II SA/Ke 649/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 września 2013r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata A. B. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z [...], znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpatrzeniu odwołania W. B. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy S. z [...] w sprawie zobowiązania ww. do zwrotu należności z tytułu wypłaconych uprawnionym M. B. i Ł. B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 7550 zł wraz z odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty. W uzasadnieniu organ podał, że decyzją z 13 września 2010 r. przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz Ł. B. w wysokości 400 zł miesięcznie na okres od 1 października 2010 r. do 31 września 2011 r. oraz na rzecz M. B. w kwocie 250 zł miesięcznie na ten sam okres. Decyzją z 20 września 2011 r. uchylono od dnia 1 września 2011 r. rozstrzygnięcie z 13 września 2010 r. w części dotyczącej przyznania świadczenia na rzecz M. B. Od września 2011 r. nie kontynuował on bowiem nauki w szkole, a w konsekwencji nie przysługiwało mu od tego czasu świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Po wypłacie przyznanych świadczeń decyzją z 14 marca 2012 r. zobowiązano dłużnika alimentacyjnego – W. B. – do ich zwrotu. W odwołaniu od tego rozstrzygnięcia skarżący zwrócił się z prośbą o wyjaśnienie dlaczego przyznawane są alimenty na dzieci, które nie są jego. Podniósł, że sąd rodzinny bez jego wiedzy zasądził alimenty na pięcioro dzieci mimo, że żadne z nich nie było jego. Podkreślił, że nie jest ojcem A., K., M., M., Ł. i ma zasądzone alimenty, a faktyczni ojcowie nie łożą na utrzymanie dzieci. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym SKO w Kielcach wskazało, iż w świetle art. 27 ust. 1, 2 i 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ I instancji miał obowiązek wydać decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez M. B. i Ł. B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kwota 7550 zł to suma świadczeń z funduszu przyznanych decyzją z 13 września 2010 r., skorygowanych decyzją z 20 września 2011 r., oraz wypłaconych na rzecz Ł. B. i M. B. W okresie objętym ww. decyzją skarżący nie dokonał żadnych wpłat. Z tych względów, w ocenie SKO, organ I instancji zasadnie zobowiązał W. B. do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez uprawnione osoby świadczeń w kwocie 7550 zł wraz z odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Odnosząc się do zarzutów skarżącego, że uprawnieni do alimentów nie są jego dziećmi Kolegium zauważyło, że przedmiotem postępowania odwoławczego była ocena zgodności z prawem decyzji wydanej w sprawie zobowiązania do zwrotu należności z tytułu wypłaconych na rzecz uprawnionych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które z kolei zostały przyznane ponieważ W. B. nie realizował wyroków sądowych zasądzających alimenty, a organy administracji publicznej nie są uprawnione do oceny wyroków wydawanych przez sądy powszechne, lecz mają obowiązek ich realizacji. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł W. B. Podniósł, że w 1981 r. zawarł związek małżeński z K. B. i nie posiada z nią żadnego dziecka, od 1991 r. "walczy" z Sądem Rodzinnym o ustalenie ojcostwa. Wniósł o "wstrzymanie alimentów zasądzonych na niewłaściwe dzieci". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z 26 czerwca 2012 r. pełnomocnik skarżącego zarzucił zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji rażące naruszenie przepisów prawa poprzez wydanie w postępowaniu prowadzonym przez organ I instancji dwóch decyzji administracyjnych rozstrzygających merytorycznie o tym samym przedmiocie, wydanych przez ten sam organ i adresowanych do tej samej strony. Z tych przyczyn, w ocenie pełnomocnika, decyzja pierwszoinstancyjna z 14 marca 2012 r. jest nieważna, zaś organ odwoławczy nieważności tej nie stwierdził i utrzymał rozstrzygnięcie w mocy co uzasadnia wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji organów obu instancji. Pełnomocnik wniósł też o uchylenie decyzji organów I i II instancji z uwagi na fakt, że W. B. bez swojej winy nie brał udziału w postępowaniu. Wskazał, że organ właściwy wierzyciela poinformował w piśmie z 13 września 2010 r. organ alimentacyjny dłużnika oraz samego dłużnika o fakcie przyznania Ł. B. i M. B. decyzją z tej samej daty świadczeń z funduszu alimentacyjnego od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. W tym samym piśmie OPS w S. poinformował dłużnika o wysokości aktualnego zadłużenia i pouczył o treści art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Pismo to nie zostało doręczone skarżącemu. W dniu 6 października 2011 r. organ I instancji zaadresował do dłużnika pismo informującego go o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych Ł. B. za okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. Pismo to przesłał wraz ze sporządzonym w tej samej dacie zawiadomieniem o podjęciu dalszych działań mających na celu wydanie decyzji w sprawie zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zawierającym pouczenie o prawie do składania pisemnych i ustnych wyjaśnień, a także do wypowiedzenia się co do zebranych już dowodów i materiałów. Pisma te nie zostały dłużnikowi skutecznie doręczone. Po ustaleniu prawidłowego adresu pobytu skarżącego organ I instancji skutecznie doręczył mu decyzję z 14 marca 2012 r. W ocenie pełnomocnika organ I instancji dopuścił się naruszenia art. 8, 9 i 10 kpa w zw. z art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez przeprowadzenie postępowania bez udziału skarżącego, uniemożliwienie mu wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów, a tym samym narażenie władzy publicznej na utratę zaufania do działania jej organów. Organ II instancji, pomimo tych naruszeń prawa, utrzymał ww. decyzję w mocy. Pełnomocnik skarżącego zauważył, iż powyższe uchybienia naruszają też art. 27 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wyrokiem z 29 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Ke 361/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji (pkt I) oraz orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku (pkt II). Sąd stwierdził, że decyzja pierwszoinstancyjna z 14 marca 2012 r. dotknięta była wadą z art. 156 § 1 pkt 3 kpa tj. dotyczyła sprawy już poprzednio rozstrzygniętej decyzją z 23 stycznia 2012 r. W konsekwencji zarówno decyzja z 14 marca 2012 r. jak i utrzymująca ją w mocy decyzja z 18 kwietnia 2012 r. w ocenie Sądu musiały podlegać usunięciu z obrotu prawnego zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 p.p.s.a. Po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej wniesionej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok z 29 czerwca 2012 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach (wyrok z 4 lipca 2013r., sygn. akt I OSK 2334/12). Sąd wskazał, że decyzja z 23 stycznia 2012 r. wysłana na adres W. B. w dniu 26 stycznia 2012 r. nie została adresatowi doręczona, zaś przesyłka wróciła do organu z adnotacją "adresat wyprowadził się". Następnie organ ustalił aktualny adres skarżącego i wydał decyzję z 14 marca 2012 r. Odwołując się do art. 110 kpa, orzecznictwa sądów administracyjnych i doktryny Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że decyzja administracyjna zaczyna funkcjonować w obrocie prawnym od momentu jej skutecznego doręczenia. Tym samym, skoro decyzja z 23 stycznia 2012 r. nie została adresatowi doręczona, to nie uzyskała przymiotu ostateczności, a więc w sprawie nie zachodzi przesłanka, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 3 kpa, bowiem w zaskarżonej decyzji nie orzeczono w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona w ramach tak określonej kognicji kontrola nie wykazała naruszenia prawa w stopniu skutkującym koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Na wstępie należy podnieść, że zgodnie z art. 190 p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z tego powodu rozstrzygając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze stanowisko prawne wyrażone w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lipca 2013 r. sygn. akt I OSK 2334/12. Jak wynika z akt administracyjnych, w okresie objętym sprawą z funduszu alimentacyjnego zostały wypłacone dzieciom W. B. świadczenia w łącznej wysokości 7550 zł: - Ł. B. w wysokości po 400 zł miesięcznie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. na podstawie ostatecznej decyzji Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z 13 września 2010 r., - M. B. po 250 zł miesięcznie od 1 października 2010 r. do 31 sierpnia 2011 r., na podstawie ww. decyzji, uchylonej następnie częściowo decyzją tego samego organu z 20 września 2011 r. Obowiązek alimentacyjny W. B. wobec Ł. B. i M. B. oraz jego wysokość określone zostały wyrokami Sądu Rejonowego w S. z [...] oraz z dnia [...]. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), zwanej dalej ustawą, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ ten wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 2). Z brzmienia tych przepisów wynika, że w sytuacji, gdy osobie uprawnionej zostanie wypłacone świadczenie z funduszu alimentacyjnego, organ ma obowiązek orzec o jego zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego, z czym wiąże się w zasadzie jedynie konieczność wcześniejszego ustalenia, czy świadczenie zostało faktycznie wypłacone i w jakiej wysokości. W sprawie prowadzonej w oparciu o powyższy przepis organ nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności przyznania osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Tylko w jednym wypadku organ miałby taki obowiązek, a mianowicie wówczas, gdyby w obrocie prawnym pozostawała decyzja przyznająca świadczenie z funduszu na określony okres, a jednocześnie sąd powszechny ustaliłby, że obowiązek alimentacyjny dłużnika wobec osoby dotychczas uprawnionej do świadczenia z funduszu w tym okresie wygasł (por. wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2011 r. sygn. I OSK 299/11). Jednakże z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby taki przypadek w niniejszej sprawie zachodził. W tej sytuacji decyzja orzekająca o obowiązku zwrotu przez skarżącego świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego synów Ł. I M. B. jest prawidłowa. Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w piśmie procesowym z 26 czerwca 2012r. dotyczących nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] stwierdzić należy, że w tym zakresie Sąd był związany na mocy cytowanego wyżej art. 190 p.p.s.a. stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, który przesądził, że decyzja z [...] nie uzyskała przymiotu ostateczności z uwagi na brak prawidłowego doręczenia stronie, a co za tym idzie nie zaszła przesłanka z art. 156 § 1 pkt 3 kpa. W odpowiedzi na zarzut, iż skarżący nie jest ojcem Ł. I M. B. zauważyć należy, iż przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja wydana w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przy wydawaniu której organy były związane decyzją przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego, wydaną z kolei w oparciu o prawomocne wyroki sądu powszechnego. Do właściwości sądów administracyjnych nie należą sprawy związane z zaprzeczeniem ojcostwa. Ubocznie jednak wskazania wymaga, że zgodnie z art. 62 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu dni od jego ustania lub unieważnienia, domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki. Domniemania tego nie stosuje się, jeżeli dziecko urodziło się po upływie trzystu dni od orzeczenia separacji. Domniemania powyższe mogą być obalone tylko na skutek powództwa o zaprzeczenie ojcostwa (§ 3). Odnośnie zarzutu dotyczącego niezastosowania się przez organ do dyspozycji art. 27 ust. 7 ustawy tj. niedoręczenia skarżącemu informacji o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych osobom uprawnionym, wysokości aktualnego zadłużenia oraz stosownych pouczeń stwierdzić należy, że w aktach sprawy niewątpliwie nie ma dowodu na to, aby skarżący informacje te otrzymał, gdyż wysłane zostały na adres, pod którym w dacie wysyłki nie mieszkał. Podkreślić jednak należy, że art. 27 ust. 7 ustawy stanowi jedynie o "przekazaniu" ww. informacji przez organ właściwy wierzyciela dłużnikowi alimentacyjnemu oraz organowi właściwemu dłużnika i nie ma w nim mowy o "doręczeniu" tych dokumentów dłużnikowi alimentacyjnemu jako warunku sine qua non decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust.2). W efekcie uchybienie dyspozycji art. 27 ust. 7 nie może wpływać na prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia w świetle właściwego zastosowania w sprawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy. Jeśli zaś chodzi o zarzut naruszenia art. 8, 9 i 10 kpa, to skarżący nie wykazał w żaden sposób, że naruszenie tych przepisów mogło mieć znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia. Naruszenie przepisów postępowania może bowiem powodować uchylenie przez sąd administracyjny zaskarżonego aktu tylko wtedy, gdy ma ono wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a. Orzeczenie w pkt II oparto na art. 250 p.p.s.a. oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1348 ze zm.).