II SA/Ke 660/08

Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Dnia 28 listopada 2008 r. Referendarz sądowy Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. Ś. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata. A. Ś. złożyła dnia 12 listopada 2008 r. na formularzu urzędowym PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i dwuletnią córką. Skarżąca pobiera wynagrodzenie za pracę w wysokości 2714 zł, a jej mąż w wysokości 3284 zł, do daje łącznie miesięczny dochód brutto w wysokości 5998 zł. Wnioskodawczyni mieszka wraz z rodziną w W., a ponadto jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 5 ha w gminie [...]. oraz samochodu marki Ford z 2000 r. Skarżąca stwierdziła, że powodem jej trudnej sytuacji finansowej są: brak dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych w 2007 r., straty w gospodarstwie rolnym w wysokości 4200 zł, spłata kredytu rolniczego w październiku 2008 r. w wysokości 4400 zł, choroba męża i wysokie opłaty mieszkaniowe. Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz.1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego). Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. W rozpatrywanej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych podlega oddaleniu. Nie można uznać, że wnioskodawczyni – właścicielka gospodarstwa rolnego i samochodu dobrej klasy, osiągająca wraz z mężem stałe dochody z wynagrodzenia za pracę jest osobą żyjącą w ubóstwie, pozbawioną dostatecznych środków materialnych dla zaspokojenia potrzeb swoich własnych oraz rodziny, a w związku z tym wymagającą pomocy państwa polegającej na zwolnieniu od kosztów sądowych. Skarżąca nie podała kwoty opłat mieszkaniowych, które uważa za wysokie ani nie wykazała żadnych wydatków związanych z chorobą męża. W tej sytuacji należy stwierdzić, że wnioskodawczyni przy racjonalnym gospodarowaniu stałym dochodem z dwóch wynagrodzeń za pracę oraz gospodarstwa rolnego będzie w stanie uiścić wpis sądowy od skargi wynoszący 100 zł zarówno w rozpatrywanej sprawie jak i w sprawie II SA/Ke 659/08 oraz ponieść inne ewentualne koszty sądowe na późniejszym etapie postępowania, które jednorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł. Oddaleniu podlega również wniosek o ustanowienie adwokata. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowodaministracyjnego przed wydaniem wyroku nie jest wymagany przymus adwokacki, skarżąca może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być jej ojciec, reprezentujący ją w postępowaniu administracyjnym. Należy podkreślić, że A. Ś. nie jest osobą nieporadną życiowo, prawidłowo sformułowała skargę z powołaniem się na naruszenie konkretnych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a z innych jej pism wynika, że bardzo dobrze zna okoliczności faktyczne i prawne sprawy, potrafi bronić swoich interesów. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia