II SA/Ke 58/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 16 listopada 2023 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach zaskarżoną decyzja z 16 listopada 2023 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania W. S. od wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta Jędrzejowa decyzji z 7 lipca 2023 r., orzekającej o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że W. S. wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną. Odnosząc się do uzasadnienia decyzji organu I instancji, Kolegium powołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 i stwierdziło, że na podstawie tego wyroku ugruntowała się linia orzecznicza sądów administracyjnych, którą Kolegium podziela. Zgodnie z tym orzecznictwem w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25 roku życia, art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, ze zm.), zwanej dalej "ustawą" jest zgodny z Konstytucją. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do tego świadczenia na tej części art, 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Nie ma więc znaczenia wiek, w którym powstała niepełnosprawność. Niezależnie jednak od powyższego, organ odwoławczy uznał, że prawo do żądanego świadczenia, nie może zostać przyznane. Podniósł, że wnioskodawca, na podstawie decyzji ZUS Oddział w Kielcach z 19 października 2020 r. jest uprawniony na stałe do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Kolegium zaznaczyło, że z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. sygn. SK 2/17 wynika, że nie można odmówić stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jednak Trybunał zasygnalizował, że brak jest rozwiązania na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych co robić w sytuacji, gdy wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Kwestię tą rozwiązał Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z 18 czerwca 2020 r. I OSK 254/20 stanął na stanowisku, że należy umożliwić osobie uprawnionej wybór jednego ze świadczeń, tj. pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Organ odwoławczy zaznaczył, że w oświadczeniu z 30 czerwca 2023 r. wnioskodawca podał, że nie zrezygnuje z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Z kolei pełnomocnik strony odnosząc się do zobowiązania do przedłożenia decyzji o zawieszeniu (wstrzymaniu) wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy przedstawił własne stanowisko w sprawie, zgodnie z którym norma wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Tym samym jest zdania, że aby pobierać świadczenie pielęgnacyjne nie jest konieczne zawieszenie pobieranej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wobec powyższego organ II instancji stwierdził, że skoro wypłata renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie została wstrzymana, to tym samym nie została wyeliminowana przesłanka uniemożliwiająca nabycie prawa do żądanego świadczenia pielęgnacyjnego. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia, W. S. zarzucił naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy poprzez błędne uznanie, że pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi jej autor, powołując się na treść orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17 oraz Naczelnego Sądu administracyjnego z 11 sierpnia 2022 r. I OSK 2052/21 stwierdził, że osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać świadczenie pielęgnacyjne na zasadach ogólnych – po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy. Dlatego SKO błędnie uznało, że skarżący zobligowany jest do zawieszenia pobieranej renty aby móc pobierać świadczenie pielęgnacyjne. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpatrując sprawę w ramach tak zakreślonej kognicji Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. obowiązujący w chwili wydawania zaskarżonej decyzji Dz. U. z 2023 r. poz. 390, ze zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nie było kwestionowane, że wnioskodawca, jako małżonek osoby uprawnionej do opieki może się ubiegać o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jest on bowiem osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec żony. Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Podzielić w tym miejscu należy ocenę prawnomaterialną Kolegium, że wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, bez znaczenia pozostaje wiek, w którym powstała niepełnosprawność żony skarżącego, a jedynie istotne jest to, że istnieje ona w stopniu znacznym. Ponieważ żona skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to została spełniona pierwsza z przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, dotycząca sytuacji osoby wymagającej opieki. Istota sporu w kontrolowanej sprawie sprowadza się jednak do wykładni art. 17 ust. 5 lit. a ustawy. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, przyczyną odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność pobierania przez niego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, której wypłaty strona nie zawiesiła. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Dokonując wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela w całości pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 kwietnia 2022 r., sygn. I OSK 1727/212, (dostępny na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), przyjmując go jako własny. Sprawa, w której orzekał Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła wprawdzie zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z pobieraną emeryturą, jednak stanowisko co do wykładni powyższego przepisu pozostaje aktualne również w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy. Argumentacja zaprezentowana w przywołanym wyroku przedstawiona została także miedzy innymi w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 28 czerwca 2019 r., I OSK 757/19; 8 stycznia 2020 r., I OSK 2392/19; 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1546/19 (dostępne jw.). W przywołanych wyrokach Naczelny Sąd Administracyjny opowiedział się za taką wykładnią omawianego przepisu, która umożliwia osobie uprawnionej dokonanie wyboru jednego ze świadczeń, tj. pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Oznacza to, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera jedno ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Taki wybór skarżący może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Jak wynika z akt sprawy skarżący w oświadczeniu z 30 czerwca 2023 r. wskazał, że nie zrezygnuje z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Z kolei pełnomocnik skarżącego w piśmie z 2 czerwca 2023 r. wniósł o przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bez konieczności przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Tak więc należy stwierdzić, że skarżący w toku postępowania administracyjnego świadomie nie skorzystał z możliwości dokonanie wyboru pomiędzy rentą a wnioskowanym prawem do świadczenia pielęgnacyjnego, co w świetle wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, nie dawało podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do treści skargi należy podnieść, że Sąd orzekający w niniejszym składzie stoi na stanowisku, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 26 czerwca 2019 r. sygn. SK 2/17, niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie powoduje skutku w postaci możliwości pobierania dwóch świadczeń jednocześnie z różnych systemów - ubezpieczenia społecznego oraz pomocy społecznej. Tym samym Sąd w składzie niniejszym nie podziela poglądu przedstawionego w wyroku NSA z 11 sierpnia 2022 r. (sygn. I OSK 2052/21), na który to wyrok powołał się skarżący w treści skargi. Należy podkreślić, że w orzecznictwie przeważa stanowisko, że prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń - pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Źródłem takiego uprawnienia strony jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej. Zasadnym jest zaznaczenie, że otwarcie rencistom częściowo niezdolnym do pracy możliwości zachowania prawa do renty przy przyznaniu im świadczenia pielęgnacyjnego, jak zdaje się postulować skarżący, przeczyłoby zasadzie sprawiedliwości społecznej, bowiem oznaczałoby uprzywilejowanie takich rencistów wobec osób w pełni zdolnych do pracy i niepodejmujących zatrudnienia lub z niego rezygnujących w celu sprawowania opieki, jak również wobec osób, które w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego już zawiesiły prawo do emerytury. Zatem nie jest prawidłowe odczytywanie wyroku TK w sposób postulowany przez skarżącego, czyli dopuszczający możliwość kumulacji świadczeń z systemu zabezpieczenia społecznego. W tej sytuacji rozstrzygnięcie organu było zasadne, a w konsekwencji zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Ponieważ więc podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. W oparciu o art. 119 pkt 2 tej ustawy Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.