II SA/Ke 659/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Małgorzata Rymarz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi D.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata R.B. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym VAT w kwocie 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. II SA/Ke 659/10 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania D. W. od decyzji wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta K., Kierownika Rejonu Opiekuńczego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia [...], znak: [...], dotyczącej odmowy przyznania pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego w miesiącu czerwcu 2010 r. w kwocie 500 zł z przeznaczeniem na pokrycie kosztów pobytu na szkoleniu w W., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ orzekał w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z dnia 1.06.2010 r. D. W. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z prośbą o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów pobytu na szkoleniu w W. w kwocie 500 zł oraz na leczenie, środki czystości i leki. Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik Rejonu Opiekuńczego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie decyzją z dnia [...], znak: [...], udzielił pomocy w postaci zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów leczenia, zakupu odzieży i środków higienicznych w miesiącu czerwcu 2010r. w wysokości 100 zł, natomiast opisaną na wstępie decyzją odmówił przyznania wnioskodawcy pomocy społecznej na pokrycie kosztów pobytu na szkoleniu w W. W odwołaniu od decyzji odmownej, D. W. podniósł, iż zdaniem pomocy społecznej dochód w wysokości 477 zł miesięcznie jest wystarczający na zabezpieczenie pobytu na szkoleniu w W., zorganizowanego przez MUP w celu podniesienia kwalifikacji. Wyjaśnił, iż MUP skierował go na kurs, ale nie wyposażył w żadną zaliczkę na pokrycie kosztów pobytu poza miejscem zamieszkania. Dodał, iż z uwagi na brak środków finansowych zwrócił się o pomoc do Ośrodka Pomocy Społecznej, od którego otrzymał bilet kredytowany na przejazd koleją z tytułu pomocy społecznej. Jego zdaniem, zgodnie z Konstytucją, to państwo winno ponieść koszty związane ze szkoleniem, bowiem żądanie od osoby niepełnosprawnej regulowania takich zobowiązań to "nadużycie". W dalszej części odwołania krytycznie odniósł się do funkcjonowania aparatu urzędniczego, wskazując iż decyzja MOPR "jest skandaliczna". Rozpatrując sprawę ponownie w wyniku wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało treść art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, oraz § 1 pkt 1 lit.a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 127, poz. 1055), zgodnie z którymi prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Okolicznościami, o których mowa w art. 7 pkt. 2- 15 ustawy o pomocy społecznej są m.in.: bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba, alkoholizm lub narkomania. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Organ podkreślił, że D. W. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu [...] przez Miejski Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności na okres do 30.06.2010 r. i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z zasiłków z pomocy społecznej tj. z zasiłku stałego w kwocie 324 zł miesięcznie oraz zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł miesięcznie. Ogólny dochód miesięczny wynosi 477 zł. Organ uznał zatem, że odwołujący się spełnia kryterium dochodowe, kwalifikujące do uzyskania pieniężnych, bezzwrotnych świadczeń z pomocy społecznej, w tym zasiłków celowych przyznawanych na podstawie art. 39 ustawy. Materiał dowodowy zgromadzony w aktach przedmiotowej sprawy wskazuje przy tym na to, iż D. W. taką pomoc uzyskuje, pozostając pod opieką ośrodka pomocy społecznej. Wysokość udzielonej mu pomocy przez organ I instancji w miesiącu czerwcu 2010 r., wyniosła ogółem 577 zł. Ponadto odwołujący otrzymał z MOPR bezpłatny bilet kredytowany na dojazd na szkolenie do W., który wykorzystał również w miesiącu czerwcu 2010 r. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 pkt 1 ustawy, przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy o charakterze nieobowiązkowym. W myśl przepisu art. 3 ust. 3 i 4 rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jednocześnie organ podkreślił, że przepisy ustawy zakreślają ogólne cele i kryteria, jakimi powinny kierować się organy pomocy społecznej tj. umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 w/w ustawy), a także wsparcie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 w/w ustawy). W zgodzie z powyższym niepełnosprawność, bezrobocie, chociaż są przesłankami uprawniającymi do ubiegania się o pomoc społeczną, nie stanowią, podobnie jak i pozostałe przesłanki, podstawy do żądania zaspokojenia wszystkich życiowych potrzeb i w pełnym (oczekiwanym przez osobę wnioskującą o pomoc) zakresie. Organ wskazał także, iż zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 ustawy, a z przepisu tego nie wynika indywidualne roszczenie o przyznanie pomocy społecznej w formie w nim przewidzianej. Decyzja o odmowie lub przyznaniu prawa do pomocy w formie zasiłku celowego jest decyzją uznaniową, podejmowaną wyłącznie przez właściwy organ gminy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych uznanie administracyjne obejmuje prawo organu m.in. do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłaszanych żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Należy bowiem zwrócić uwagę, że organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości /wyrok NSA z 19.06. 2007 r., I OSK 1464/06, Lex Nr 299415/. Organ odwoławczy podkreślił, że pismem z dnia 30.04.2010 r. Zastępca Dyrektora Miejskiego Urzędu Pracy poinformował D. W., że po ukończeniu szkolenia i złożeniu stosownego wniosku wraz z dokumentami potwierdzającymi kwotę wydatków poniesionych na ten cel, zgodnie z ustawą o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych istnieje możliwość refundacji w/w kosztów. Odwołujący winien zatem wystąpić ze stosownym wnioskiem do organu właściwego jakim jest Miejski Urząd Pracy o zwrot kosztów pobytu na szkoleniu w W.. Skoro istnieje możliwość refundacji tych kosztów ze strony MUP, to nie jest celowym przyznanie D. W. pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zrekompensowanie środków finansowych - przeznaczonych na ten cel. Organ podkreślił, że ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a pomoc w formie zasiłków celowych przyznawana jest na pokrycie najbardziej niezbędnych potrzeb bytowych (żywność, leki, odzież). Z informacji MOPR z dnia 9.07.2010 r. wynika, że na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, żywności, odzieży przyznano 153 osobom zasiłki na łączną kwotę 17.141,31 zł, zaś średnia wysokość zasiłku wyniosła 112 zł, zasiłki celowe z tytułu poniesionych strat w wyniku zdarzeń losowych przyznano 2 osobom na kwotę 17.500 zł, specjalne zasiłki celowe zostały przyznane w 112 środowiskach na kwotę 19.196,95 zł, zaś średni zasiłek wyniósł 171 zł. Najniższy zasiłek celowy w kwocie 21,70 zł przyznany był na pokrycie rachunku w aptece, zaś najwyższy zasiłek celowy w wysokości 800 zł skierowany został do osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, z przeznaczeniem na zakup niezbędnych przedmiotów użytku domowego na wyposażenie mieszkania socjalnego. Reasumując, Kolegium stwierdziło, iż D. W. nie pozostaje bez wsparcia ze strony MOPR, bowiem od wielu lat korzysta z pomocy społecznej. W bieżącym roku oprócz pomocy obligatoryjnej otrzymał pomoc: - w styczniu 2010 r. - zasiłek celowy – 150 zł i obiady barowe od I - VI/2010 r. - bezpłatnie 7 razy w tygodniu, koszt obiadu wynosi 6,50 zł; - w lutym 2010 r. zasiłek celowy – 120 zł; - w marcu 2010 r. zasiłek celowy - 200 zł; - w kwietniu 2010 r. zasiłek celowy - 150 zł; - w maju 2010 r. zasiłek celowy - 100 zł. W ocenie Kolegium, Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie wykazuje wiele zrozumienia dla trudnej sytuacji odwołującego i wspiera go stosownie do okoliczności, w jakich znajduje się zainteresowany oraz w miarę posiadanych możliwości. W skardze od tej decyzji skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, D. W. zarzucił, że "narusza ona prawo pod względem prawnym i faktycznym". Organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sądowa kontrola legalności orzeczeń wydawanych w toku postępowania administracyjnego sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności ( art. 145 § 1 p.p.s.a.). Stan faktyczny ustalony przez organy obu instancji nie był kwestionowany i znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Jak podniósł już organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, rozstrzygnięcie w sprawie wydane zostało w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza treść art. 39 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przedmiotem kontroli sądowej będzie zatem w głównej mierze zbadanie, czy zakres uznania administracyjnego nie został przez organy przekroczony, a także, czy w sposób należyty i poddający się weryfikacji uzasadnione zostało orzeczenie o odmowie przyznania skarżącemu tej formy pomocy. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza – jak wynika z art. 7 kpa – załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela ( por. wyrok NSA z 26 września 200 r., I SA 945/00, LEX 79608 ). Uszczegółowieniem tej zasady jest przepis art. 3 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Z kolei art. 2 ust.1 stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Dowody zgromadzone w sprawie przemawiają za przyjęciem poglądu, że w sprawie niniejszej organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiona została wyczerpująca i obszerna argumentacja, przekonująca za słusznością odmownego rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów szkolenia w W. Podkreślenia wymaga przede wszystkim okoliczność, że D. W. miał możliwość uzyskania refundacji poniesionych przez siebie kosztów związanych z pobytem w W., z Miejskiego Urzędu Pracy , co wynika ze znajdującego się w aktach sprawy pisma z 30 kwietnia 2010r. W tej sytuacji wnioskowanie o zasiłek celowy było co najmniej przedwczesne, a przyznanie go pozostawałoby w sprzeczności z art. 2 ust.1 ustawy. Jak wynika zresztą z oświadczenia pełnomocnika skarżącego złożonego na rozprawie przez Sądem w dniu 15 grudnia 2010r., poniesione przez D. W. koszty pobytu w W. w trakcie szkolenia, zostały mu w całości zwrócone przez MUP, co dodatkowo potwierdza zasadność i zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. W tej sytuacji nie ma podstaw do przyjęcia, że odmawiając skarżącemu zasiłku celowego, organy postąpiły w sposób dowolny i bez logicznego uzasadnienia swojego stanowiska. Skoro zaskarżona decyzja odpowiada prawu i brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku oparto na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust.1 pkt 1c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz.1348 ze zm.).