II SA/Ke 564/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.),, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Mrozicka - Bąbel, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 grudnia 2007r. sprawy ze skargi M. K., H. K., G. Ś., H. M., M. S., R. W. i Z. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. Decyzją z dnia 1 sierpnia 2007r. Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania M. K., H. K., G. Ś., H. M., M. S., R. W. i Z. B. od decyzji Starosty z dnia 20 czerwca 2007r., orzekającej o odmowie zwrotu na ich rzecz nieruchomości położonej w M., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 136/1 i część działki 917/6, stanowiącej własność Skarbu Państwa i będącej w użytkowaniu wieczystym Kopalni Wapienia "..." S.A., na podstawie art. 9a, art. 136 oraz art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Do wydania tej decyzji doszło na tle następujących okoliczności: Decyzją z dnia 27 maja 1977r. Naczelnik Gminy orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Państwa, na potrzeby Zakładu Kruszyw Łamanych "..." w budowie z siedzibą w K., nieruchomości położonej w M., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 136 o pow. 0,2386 ha, stanowiącej własność M. K. Podstawę wywłaszczenia stanowiła decyzja Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego o zatwierdzeniu planu realizacyjnego z dnia 12.06.1975r. nr GP.I-6000a/17/73. Decyzją z dnia 11 stycznia 1996r. znak. GG.VII-72240/3/95-96 Wojewoda stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990r. przez dotychczasowego zarządcę Kopalnie Surowców Mineralnych w K., których następcą prawnym jest Kopalnia Wapienia "..." w M. m. in. działki oznaczonej numerem 917/5 oraz 136 / 1, odpowiadających wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako działka 136. Z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości M. K. wystąpił w dniu 10 grudnia 1996r. Decyzją z dnia 10 września 1997r. Kierownik Urzędu Rejonowego odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a decyzją z dnia 27 listopada 1997r. Wojewoda utrzymał tę decyzję w mocy. Na decyzję Wojewody skargę do NSA złożyła wdowa po M. K. H. K. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy wyrokiem z dnia 18 listopada 1998r. uchylił obie te decyzje, wskazując, iż zapadły one z naruszeniem art. 7 i 77 kpa. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia 21 listopada 2000r. Starosta umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nieruchomości z uwagi na to, że nieruchomość została oddana w wieczyste użytkowanie, które to prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu 19 czerwca 1997r. Decyzją z dnia 10 września 2001r. Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania spadkobierców zmarłego w dniu 25 stycznia 1998r. M. K., decyzję tę utrzymał w mocy. Na skutek wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 listopada 2005r. uchylił decyzje organów obu instancji wskazując, iż organ powinien ustalić, czy nieruchomość stała się zbędna i w przypadku stwierdzenia zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia przed datą 5 grudnia 1990r. obligatoryjnie zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa do czasu zakończenia postępowania mającego na celu przywrócenie stanu prawnego nieruchomości, umożliwiającego wydanie orzeczenia o zwrocie / to jest do czasu stwierdzenia nieważności decyzji o nabyciu z mocy prawa wieczystego użytkowania/. Ponownie rozpoznając sprawę Starosta pismem z dnia 30 maja 2006r. zwrócił się do Wojewody o rozważenie możliwości uchylenia decyzji w sprawie nabycia z dniem 5 grudnia 1990r. przez Kopalnie Surowców Mineralnych prawa wieczystego użytkowania w części dotyczącej działek 136 /1 i 136 /2 i następnie postanowieniem z dnia 1 lutego 2007r. na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 zawiesił z urzędu postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Wojewoda pismo Starosty z dnia 30 maja 2006r. przekazał według właściwości Ministrowi Budownictwa, który pismem z dnia 12 marca 2007r. poinformował Starostę, iż brak jest podstaw do podejmowania z urzędu sprawy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej bowiem została ona wydana w dniu 11 stycznia 1996r. a więc w sytuacji, gdy nie było zgłoszone roszczenie osób trzecich do nieruchomości i nie toczyło się jeszcze postępowanie o jej zwrot. W związku z treścią tego pisma organ I instancji podjął zawieszone postępowanie i zwrócił się do Kopalni Wapienia ".." S.A. o rozważenie możliwości rozwiązania wieczystego użytkowania. Pismem z dnia 22 maja 2007r. Spółka wskazała, iż nie widzi możliwości rozwiązania wieczystego użytkowania, bowiem działki 917/5 i 136 /1 są niezbędne w celu zapewnienia bezpieczeństwa powszechnego przy eksploatacji złoża wapieni jurajskich "...". Zachowanie takiej strefy jest niezbędne i konieczne ze względu na prowadzone roboty strzałowe w kopalni / rozrzut odłamków skalnych, podmuch, drgania sejsmiczne/. Decyzją z dnia 20 czerwca 2007r. Starosta powołując się na przepisy art. 136 ust. 3, 137 i 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami odmówił H. K., M. K., G. Ś., H. M., M. S., R. W. i Z. B. – spadkobiercom byłego właściciela M. K.- zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W odwołaniu od tej decyzji skarżący zarzucili, że ich nieruchomość pozostaje w wieczystym użytkowaniu Kopalni Wapienia "w celach dodatkowych, pomocniczych. Nie wykonuje się jednak na niej inwestycji celu publicznego", co skutkuje brakiem materialnej przesłanki wywłaszczenia z art. 112 ust. 3. Ponadto Kopalnia Wapienia nie zalicza się do podmiotów, na rzecz których można dokonać wywłaszczenia, ustanowiono na jej rzecz wieczyste użytkowanie naruszając bezwzględny zakaz zbywania nieruchomości na inne cele niż określone w decyzji o wywłaszczeniu i nie informując właściciela o możliwości zwrotu nieruchomości. Wojewoda utrzymując decyzję organu I instancji w mocy wskazał, iż chociaż faktycznie nieruchomość nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, to jednak przeszkodą do jej zwrotu jest jej trwałe rozdysponowanie przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami na rzecz osób trzecich, to jest ustanowienie wieczystego użytkowania na rzecz Kopalni Surowców Mineralnych. Odnosząc się do zawartych w odwołaniu zarzutów wskazał, że w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości organ uprawniony jest jedynie do badania przesłanek zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, brak jest natomiast podstaw do merytorycznej analizy zarzutu, iż Kopalnia Wapienia "..." nie mieści się w katalogu uprawnionych, na rzecz których można dokonać wywłaszczenia. Dlatego jedynie ubocznie wskazał, że decyzja naczelnika Gminy z dnia 27.05.1977r. orzekała o wywłaszczeniu na rzecz Państwa na potrzeby Zakładu Kruszyw Łamanych i w następstwie tego Skarb Państwa zdecydował o oddaniu w użytkowanie wieczyste z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990r. Z kolei odnosząc się do drugiego z zarzutów organ przytoczył treść uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2000r. / III CZP 14/99/, zgodnie z którą grunty stanowiące własność Skarbu Państwa, nie stają się przedmiotem praw określonych w art. 2 ust,. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1990r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczeniu nieruchomości, to jest nie mogą być przedmiotem uwłaszczenia, jeżeli w tym dniu były zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a uprawniony złożył wniosek o zwrot nieruchomości i wskazał, że decyzja Wojewody o uwłaszczeniu stała się prawomocna w dniu 1 lutego 1996r. a wniosek o zwrot został złożony w dniu 10 grudnia 1996r. i dlatego stanowisko organu I instancji w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości w oparciu o art. 229 ugn jest w pełni zasadne. Skargę na tę decyzję wnieśli M. K., H. K., G. Ś., H. M., M. S., R. W. i Z. B. zarzucając dokonanie ustaleń sprzecznych ze stanem faktycznym oraz zebranym w sprawie materiałem dowodowym oraz wydanie decyzji nie odpowiadającej prawu, w szczególności poprzez naruszenie art. 112 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Uzasadniając swoje zarzuty skarżący wskazali, iż w sprawie "nie zachodzą żadne przesłanki do użytkowania wywłaszczonej nieruchomości", gdyż cel wywłaszczenia nie został zrealizowany i "nieruchomość nie służy inwestycji celu publicznego" a jedynie jak to wynika z samego uzasadnienia decyzji jest użytkowana przez kopalnię Wapienia "..." w celach dodatkowych, pomocniczych. Brak celu publicznego skutkuje zatem brakiem materialnej przesłanki wywłaszczenia z art. 112 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stąd użytkowanie nieruchomości jest nieuprawnione i nieruchomość powinna być zwrócona. Ponadto nieruchomość wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa przeszła w użytkowanie wieczyste innego podmiotu, co jest następstwem niewykorzystania jej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i jego skutkiem staje się niemożność takiego wykorzystania nieruchomości w przyszłości. Naruszenie bezwzględnego zakazu zbywania nieruchomości na inne cele niż określone w decyzji wywłaszczeniowej, a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, skutkuje nieważnością tej czynności i zwrotem wywłaszczonej nieruchomości. Nadto skarżący podnieśli, iż wywłaszczenie jest dopuszczalne, o ile inwestycji celu publicznego nie da się zrealizować inaczej, co gwarantuje ochronę prawa własności przed nieuzasadnionymi ograniczeniami i naruszeniami, tymczasem ich przypadku doszło do naruszenia ich prawa własności bowiem sporna nieruchomość nie jest użytkowana przez kopalnię w sposób określony w decyzji o wywłaszczeniu, a cel jaki rzekomo uzasadniał wywłaszczenie można było i nadal można realizować bez udziału ich nieruchomości. W związku z tak sprecyzowanymi zarzutami skarżący domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i uwzględnienia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Również o oddalenie skargi wniosła Spółka Akcyjna Kopalnia Wapienia "..." wskazując, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm./ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja wydana na skutek wniesionego w dniu 10 grudnia 1996r. przez M. K. wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, który to wniosek został podtrzymany przez wszystkich jego spadkobierców w piśmie z dnia 24 stycznia 2007r. Oznacza to, iż kognicją sądu w niniejszej sprawie objęta jest zgodność z prawem decyzji dotyczącej odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie zaś zgodność z prawem decyzji orzekającej o wywłaszczeniu, czy też decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990r. prawa wieczystego użytkowania. Tymczasem główny zarzut podnoszony w skardze to naruszenie art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami / określanej dalej jako ugn/. Naruszenie tego zaś przepisu skarżący mogli by zarzucać w sprawie dotyczącej oceny prawidłowości decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. Taka jednak decyzja nie jest przedmiotem badania w niniejszej sprawie. W myśl art. 136 ust. 3 ugn poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie jednak z art. 229 ugn roszczenie, o którym mowa w art.136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy / a więc przed 1 stycznia 1998r./ nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Okolicznością niesporną jest, iż odnośnie całej wywłaszczonej nieruchomości w dniu 11 stycznia 1996r. została wydana decyzja stwierdzająca nabycie przez Kopalnie Surowców Mineralnych z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa jej wieczystego użytkowania. Decyzja ta stała się ostateczna i na jej podstawie w księdze wieczystej KW Nr 47654 – M. prawo wieczystego użytkowania na rzecz Kopalni Kamienia "..." zostało wpisane przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami / z tym, że jak to zdaje się wynikać ze znajdującego się w aktach administracyjnych wyciągu z księgi wieczystej z dnia 5 października 1998r., stało się to w dniu 16 września 1997r. nie zaś jak to ustaliły organy w dniu 19 czerwca 1997r./. Okoliczność, iż wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został złożony pod rządami poprzednio obowiązującej ustawy jest bez znaczenia. Z chwilą bowiem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. jej przepisy mają zastosowanie zarówno do spraw wszczętych na podstawie wniosków złożonych po dniu 1 stycznia 1998r. jak i wniosków wcześniejszych / art. 233 ugn/. Art. 229 ugn jest jednym z przepisów przejściowych, mających zastosowanie do nieruchomości wywłaszczonych pod rządem wcześniej obowiązujących ustaw, w tym ustawy z 12 marca 1958r. o zasadach i wywłaszczaniu nieruchomości, na podstawie której doszło do wywłaszczenia nieruchomości należącej do M. K. Zawarte w tym przepisie uregulowanie oznacza, że jeżeli przed 1 stycznia 1998r. doszło do rozporządzenia nieruchomością, czy to przez przeniesienie jej własności czy też ustanowienie na niej użytkowania wieczystego, który to fakt został ujawniony w księdze wieczystej, roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi /ani jego spadkobiercom/, chociażby zostały spełnione przesłanki do zwrotu, wynikające z art. 137 ugn. Dlatego też podnoszone w skardze zarzuty, dotyczące tego, że na nieruchomości nie został zrealizowany cel, na jaki została ona wywłaszczona, są bez znaczenia. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej uppsa/ ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Organ I instancji zgodnie z zawartymi w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2005r. wytycznymi zawiesiły postępowanie w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i podjęły kroki celem stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 11 stycznia 1996r., uwłaszczającej zarządcę nieruchomości Kopalnie Surowców Mineralnych. Organ właściwy do stwierdzenia nieważności odmówił jednak wszczęcia postępowania w tej sprawie. Również wieczysty użytkownik nie wyraził zgody na rozwiązania przysługującego mu prawa użytkowania wieczystego. Tak więc prawo to nadal istnieje i uniemożliwia realizację zgłoszonego przez skarżących roszczenia. Ponieważ zgodnie z wytycznymi WSA organy miały w niniejszej sprawie przeprowadzić postępowanie, w tej sytuacji za prawidłowe uznać również należało to, iż ostatecznie została wydana decyzja odmawiająca zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a nie decyzja umarzająca postępowanie. W tym bowiem miejscu na marginesie wspomnieć należy, iż w świetle aktualnie przeważającego orzecznictwa sądów administracyjnych, w wypadku, gdy zachodzi okoliczność, o jakiej mowa w art. 229 ugn, roszczenie o zwrot nie przysługuje, co oznacza, iż postępowanie administracyjne o zwrot jest bezprzedmiotowe i winno skutkować jego umorzeniem / por. przykładowo wyrok NSA z dnia 27.02.2006r. I OSK 409/05, z dnia 16.11.2000r. I SA 1539/99/. Mając powyższe na uwadze, skoro zawarte w skardze zarzuty są niezasadne, a zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego i przy jej wydawaniu nie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skarga podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 uppsa.