania czynności na ciężkim sprzęcie, hałasem, stresem, koniecznością wzmożonej czujności i koncentracji (k. 91 t. I akt adm.). Nadto wskazać należy, że nawet gdyby istniały dowody świadczące o tym, że mąż skarżącej pracował w godzinach nadliczbowych i spędzał w pobliżu źródeł promieniowania 4 razy więcej czasu, niż to ustalił organ, to i tak promieniowanie, na które byłby narażone, byłoby mniejsze od dopuszczalnego. Skarżąca nie może wywodzić korzystnych dla siebie wniosków z faktu, że stanowisko pracy, na którym był zatrudniony jej zmarły mąż nie było objęte kontrolą dozymetryczną. Nie było ono bowiem objęte taką kontrolą z tego powodu, że na tym stanowisku narażenie na promieniowanie jonizujące było znikome. Poza tym, co należy podkreślić, jak wynika z orzeczeń lekarskich, promieniowanie gamma, którego źródłem jest kobalt Co60 nie jest czynnikiem etiologicznym nowotworów układu pokarmowego. Tymczasem, zgodnie ze stanowiącym załącznik do rozporządzenia wykazem chorób zawodowych, nowotwór żołądka tylko wówczas może być uznany za chorobę zawodową, gdy jest wywołany działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10 %, a więc, gdy ryzyko istnienia związku przyczynowego pomiędzy chorobą, a tym promieniowaniem jest większe niż 10 %. Reasumując zdaniem Sądu postępowanie przed organami zostało przeprowadzone zgodnie z regułami proceduralnymi wynikającymi z kpa, jak też rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Decyzja została wydana na podstawie dwóch orzeczeń lekarskich, w których wskazano z jakich powodów nie jest możliwe stwierdzenie u S. K. choroby zawodowej raka żołądka. Materiał dowodowy uzupełniono również o opinię konsultacyjną innej jednostki orzeczniczej. W tej sytuacji zawarte w skardze zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych uznać należy za nieuzasadnione. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 4 ustawy z dnia 30 października 2002r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadku przy pracy i chorób zawodowych, (tekst jednolity Dz. U. z 2009 Nr 167, poz. 1322 ze zmianami), to zauważyć należy, że przepis ten jedynie odwołuje się do definicji choroby zawodowej, zawartej w art. 235 ¹ kodeksu pracy, ten zaś przepis wskazuje, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Jak wcześniej wskazano, skoro w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uznania, że do rozwoju nowotworu żołądka u męża skarżącej doszło na skutek działania czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy w postaci promieniowania jonizującego, zarzut naruszenia tego przepisu przez organ jest także niezasadny. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.