II SA/Ke 661/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Detka po rozpoznaniu w dniu 30 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Klubu [...] w Kielcach o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Klubu [...] w Kielcach na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie warunków zabudowy postanawia: I. oddalić wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata. Pismem z 16 lipca 2013 r. Klub [...] w K. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] znak: [...], w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie warunków zabudowy. W treści skargi zawarty był wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. W dniu 5 sierpnia 2013 r. skarżący złożył wniosek o ustanowienie adwokata. Postanowieniem z 23 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi oraz wniosek o ustanowienie adwokata. W złożonym 10 września 2013 r. sprzeciwie skarżący wniósł o uchylenie postanowienia z 23 sierpnia 2013 r. Podniósł, że w ciągu trzynastu lat działalności nie otrzymał "ani złotówki" od nikogo. Zawnioskował by Sąd "wpłynął na Prezydenta Miasta, aby zaproponował Klubowi jakąś pracę, np. rekultywację terenu, na której klub zarobiłby trochę pieniędzy". Wskazał, że Klub jest jedyną czynną organizacją proekologiczną w województwie świętokrzyskim działającą na rzecz szeroko pojętej ochrony środowiska, a przewodniczący utrzymuje go głównie ze swojej emerytury w wysokości 1080 zł. W ocenie skarżącego przytoczone w ww. postanowieniu przepisy nie uzasadniają oddalenia wniosku o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi oraz o ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej zwanej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z kolei w myśl art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1. w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. 2. w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych – wpisu od skargi oraz o ustanowienie adwokata podlega oddaleniu. Podkreślić trzeba, iż prawo pomocy stanowi wyjątek od obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Ponadto z cytowanego art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2013 r., sygn. akt II OZ 636/13, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W złożonym wniosku skarżące Stowarzyszenie wskazało, że utrzymuje się tylko ze składek członkowskich, a od założenia w 2001 r. nie otrzymało od nikogo "ani złotówki". Nie wykazało też żadnego majątku, ostatni rok obrotowy zamknęło kwotą 240 zł, a stan konta wynosi 150 zł. Zauważyć należy, iż stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Określając cele i formy jego działania założyciele, a następnie członkowie, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana ta działalność. Zgodnie z preambułą Statutu Klubu [...] (k. 14-19 akt sądowych) przedmiotem zainteresowania i działania Klubu jest ochrona środowiska przyrodniczego i środowiska człowieka. Zgodnie z § 5 pkt 1 statutu Stowarzyszenie działa m.in. poprzez wykorzystywanie środków prawnych i administracyjnych takich jak wnoszenie protestów przeciwko decyzjom lub niepodejmowaniu decyzji przez te urzędy, a w przypadku ich nieskuteczności – postępowanie na drodze sądowej. Chcąc realizować działalność Klub musi się więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego, zgodnie z zasadą z art. 199 p.p.s.a. Organizacje non profit nie są bowiem zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06, postanowienie NSA z dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt II OZ 263/08). Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Zapis ten został powtórzony w § 35 statutu przewidującym ponadto, że klub może prowadzić działalność gospodarczą według zasad określonych w odrębnych przepisach. Zatem strona ma możliwość uzyskania środków finansowych na prowadzenie działalności, w tym na ponoszenie kosztów sądowych. Nie może stać temu na przeszkodzie okoliczność, że Stowarzyszenie nie określiło minimalnej kwoty stawki składki członkowskiej pozostawiając ją w § 17 statutu uznaniu samego członka. Stowarzyszenie, które nie zagwarantowało sobie w statucie stałego źródła dochodu, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności statutowej. Nie może przy tym przerzucać całości kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei przeczyłoby zasadzie, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Za niedopuszczalny należy przy tym uznać wniosek skierowany do Sądu o wskazanie podmiotu, który będzie finansował działalność skarżącego czy też wpływanie na organy administracji aby te umożliwiły Stowarzyszeniu pozyskanie środków finansowych. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli legalności zaskarżonego postanowienia pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W świetle przytoczonych wyżej przepisów w interesie samego skarżącego leży zadbanie o źródła finansowania. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata należy wyjaśnić, że ustanowienie takiego pełnomocnika w niniejszej sprawie byłoby możliwe tylko w razie wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia takiego pełnomocnika z wyboru. Tego natomiast Klub [...], jak to wyjaśniono wyżej, nie uczynił. Z wyżej powołanych względów orzeczono jak w sentencji niniejszego postanowienia na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.