II SA/Ke 651/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2017 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania J. B., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] z dnia [...] o odmowie przyznania J. B. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Wnioskiem z dnia 19 kwietnia 2017r. J. B. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką C. D.. W toku postępowania organ I instancji ustalił, że na wnioskodawczyni, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny wobec C. D. (matka), która posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 28 marca 2017r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane do dnia 31marca 2018r. J. B. nie pracuje zawodowo, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Decyzją z dnia [...]. organ I instancji, powołując się na art. 16a ust. 2, art. 3 pkt 2, 3, 10 oraz art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016r., poz. 1518 ze zm.), zwanej dalej ustawą, odmówił J. B. świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na C. D.. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wskazał, że podstawą do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2016/2017 są dochody rodziny wnioskodawczyni z 2015r. z uwzględnieniem dochodu uzyskanego, o którym mowa w art. 5 ust. 4a i 4b ustawy oraz dochodu utraconego, o którym mowa w art. 5 ust. 4 ustawy. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że rodzina J. B. składa się z dwóch osób (wnioskodawczyni oraz jej matka).Dochód rodziny w 2015r. w przeliczeniu na osobę wyniósł 871,17 zł i przekroczył kryterium uprawniające do przyznania żądanego świadczenia, to jest kwotę 764,00 zł. Na dochód rodziny złożył się dochód C. D. w kwocie 13.257,96 zł oraz dochód J. B., jaki uzyskała z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 7.650,00 zł. Natomiast dochód wnioskodawczyni z tytułu zatrudnienia w 2015r. uznano za utracony. W odwołaniu od ww. decyzji J. B. zakwestionowała sposób ustalenia dochodu jej rodziny, polegający na uwzględnieniu w tym zakresie alimentów, które otrzymywała na dwójkę dzieci do września 2015r. Strona podkreśliła, że dzieci pozakładały swoje rodziny, nie prowadzą z nią wspólnego gospodarstwa, a obecna jej sytuacja dochodowa i skład rodziny są w porównaniu z 2015r. odmienne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zwane dalej Kolegium, utrzymując w mocy powyższe rozstrzygnięcie, podzieliło w całości ustalenia faktyczne i argumentację prawną przedstawione przez organ I instancji. Kolegium wyjaśniło, że w niniejszej sprawie okresem zasiłkowym jest okres od 1 listopada 2016r. do 31 października 2017r., a rokiem kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy jest rok 2015r. Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że C. D. uzyskała w 2015r. łączny dochód w kwocie 15.729,60 zł brutto – co po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz podatku daje 13.257,96 zł netto. Z kolei na dochód J. B. złożyły się otrzymane w 2015r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 7.650 zł. Za utracony został natomiast uznany dochód J. B. uzyskany z tytułu podjętego w 2015r. zatrudnienia. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wskazał, że wyegzekwowane alimenty w kwocie 7.650,00 zł nie mogą być odliczone od dochodu rodziny, gdyż nie są traktowane przez ustawodawcę jako dochód utracony (art. 3 pkt 23 ustawy), który podlega odliczeniu. W konsekwencji łączny dochód rodziny wnioskodawczyni w 2015r. wyniósł 20.907,96 zł (13.257,96 zł + 7.650 zł), co miesięcznie w rodzinie daje kwotę 1742,33 zł (20.907,96 zł / 12 m-cy), a na osobę 871,65 zł (1.742,33 zł / 2 osoby) – co przesądza o przekroczeniu kryterium dochodowego tj. kwoty 764 zł uprawniającej do przyznania wnioskowanego świadczenia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła J. B., powtarzając argumentację przedstawioną w odwołaniu co do nieprawidłowego, jej zdaniem, wliczenia alimentów otrzymanych do września 2015r. do dochodu jej rodziny. Zdaniem skarżącej, skoro alimenty zostały uznane za dochód, to winny być podzielone na dzieci, które z tych pieniędzy korzystały – nie zaś podzielone na nią i jej matkę, co do której orzeczono niepełnosprawność od kwietnia 2016r. Skarżąca podkreśliła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z chorą matką, nie może podjąć pracy z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki, obie utrzymują się z emerytury matki. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Na rozprawie w dniu 25 października 2017r. skarżąca popierając skargę podniosła, że w 2015r. jej rodzina składała się z czterech osób. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdza, że decyzje organów obu instancji zostały wydana z naruszeniem prawa materialnego, to jest art. 16a ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016r., poz. 1518 ze zm.), zwanej dalej ustawą, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.). W sprawie niniejszej organ odmówił skarżącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Materialnoprawną podstawę odmowy przyznania wnioskowanego przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką stanowił art. 16a ust. 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 (764 zł). Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio. Stosownie do definicji zawartych w art. 3 ustawy: - dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (pkt 2); - dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (pkt 2a); - dochód osoby uczącej się albo dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego oznacza przeciętny miesięczny dochód uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (pkt 3); - okres zasiłkowy oznacza okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych (pkt 10); - rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko (pkt 16); - utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (pkt 23 lit. c). Z kolei zgodnie z art. 16a ust. 4 pkt 2 ustawy za dochód rodziny osoby wymagającej opieki, o którym mowa w ust. 2, uważa się dochód następujących członków rodziny – w przypadku gdy osoba wymagająca opieki jest pełnoletnia: a) osoby wymagającej opieki, b) małżonka osoby wymagającej opieki, c) osoby, z którą osoba wymagająca opieki wychowuje wspólne dziecko, d) pozostających na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia - z tym że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Sposób ustalania dochodu rodziny, w związku z odesłaniem zawartym w art. 16a ust. 2 ustawy, określają regulacje art. 5 ustawy, zgodnie którymi: - w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (ust. 4); - w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych (4a). Z akt sprawy niniejszej wynika, że J. B. domagała się ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką C. D., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca nie pracuje zawodowo, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Organy obu instancji, stosownie do wymogów ustawy, przyjęły że podstawą do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2016/2017 są dochody rodziny wnioskodawczyni z 2015r., nie uwzględniając w tym zakresie dochodu utraconego z tytułu zatrudnienia, o którym mowa w art. 5 ust. 4 w zw. z art. 3 pkt 23 lit. c ustawy (okoliczności niesporne). Podstawę odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia stanowiło przekroczenie kryterium dochodowego, które wynikało z uwzględnienia w dochodzie rodziny osoby sprawującej opiekę – dochodu uzyskanego z tytułu wypłaconych w 2015r. z funduszu alimentacyjnego alimentów w kwocie 7.650,00 zł , na rzecz dzieci skarżącej. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Kolegium zaaprobowało ustalenia organu I instancji zgodnie z którymi: - rodzina J. B. składa się z dwóch osób (skarżąca oraz jej matka C. D.), - na dochód rodziny złożył się dochód C. D. w kwocie 13.257,96 zł oraz dochód J. B., jaki uzyskała z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 7.650,00 zł. W konsekwencji, wobec uznania, że dochód rodziny skarżącej w 2015r. w przeliczeniu na osobę wyniósł 871,17 zł – przekraczając ustawowe kryterium (764 zł) – odmówiono J. B. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zdaniem Sądu, stanowiska organów nie sposób zaaprobować. Brak bowiem podstaw by uznać – dla potrzeb ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres 2016/2017 – za prawidłowe stwierdzenie, że rodzina skarżącej składa się jedynie z dwóch osób (skarżąca i jej matka) – w sytuacji, gdy do dochodu rodziny zostały zaliczone uzyskane w 2015r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 7.650 zł, wypłacone w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy na dzieci skarżącej. Podkreślić należy, że art. 16a ust. 2 ustawy odnosi się do łącznego dochodu rodziny osoby wymagającej opieki oraz rodziny osoby sprawującej opiekę w przeliczeniu na osobę, posiłkując się w tym ostatnim zakresie definicją z art. 3 pkt 16 ustawy, zgodnie z którym w skład rodziny wchodzą pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. W realiach rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy w skład rodziny skarżącej wchodziły dzieci – P. B. i K. B. – które organ winien uwzględnić ustalając stan osobowy rodziny oraz dochód na osobę w rodzinie (art. 3 pkt 2a, pkt 3 ustawy). Z tych też względów zasadna jest argumentacja skargi o konieczności podzielenia dochodu uzyskanego z tytułu świadczeń alimentacyjnych również na dzieci, na które świadczenia te zostały przyznane. Bez znaczenia pozostają natomiast twierdzenia skarżącej o tym, że obecnie jej dzieci pozakładały swoje rodziny i nie prowadzą z nią wspólnego gospodarstwa. Istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy były bowiem dochody poszczególnych członków rodziny, osiągnięte w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2a ustawy) oraz skład osobowy rodziny w tym okresie. Stosownie do art. 3 pkt 10 ustawy podstawą do ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na okres zasiłkowy 2016/2017 były dochody rodziny wnioskodawczyni z 2015r. Zauważyć należy, że w 2015r. dzieci skarżącej były członkami rodziny. Reasumując stwierdzić trzeba, że organy obu instancji, jakkolwiek prawidłowo uwzględniły przy obliczaniu na podstawie art. 16a ust. 2 ustawy łącznego dochodu rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki kwotę 7.650 zł z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie do 30 września 2015r. na dwoje dzieci skarżącej, to nie dostrzegły, że w 2015r. dwójka dzieci skarżącej była członkami rodziny. Rozpoznając sprawę ponownie organy, zgodnie z art. 153 ustawy p.p.s.a., uwzględnią przedstawioną wyżej wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i wydadzą stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadnią zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy p.p.s.a.