II SA/Ke 653/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Armański, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 lutego 2026 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 16 października 2025 r., znak: SKO.PS-80/3395/967/2025 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. II SA/Ke 653/25 Uzasadnienie Decyzją z 16 października 2025 r., znak: SKO.PS-80/3395/967/2025, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania J. R. od wydanej z upoważnienia Wójta Gminy Bliżyn decyzji z 4 sierpnia 2025 r., znak: GOPS.5211.ŚP.125.08.25, o przyznaniu ww. stronie świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko O. G. na okres od 1 lipca 2025 r. do 30 listopada 2025 r. w kwocie 3.287 zł miesięcznie, jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stanie się ostateczne - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i w to miejsce orzekło o: 1) odmowie przyznania J. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem O. G. na okres od 1 stycznia 2024 r. do 30 czerwca 2025 r.; 2) przyznaniu J. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem O. G. na okres od 1 lipca 2025 r. do 30 listopada 2025 r. w kwocie 3.287 zł miesięcznie, jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stanie się ostateczne. W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Wnioskiem z 22 lipca 2025 r. J. R. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem O. G. Do wniosku dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Skarżysku-Kamiennej z 29 czerwca 2023 r. zaliczające jej syna do osób niepełnosprawnych na okres do 28 maja 2025 r. Z orzeczenia wynika, że niepełnosprawność datuje się od 31 marca 2023 r., tj. od 14. roku życia. W pkt. 7 orzeczenia wskazano, że niepełnosprawny wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a w pkt. 8, że wymaga współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Do wniosku dołączono również zaświadczenie ww. Zespołu z 29 kwietnia 2025 r. potwierdzające złożenie wniosku o wydanie nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i ustalające datę ważności orzeczenia z 29 czerwca 2023 r. do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia 6. miesiąca następującego po dacie określającej dotychczasową ważność , tj. do 30 listopada 2025 r. W dniu 25 lipca 2025 r. wnioskodawczyni ponowiła swój wniosek, domagając się przyznania jej świadczenia od 1 stycznia 2024 r. i wypłaty z datą wsteczna, tj. od 1 stycznia 2024 r. Po rozpatrzeniu wniosku organ I instancji wydał opisaną na wstępie decyzję z 4 sierpnia 2025 r. W dniu 5 sierpnia 2025 r. wnioskodawczyni złożyła nowe orzeczenie o niepełnosprawności z 21 lipca 2025 r. zaliczające jej syna do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do 31 lipca 2025 r. Jednocześnie oświadczyła, że będzie się od tego orzeczenia odwoływać. Natomiast w odwołaniu od decyzji z 4 sierpnia 2025 r. zakwestionowała to rozstrzygnięcie w części dotyczącej daty początkowej przyznania świadczenia, poprzez nieprzyznanie świadczenia z datą wsteczną od 1 stycznia 2024 r. w związku ze zmianą przepisów umożliwiającą łączenie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z pracą zarobkową. Organ odwoławczy, po przywołaniu art. 17 ust. 1 pkt 1-4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ("u.ś.r.") w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., wskazał, że w niniejszej sprawie bezspornie spełnione zostały przesłanki przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem od 1 lipca 2025 r. (tj. od miesiąca złożenia wniosku) do wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia 6. miesiąca następującego po dacie określającej dotychczasową ważność , tj. do 30 listopada 2025 r. Odnosząc się do żądania przyznania świadczenia od 1 stycznia 2024 r. organ wskazał, że stoi temu na przeszkodzie treść art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r. Strona bowiem składając wniosek 22 lipca 2025 r. nie dotrzymała wskazanego tam 3-miesięcznego terminu od wydania orzeczenia o niepełnosprawności, które w niniejszej sprawie zostało wydane 29 czerwca 2023 r. Na poparcie swego stanowiska organ przywołał stosowne orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym terminy określone w art. 24 ust. 2 i 2a są terminami prawa materialnego i nie podlegają przywróceniu w trybie przepisów k.p.a. W konsekwencji data przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie powinna sięgać wstecz dalej niż początek miesiąca, w którym strona złożyła wniosek o przyznanie jej tego świadczenia W skardze do tut. Sądu J. R. zakwestionowała powyższą decyzję Kolegium w zakresie pkt. 1 w całości, w zakresie pkt. 2 w części dotyczącej określenia początku prawa, jednocześnie nie kwestionując samego przyznania świadczenia za okres od 1 lipca do 30 listopada 2025 r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1. prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 w zw. z art. 24 ust 1-2 i 2a u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że niedochowanie terminu z art. 24 ust. 2a tej ustawy bezwzględnie wyłącza możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym spełnione były przesłanki z art. 17 u.ś.r. oraz na ustaleniu początku prawa dopiero do 1 lipca 2025 r. mimo spełnienia tych przesłanek od 1 stycznia 2024 r.; 2. przepisów postępowania, a to art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące wyjaśnienie sprawy i selektywną ocenę materiału dowodowego, w szczególności pominięcie przesłanek materialnych od 1 stycznia 2024 r. oraz nieuwzględnienie istotnych okoliczności wskazanych przez stronę (przebieg leczenia dziecka, sytuacja rodzinna, treść i daty orzeczeń o niepełnosprawności); 3. art. 9 k.p.a. poprzez nienależyte poinformowanie strony o sposobie realizacji uprawnień w sprawach świadczeń rodzinnych, w tym o możliwościach ustalenia prawa i rozliczenia świadczenia za okres wcześniejszy przy spełnionych przesłankach materialnych; 4. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji z pominięciem istotnych zarzutów i dowodów strony oraz bez pełnego i logicznego wywodu odnoszącego się do zastosowania art. 24 ust 2 i 2a u.ś.r.; 5. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez wydanie decyzji reformatoryjnej, w której po uchyleniu decyzji organu I instancji Kolegium orzekło co do istoty z pominięciem właściwego zastosowania przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 2 u.ś.r., co skutkowało bezzasadną odmową przyznania prawa do świadczenia za okres od 1 stycznia 2024 r. do 30 czerwca 2025 r. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Kolegium w części, w jakiej odmówiono jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 stycznia 2024 r. do 30 czerwca 2025 r. (pkt 1) oraz w jakiej ustalono początek prawa na 1 lipca 2025 r. (pkt 2) i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zasądzenie kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu podniesiono m.in., że nie można redukować art. 24 ust. 2a u.ś.r. do pustej deklaracji, albowiem sądy wielokrotnie akcentowały, że przepis ten realnie przesuwa "kotwicę" prawa do świadczenia do miesiąca wszczęcia postepowania o niepełnosprawność, o ile zachowano 3-miesięczną cezurę. Tylko niezachowanie tego terminu pozbawia uprawnienia do przyznania wstecz, ale nawet wtedy decyzji nie może abstrahować od prawidłowego początku prawa "na przyszłość" wynikającego z art. 24 ust. 2. Zdaniem autora skargi zaskarżone rozstrzygnięcie ignoruje tę konstrukcję i w konsekwencji wypacza materialnoprawny skutek z art. 24 ust. 2a u.ś.r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sprawa została rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", ponieważ organ poinformowany w skardze o wniosku skarżącej o rozpoznanie sprawy w tym trybie, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że spełnione zostały przesłanki ustalenia na rzecz skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 1208), dalej "u.ś.r." Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. matce albo ojcu (pkt 1) jeżeli sprawuje opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Takim właśnie orzeczeniem, z 29 czerwca 2023 r. z terminem ważności do 30 listopada 2025 r. (k. 7 i 9 akt adm.) legitymuje się syn skarżącej, na datę wydania zaskarżonej decyzji 16-letni. Przedmiotem sporu jest początkowa data, od której skarżącej przedmiotowe świadczenie powinno być ustalone. Jak wynika z akt sprawy wniosek o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia na zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. skarżąca złożyła 22 lipca 2025 r. W piśmie z 24 lipca 2025 r. (które wpłynęło do organu 25 lipca 2025 r.) doprecyzowała, że wnosi o przyznanie świadczenia od 1 stycznia 2024 r. i jego wypłatę z datą wsteczną, zgodnie z nowymi przepisami, które obowiązują od 1 stycznia 2024 r. Jej żądanie jest jednak wyraźnie sprzeczne z treścią art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r. Przepisy te wprowadzają zasadę, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (ust. 2). Jedynie w drodze wyjątku, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (ust. 2a). W niniejszej sprawie bezspornie wniosek nie został złożony w terminie 3 miesięcy od wydania orzeczenia z 29 czerwca 2023 r. Został bowiem złożony dopiero w lipcu 2025 r. Treść art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że świadczenie pielęgnacyjne, należące do świadczeń rodzinnych, nie jest przyznawane z urzędu, ale wyłącznie na podstawie wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Tym samym sprawa o przyznanie prawa do owego świadczenia nie może toczyć się bez odpowiedniego wniosku osoby zainteresowanej, czego konsekwencją jest dopuszczalność ustalenia prawa do świadczenia dopiero od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Z przywołanego przepisu nie można wyinterpretować normy prawnej, zgodnie z którą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania tego świadczenia, co miałoby uzasadniać przyznanie świadczenia również za okres poprzedzający miesiąc złożenia wniosku (w niniejszej sprawie od 1 stycznia 2024 r. kiedy ustawodawca dopuścił łączenia pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z pracą zarobkową). Wyjątkowe rozwiązanie, o którym mowa w art. 24 ust. 2a cyt. ustawy nie mogło znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie z uwagi na brak wniosku we wskazanym tam terminie. Przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r. wprowadzony został do tej ustawy w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007 r., sygn. P 28/07 (OTK-A 2007, Nr 9, poz. 106). Wzięto tu pod uwagę, że postępowania zmierzające do wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności toczą się według regulacji odrębnych od postępowania w sprawie przyznania świadczeń rodzinnych i w odmiennym trybie. Często są one przedmiotem długotrwałej weryfikacji przed sądem powszechnym. W tym kontekście, możliwość ubiegania się o świadczenie z datą wsteczną stanowi niejako rekompensatę za okres niepobierania świadczenia z przyczyn niezawinionych przez stronę. Niezależnie jednak od powyższego 3-miesięczny termin wynikający z omawianego przepisu ma charakter terminu materialnego. Oznacza to, że w sytuacji jego przekroczenia wnioskodawca nie może żądać przyznania świadczenia wstecz, powołując się na niemożliwość złożenia wniosku czy też z uwagi na brak pouczenia oczekiwanego przez stronę (por. wyroki NSA: z 21 kwietnia 2022 r., sygn. I OSK 1315/21, z 18 listopada 2021 r., sygn. I OSK 771/21). Stanowisko powyższe wynika z jasnej i niebudzącej wątpliwości redakcji omawianego przepisu, który ponadto jako mający charakter wyjątku nie może podlegać wykładni rozszerzającej. W rozpoznawanej sprawie syn skarżącej legitymował się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym 29 czerwca 2023 r. Zmiana wynikająca z nowelizacji art. 17 ust. 1 u.ś.r., dokonana w ustawie z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. poz. 1429 ze zm.) i obowiązująca od 1 stycznia 2024 r. zniosła warunek rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy zarobkowej jako przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie wprowadziła jednak zmian w zakresie stosowania art. 24 ust. 2a u.ś.r. Skorzystanie z tego unormowania obwarowane jest wystąpieniem ze stosownym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności - w ściśle określonym terminie - tj. w okresie 3 miesięcy od dnia wydania ostatecznego orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności. Skoro w niniejszej sprawie skarżąca tego nie uczyniła, to jeśli chciała, aby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało w jej przypadku ustalone od 1 stycznia 2024 r. – powinna wystąpić ze stosownym wnioskiem w styczniu 2024 r. Skarżąca w odwołaniu podała, że nie złożyła wniosku wcześniej, ponieważ była "rozbita psychicznie" z powodu sprawy rozwodowej, konieczności samotnego pokonywania trudności związanych z opieką nad dzieckiem. Nie została poinformowana o zmianie obowiązującej od 1 stycznia 2024 r., umożliwiającej łączenie zatrudnienia z pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego. Stosowną wiedzę uzyskała dopiero po zakończeniu rozwodu i względnym ustabilizowaniu sytuacji rodzinnej. Sąd nie neguje trudnej sytuacji skarżącej, jednak z uwagi na materialny charakter terminu z art. 24 ust. 2a u.ś.r. nie ma w aktualnym stanie prawnym możliwości ustalenia na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z datą wsteczną, poprzedzającą datę złożenia wniosku o ustalenie tego prawa, tj. za okres od 1 stycznia 2024 r. do 30 czerwca 2025 r. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę - Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.