II SA/Ke 6/12

Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Dnia 20 lutego 2012 r. Referendarz sądowy Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi B. P., M. M., A. R., J. P., A. W., D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: I. zwolnić J. P. od kosztów sądowych w całości, II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego. J. P. złożył formularz urzędowy PPF, wnosząc o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi B. P., M. M., A. R., J. P., A. W., D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. Wnioskodawca podał w formularzu, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, matką i dwojgiem dorosłych dzieci. Skarżący wykazał własność domu mieszkalnego wielkości 80 m², budynków gospodarczych, gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,16 ha, w tym 2,46 ha lasu. Ponadto wraz z żoną posiadają dom mieszkalny w budowie na działce numer ewidencji gruntów 248/2 w S. Wnioskodawca otrzymuje rentę w wysokości 523 zł, jego matka pobiera emeryturę w wysokości 860 zł miesięcznie. Syn studiuje na Politechnice, córka uczy się w technikum. Matka skarżącego jest osobą niepełnosprawną, wymaga stałej opieki. Koszty zakupów leków dla niej wynoszą 350 zł miesięcznie. Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz.1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego). Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. W rozpatrywanej sprawie przy ocenie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, uwzględniono fakt, że jego pięcioosobowa rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, niskiej renty wnioskodawcy i niskiej emerytury jego niepełnosprawnej matki, wymagającej stałego leczenia oraz okoliczność, że nie posiadają oni innego majątku poza nieruchomościami w Sobkowie. W świetle powyższych faktów uznano, że J. P. nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a zatem jego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Oddaleniu podlega natomiast wniosek o ustanowienie radcy prawnego. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowodaministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżący może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonek, dorosłe dziecko, rodzeństwo lub współskarżący. Ponadto należy podkreślić, że J. P. jest jedną z siedmiu osób, które złożyły identycznej treści skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. Wszyscy skarżący bez wątpienia działają wspólnie i w porozumieniu. Czworo z nich nie składało wniosków o przyznanie prawa pomocy. Zatem niezależnie od oceny możliwości płatniczych J. P. i każdego z pozostałych skarżących oddzielnie niemal pewne jest, że wszystkie te osoby razem dysponują wystarczającymi środkami na ustanowienie wspólnego pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego z wyboru. W tej sytuacji przyznanie radcy prawnego z urzędu J. P., będącemu jednym z siedmiorga skarżących stanowiłoby to ewidentne nadużycie instytucji prawa pomocy, finansowanej ze środków publicznych (Skarbu Państwa – budżetu właściwego sądu administracyjnego), która powinna być skierowana do osób, faktycznie potrzebujących tej pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.