II SA/Ke 63/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: I. zwolnić B. P. od wpisu sądowego od skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. II. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. B. P. złożyła urzędowy formularz PPF wnosząc o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości 2200 zł miesięcznie. Skarżąca nie wykazała innego majątku oprócz zniszczonego domu o powierzchni 100 m kw na działce w [...]. Wnioskodawczyni podała następujące stałe wydatki i zobowiązania miesięczne: rata kredytu konsolidacyjnego zaciągniętego na leczenie – 600 zł, rata kredytu studenckiego zaciągniętego na kształcenie córki -300 zł, energia elektryczna – 100 zł, gaz – 50 zł, zakup opału niezbędnego do osuszenia zawilgoconego domu – 500 zł. Skarżąca przeznacza pozostałe 600 zł na dojazdy do K. w związku z leczeniem oraz zakup leków i żywności. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej "p.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Na wnioskodawcy ciąży więc obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych przez osobę dochodzącą swych roszczeń przed sądem. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.). Należy podkreślić, że ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, to jest w sytuacji ubóstwa. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. W rozpatrywanej referendarz sądowy, mając na względzie wysokość dochodu osiąganego przez wnioskodawczynię z emerytury oraz wydatki związane z zakupem leków i leczeniem utrzymaniem domu, uznał, że przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od wpisu od skargi wynoszącego 500 zł (co umożliwi jej rozpoznanie), będzie wystarczającą formą pomocy ze strony Skarbu Państwa. W rozpoznawanej sprawie przedstawiona sytuacja majątkowa skarżącej nie pozwala stwierdzić, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, tym bardziej, że stać ją na korzystanie z usług adwokata z wyboru w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym,. Zauważyć należy przy tym, że skarżąca osiąga stały dochód z emerytury, co umożliwia planowanie wydatków, zwłaszcza, że nie ma nikogo na utrzymaniu, a najbardziej podstawowe potrzeby, to jest potrzeba zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw, kosztów leczenia czy też potrzeba mieszkania na bieżąco są zaspokajane. Okoliczność, że skarżąca spłaca kredyty bankowe zaciągnięte na leczenie własne i wykształcenie córki nie uzasadnia całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie pożyczki musiała poprzedzać pozytywna analiza sytuacji finansowej strony w zakresie możliwości spłaty pożyczonej kwoty. Przy tym spłata zobowiązań cywilnoprawnych, zwłaszcza zaciągniętych w związku ze studiami dorosłej córki nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami postępowania sądowego, gdyż niedopuszczalna byłaby sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej prywatne zobowiązania kredytowe i opłaca wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, a żąda by Skarb Państwa pokrywał za nią całość kosztów sądowych. W świetle powołanych wyżej okoliczności uznano, że wnioskodawczyni ma możliwość zgromadzić środki finansowe na pokrycie innych ewentualnych kosztów sądowych na późniejszym etapie postępowania, które nie przekroczą jednorazowo kwoty 100 zł, z wyjątkiem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wynoszącego 250 zł . Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.