II SA/Ke 661/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2025 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2024 r. [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz I. S. kwotę 780 (siedemset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia 11 października 2024 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania I. S., uchyliło decyzję Wójta Gminy M. z dnia 18 marca 2024 r. znak: [...] nakazującą A. B. oraz J. B. utrzymanie istniejącego rowka o szerokości około 20 cm i głębokości do 10 cm wykonanego na działce nr [...] wzdłuż granicy z działką [...] i w to miejsce orzekło o odmowie nałożenia nakazu na właścicieli działki nr [...] położonej w Woli Kopcowej gmina M. - A. B. i J. B. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Kolegium, rozpatrując odwołanie od powyższej decyzji, powołało się na treść art. 234 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1087 ze zm.), zwanej dalej "ustawą - Prawo wodne" i wyjaśniło, że niniejsze postępowanie toczyło się z wniosku I. S. z 22 lutego 2023 r., w którym strona zwróciła się do organu w sprawie zakłócenia spływu wód na jej działce. Jako przyczynę tego zakłócenia podała okoliczność, że sąsiad od strony ul. [...] oraz sąsiad od strony ul. [...] podwyższyli teren swoich działek, sąsiadujących z jej działką, co ma negatywny wpływ na jej działkę. Skarżąca podniosła, że woda opadowa wskutek podniesienia gruntu przez sąsiadów spływa nadmiernie na jej teren i zalewa jej grunt wodą odpływającą z działek sąsiadów. Wskazała, że spływająca woda powoduje zniszczenia, podmakanie gruntu, zamula teren, co niszczy trawę i rośliny. Nadmieniła, że płynący strumień wody spływa na drogę dojazdową do posesji, co powoduje problem z wjazdem na działkę. Dodała, że po każdym deszczu, roztopach śniegu jej działka jest podtapiana, co jest dla niej bardzo uciążliwe, a działka traci na wartości. Na dowód podniesionych przez nią okoliczności strona przedstawiła zdjęcia i nagrania w telefonie. Skarżąca wniosła o nakazanie sąsiadom przywrócenia stanu pierwotnego działek. W dniu 3 kwietnia 2023 r. przeprowadzono oględziny spornego terenu, w trakcie których stwierdzono, że działka nr [...] jest zabudowana budynkiem mieszkalnym, ogrodzona przy granicy z działką nr [...], ogrodzenie z elementów betonowych (przęsło trzy płyty betonowe), na działce nr [...] od ogrodzenia betonowego do ogródka warzywnego grunt obsypany korą i obsadzony roślinnością. Ogród warzywny obłożony elementami betonowymi. Za ogrodem warzywnym powyżej około 1 m ustawiona jest altana, zbudowana w 2022 r., a grunt pod nią został nawieziony ok. 4 lata temu zgodnie z informacją właściciela. Do protokołu oględzin zostały złożone oświadczenia i wyjaśnienia stron postępowania: skarżąca zwróciła uwagę na przechylenie ogrodzenia na wysokości budynku, różnice wysokości terenu przy ogrodzeniu, znaczne podwyższenie terenu pod wiatą, ciek wodny przy warzywniaku (pomiędzy warzywniakiem a skarpą) oraz poziom wody na swojej działce. J. B. oświadczył, że nie poczuwa się do winy w związku z wodą powierzchniową na działce sąsiedniej nr [...], terenu swojej działki nie podwyższył w najbliższej odległości ogrodzenia, a murek oporowy powoduje, że woda nie spływa bezpośrednio na dom sąsiada, a rozlewa się na teren jego działki. W piśmie z 6 kwietnia 2023 r. właściciel działki nr [...] wskazał, że jak wynika z załączonej mapy sytuacyjno-wysokościowej, to głównie ukształtowanie terenu ma wpływ na zaistniałą na ww. działkach sytuację, gdyż począwszy od ul. [...] przez kolejne działki naturalny spadek terenu jest w kierunku działki nr [...]. Podniósł, że ponieważ jego działka ma naturalny spadek od ul. [...] w kierunku działki sąsiadów tworzy naturalną nieckę. Przytoczył informację pozyskaną w trakcie rozmów z mieszkańcami, że w miejscu gdzie jest położona działka nr [...] była wcześniej sadzawka, co zostało uwidocznione na dołączonej do pisma mapie. Pismem z 12 kwietnia 2023 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu ze zdjęć i nagrań wideo jej nieruchomości znajdujących się na załączonym pendrivie. Zwrócił się o nakazanie właścicielom gruntów sąsiednich - działek nr [...] i nr [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce skarżącej, po uprzednim zasięgnięciu opinii biegłego z odpowiedniej specjalności w zakresie rodzaju tych urządzeń. W dniu 7 czerwca 2023 r. dokonano ponownych oględzin na ww. działkach, w trakcie których biegły przeprowadził rozmowy z obecnymi stronami oraz wykonał dokumentację fotograficzną. Skarżąca wskazała miejsca, którymi woda po opadach deszczu płynie po działce nr [...] w kierunku działki [...], co zostało uwidocznione na nagraniach. W protokole oględzin stwierdzono, że J. B. wykonał rowek biegnący od ogródka warzywnego do końca działki w celu odprowadzenia wody powierzchniowej, który przebiega równolegle do ogrodzenia działki sąsiedniej w odległości około 2,5 metra od ogrodzenia. Wykonany rów ma wymiary - głębokość około 10 cm, szerokość około 20 cm, a pomiędzy ogrodzeniem działki nr [...] a ogródkiem warzywnym znajduje się rynna i płytki wbite w ziemię na około 15 cm. Opisana w protokole rynna kieruje wody na działkę w kierunku wiaty. Kolegium podkreśliło, że w oparciu o wizję z 7 czerwca 2023 r. biegły ustalił, iż działka [...] ma kształt litery L. Od północy sąsiaduje z działką 255, gdzie jest betonowe ogrodzenie, na odcinku od strony ul. [...] do altany teren to utwardzony dojazd do altan, która jest na nasypie. Odwodnienie dachu altany jest do trzech zbiorników na wodę o pojemności prawdopodobnie 200l lub 170l. Różnica poziomu terenu na działkach nr [...] i nr [...] do nasypu altany włącznie jest znikoma, miejscami na działce nr [...] teren jest wyżej niż na działce nr [...]. Od nasypu teren przy ogrodzeniu na działce nr [...] jest wyżej od terenu na działce nr [...], różnice są mniejsze wynoszą kilkanaście cm. Na odcinku od nasypu altany do granicy z działką nr [...] znaleziono trzy duże rozmycia. W północno zachodniej części działki nr [...] znajduje się warzywnik. Od zachodu działka nr [...] sąsiaduje z działką nr [...]. Różnica poziomu pomiędzy działkami nr [...] a nr [...] wynosi kilkanaście cm. Wzdłuż granicy działek znajduje się pochylony płot betonowy i wykopany rowek szerokości około 20 cm i głębokości do 10 cm. W ogródku jest położona rynna, która odprowadza wodę do rowka, właściciel działki nr [...] wykonał rowek po ulewnym deszczu, w którym woda płynęła przez jego ogródek, zalewając sąsiednią działkę nr [...]. Na działce nr [...] jest budynek mieszkalny oraz część ogrodowo rekreacyjna. Opisując stan pierwotny biegły przyjął stan z 2017 r., gdyż z tego roku jest numeryczny model terenu, który można łatwo porównać ze stanem obecnym. Dokonując analizy stanu pierwotnego biegły stwierdził, że na działce nr [...] uległ zmianie obszar przy altanie, został wykonany nasyp. W 2017 r. były już różnice kilkunastu cm pomiędzy poziomami na działkach nr [...] i nr [...]. Zatem stan pierwotny przyjmuje się bez altany i przed wykonaniem nasypu pod altanę. Następnie biegły stwierdził, że przy stanie pierwotnym kierunek naturalnego odpływu wód był w kierunku południowo zachodnim dla działki nr [...] i wschodniej części działki nr [...], na działce nr [...] na wysokości działki nr [...] ulegał odchyleniu na kierunek prawie południowy. W części opinii dotyczącej zmiany kierunku przepływu wód opadowych biegły stwierdza, że w 2017 r. ogrodzenie na granicy działek nr [...] i nr [...] wykonane było na niewielkim nasypie (około 10 cm), co odchylało spływ w kierunku zachodnim. Wykonanie dojazdu i altanki w nasypie dodatkowo odchyliło spływ w kierunku zachodnim. Zmiany te doprowadziły do powstania trzech miejsc, z których woda z działki nr [...] wpływa na działkę nr [...]. Woda następnie przepływała przez ogródek (warzywnik), z kolei wpływała na działkę nr [...]. Obecnie właściciel działki nr [...] wykonał rowek wzdłuż granicy, który odprowadza wodę w kierunku cieku Zajączkowa Struga. Biegły stwierdził, że zasypanie lub zamulenie przestrzeni pomiędzy ogrodzeniem a górą skarpy na działce nr [...] nie spowodowało istotnej zmiany kierunku spływu wód, zaś większość wód opadowych z dachu altany na działce jest ujmowane do zbiorników, a wody z budynku na działce nr [...] są odprowadzane do drenażu, więc nie nastąpiło zwiększenie ilości wody odprowadzanej na działkę nr [...]. Opisując w opinii szkody wywołane na skutek zmian stanu wód i kierunku odpływu wód opadowych, biegły wskazał, że w wyniku spływu wód podczas ulewnych deszczy wystąpiły szkody w postaci rozmyć oraz podmycia drzew i krzewów. Materiały przedstawiające taki stan przedstawiła skarżąca w formie zdjęć i filmów na pamięci USB. Jak wskazało Kolegium w uwagach końcowych biegły stwierdził, że właściciel działki nr [...] odchylił kierunek spływu wód w kierunku zachodnim, co spowodowało straty na jego działce i działce nr [...]. Obecnie wykonał urządzenia zapobiegające szkodom w postaci rowka szerokości ok. 20 cm i głębokości do 10 cm. Biegły zaproponował nałożenie na właściciela działki nr [...] obowiązku utrzymania istniejącego rowka. Po zapoznaniu się z opinią 25 lipca 2023 r. zastrzeżenia do jej treści wniosła skarżąca, podnosząc że biegły nie udzielił odpowiedzi na pytanie, czy wykonanie dojazdu i altanki na działce [...] spowodowało zwiększenie natężenia odpływu wód opadowych z działki [...] Zdaniem skarżącej, udzielona w opinii odpowiedź jest niepełna, gdyż dotyczy wód z samej działki [...] (altany) i [...] (domu), nie traktuje o wodach spływających z działki [...] Wskazała także, że biegły nie odniósł się do kwestii braku zapewnienia odpływu wody z dachu altany ze zbiorników. Nadmieniła, że skoro zbiorniki są szczelne i brak jest odpływu, należy ustalić jaki jest ich stan w przypadku przepełnienia, co występuje notorycznie. Strona wskazała nadto, że biegły nie wyjaśnił do czego odnosi się określenie skarpa i poddała wątpliwość ocenę biegłego dotyczącą spełniania funkcji odprowadzenia wody przez wykonany na ww. działce rowek. Wniosła o zlecenie wykonania przez biegłego opinii uzupełniającej w celu odpowiedzi na wniesione zarzuty i ustalenia: a) czy wykonanie dojazdu i altanki na działce [...] spowodowało zwiększenie natężenia odpływu wód opadowych z działki [...]; b) określenie minimalnych parametrów i umiejscowienia urządzenia w postaci rowka odpływowego w celu zapobieżenia szkodom na jej działce; c) ustalenia o jaką wysokość podniesiono działkę nr [...] podczas wykonywania altany i dojazdu w stosunku do stanu pierwotnego. W dniu 14 lutego 2024 r. biegły ustosunkował się do powyższych zarzutów i w opinii uzupełniającej podtrzymał wnioski końcowe opinii z czerwca 2023 r. Wskazał, że różnica terenu na działkach nr [...] i nr [...] do nasypu altany włącznie jest znikoma, zaś miejscami na działce skarżącej jest wyżej niż na działce nr [...]. Od nasypu teren na działce nr [...] jest wyżej od terenu na działce nr [...], różnice są mniejsze, wynoszą kilkanaście cm. Na przeszkodzie spływu wód jest ogrodzenie betonowe, co doprowadziło do przebicia wody i pod ogrodzeniem powstały trzy rozmycia, które powstały tam, gdzie różnica terenu między działkami nr [...] i nr [...] jest większa a rośnie ona w kierunku zachodnim, czyli w kierunku działki nr [...]. W ocenie biegłego wykonanie dojazdu i altany na działce nr [...] nie spowodowało zwiększenia natężenia spływu wody z działki nr [...]. Biegły podniósł także, że raczej nie zmieniły się miejsca przebicia wody z działki nr [...] na działkę nr [...], gdyż byłyby widoczne ślady po przebiciu wody na działkę nr [...]. Następnie biegły stwierdził, że zgodnie z numerycznym modelem terenu pomiędzy działkami nr [...] i nr [...] winna znajdować się skarpa o szerokości 2 m, która w rzeczywistości jest prawie pionowa. W dalszej części opinii uzupełniającej biegły wskazał, że spadek rowka i terenu na działce nr [...] wynosi około 2% przy przekroju 0,2 m2. Obliczeniowa prędkość w rowku wyniesie ok. 0,14 m/s czyli przepustowość rowka wyniesie 711/s przy natężeniu deszczu miarodajnego 1001/sha daje powierzchnię całkowicie szczelną do odwodnienia około 7 arów, działka nr [...] ma powierzchnię 7,64 ara. Po uwzględnieniu współczynnika spływu dla ogrodów i trawników dla spadków 2% daje to wartość około 46 arów (współczynnik spływu 0,15) po uwzględnieniu, że część działki [...] jest utwardzona, można przyjąć współczynnik 0,25 czyli powierzchnia, z jakiej może odwodnić rowek wynosi 28 arów. W dniu 27 lutego 2024 r. skarżąca ponownie wniosła zastrzeżenia do opinii, wskazując na brak odpowiedzi przez biegłego na pytania zawarte w poprzednich zarzutach, tj. czy skumulowane kierowanie wody ze zbiorników, do których odprowadzana jest woda z rynien altany, powoduje zmiany natężenia odpływu wód; braku wyjaśnienia, czy dane, jakie wskazuje biegły określając różnicę poziomów działek nr [...] i nr [...], pochodzą z aktualnego stanu faktycznego czy też z NMT - przed ingerencją w teren, użycie przez biegłego stwierdzenia, że "raczej nie zmieniło się miejsce przebicia wody z działki nr [...] na działkę nr [...]; czy podcięcie skarpy na granicy działek nr [...] i nr [...] zmieniło natężenie odpływu wód oraz niezapoznaniem się przez biegłego z całością materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, gdyż biegły nie zapoznał się z dokumentacją zdjęciową i video złożoną do akt sprawy przez skarżącą, która to dokumentacja obrazuje skalę zalewania działki skarżącej przez sąsiadów, sposób oraz intensywność przepływu wody w porze zwiększonej intensywności opadów. Zdaniem skarżącej, fakt nachylenia terenu w kierunku jej działki nie wyłącza naruszenia stosunków wodnych przez właścicieli nieruchomości sąsiednich wskutek zmiany natężenia spływu wód, o czym biegły zapomina. W dniu 25 marca 2024 r. w Urzędzie Gminy sporządzono notatkę służbową w której spisano wyjaśnienia biegłego dotyczące zarzutów skarżącej. W wyjaśnieniach biegły podtrzymał ponownie swoje wnioski końcowe wyrażone w opinii. Opierając się na opinii biegłego, Wójt [...] wydał decyzję nakazującą utrzymanie istniejącego rowka na działce nr [...] wzdłuż granicy z działką nr [...]. W ocenie Kolegium, w badanej sprawie biegły bezsprzecznie ustalił, że wprawdzie podniesienie terenu na działce nr [...] przez wykonanie nasypu pod altanę doprowadziło do zmiany kierunku napływu wód w kierunku zachodnim ze szkodą zarówno dla działki nr [...] jak i działki nr [...], czyli spowodowało powstanie szkody w rozumieniu Prawa wodnego. Niemniej jednak skoro biegły uznał, że wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom, to jest rowka o szerokości ok. 20 cm i głębokości ok. 10 cm wzdłuż granicy działek jest wystarczające dla zabezpieczenia nieruchomości skarżącej przed szkodliwym oddziaływaniem zmian dokonanych na działce [...], to brak jest podstaw do nałożenia na właścicieli działki [...] jednego z obowiązków, o których mowa w art. 234 ust. 3 Prawa wodnego. Kolegium dodało, że niepełne uzasadnienie decyzji Wójta uzupełniło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Stwierdziło, że żądanie skarżącej powołania innego biegłego nie zostało poparte konkretnymi dowodami, dyskredytującymi w całości wykonaną przez biegłego opinię. Wobec tego stanowisko strony stanowi jedynie polemikę z biegłym i jego ustaleniami. Nadto Kolegium stwierdziło, że mimo zaistnienia w tej sprawie uchybień proceduralnych, nie są one istotne dla jej rozstrzygnięcia. Zdaniem Kolegium, stanowisko biegłego jest jednoznaczne i wystarczające do wydania merytorycznej decyzji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła I. S. zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie: 1) przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz oparcie się wyłącznie na wadliwym dowodzie z opinii biegłego; - art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez nieuzasadnione uchylenie decyzji i orzeczenie o odmowie nałożenia zakazu, podczas gdy w okolicznościach sprawy konieczne było przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego przez organ I instancji. 2) przepisów prawa materialnego, a to art. 234 ust. 3 ustawy - Prawo wodne, przez jego niezastosowanie w sprawie, podczas gdy zachodziły do tego przesłanki. Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji, nadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi jej autorka podniosła w szczególności, że nie przeprowadzono w pełni postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia stanu fatycznego sprawy. Nie uzyskano bowiem opinii uzupełniającej w wyniku zarzutów stawianych przez skarżącą pismem z 27 lutego 2024 r., mimo zlecenia biegłemu tej czynności. Za opinię taką nie można uznać notatki służbowej z 25 marca 2024 r. Skarżąca nie zgodziła się również z opinią Kolegium, że zarzuty stawiane opinii są jedynie nieuzasadnioną polemiką z jej treścią. Przy uważnej analizie opinii głównej i uzupełniających oraz zarzutów do nich kierowanych, nie trudno zauważyć szereg błędów dyskredytujących tę opinię jako dowód w postępowaniu administracyjnym. Skarżąca zarzuciła, że biegły nie uwzględnił braku zapewnienia odpływu wody z dachu altany (stanu w przypadku przepełnienia zbiorników) w zakresie natężenia odpływu wód w kierunku jej działki. Brak ustalenia wszystkich czynników wpływających na ilość wody spływającej z terenu działki sąsiedniej, skutkowało błędnym ustaleniem w zakresie urządzeń koniecznych do wykonania na działce w celu zapobieżenia szkodom. Tym samym, brak było wszystkich danych do uznania, iż utrzymanie istniejącego rowka jest wystarczające w tym stanie faktycznym, a co następnie Kolegium uznało za podstawę do odmowy nałożenia obowiązków na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy - Prawo wodne. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie 19 lutego 2024 r. pełnomocnik skarżącej poparł skargę, zaś uczestnik postępowania J. B. wniósł o oddalenia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, przy czym sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdził, że w sprawie niniejszej organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania tj. art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy - co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. W ocenie Sądu, organy nie wyjaśniły istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności pozwalających na wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia. Przedmiotem kontroli sądowoadministacyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego uchylająca decyzję organu pierwszej instancji - nakazującą A. B. oraz J. B. utrzymanie istniejącego rowka o szerokości około 20 cm i głębokości do 10 cm wykonanego na działce nr [...] wzdłuż granicy z działką [...] oraz orzekająca o odmowie nałożenia nakazu na właścicieli działki nr [...] położonej w Woli Kopcowej gmina M. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Na wstępie należy poczynić uwagę, że tylko należycie ustalony stan faktyczny pozwala ocenić zasadność zastosowanych przez organ przepisów prawa materialnego. Dlatego zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a następnie jego odniesienia do konkretnej normy prawa materialnego. Prawidłowa realizacja tej zasady w pierwszej kolejności nakłada na organ obowiązek oceny, jakie fakty mają znaczenie dla załatwienia sprawy oraz jakimi dowodami okoliczności faktyczne istotne w sprawie mogą być wykazane. Konkretyzację tej zasady stanowi art. 77 § 1 k.p.a. zobowiązujący organ prowadzący postępowanie do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Jednocześnie z mocy art. 80 k.p.a. obowiązkiem organu jest dokonanie oceny dowodów zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny. W sprawie niniejszej organy obu instancji nie uczyniły zadość tym wymogom. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepisy art. 234 ustawy - Prawo wodne, zgodnie z którymi: 1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. 2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. 3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. 4. Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane. 5. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że postępowanie administracyjne prowadzone w oparciu o unormowanie art. 234 ust. 3 ustawy – Prawo wodne zmierza do ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie, a jeśli tak, to czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Konieczne jest zatem stwierdzenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy tą zmianą a szkodą na sąsiedniej nieruchomości, a więc dopiero zaistnienie wszystkich określonych w art. 234 ust. 3 ustawy przesłanek stwarza po stronie organu obowiązek wydania nakazu, o którym mowa w tym przepisie (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2015 r., II OSK 1621/13, wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 marca 2021r., II SA/Kr 1219/20, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić należy, że sprawy z zakresu stosunków wodnych co do zasady dla zastosowania art. 234 ustawy – Prawo wodne wymagają wiadomości specjalnych przekraczających wiedzę, jaką dysponują organy orzekające w sprawie. Niewątpliwie są to postępowania specyficzne i skomplikowane, wymagające odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, a ewentualnie również przeprowadzenia badań, analiz i obliczeń. Inne dowody takie jak np. oględziny, czy zeznania świadków nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy tj. czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, w tym czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy między dokonaną zmianą, a wynikłą szkodą. Regułą w sprawach tego rodzaju powinien być dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie, czy na gruncie sąsiednim nastąpiła szkoda (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2015 r., II OSK 1621/13, wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 maja 2018 r., II SA/Kr 286/18, CBOSA). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium przyznało, dokonując oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności opinii biegłego D. W., że podniesienie terenu na działce [...] poprzez wykonanie nasypu pod altanę doprowadziło do zmiany kierunku napływu wód w kierunku zachodnim ze szkodą zarówno dla działki nr [...] jak i działki nr [...], czyli spowodowało powstanie szkody w rozumieniu Prawa wodnego. Jednak te okoliczności nie spowodowały – w ocenie organu odwoławczego – konieczności formułowania nakazu jakichkolwiek działań ze strony właściciela gruntu negatywnie wpływającego na grunt sąsiedni z uwagi na naruszenie stosunków wodnych. Kolegium tym samym, z jednej strony akceptuje ustalenia biegłego z zakresu hydrologii, z drugiej zaś strony nie podziela jego zaleceń służących zapewnieniu na nieruchomościach sąsiednich odpowiednich stosunków wodnych. Biegły ważnie zalecił, aby właściciele działki nr [...] utrzymywali istniejący rowek o szerokości około 20 cm i głębokości do 10 cm wykonanego na działce nr [...] wzdłuż granicy z działką [...]. Zgodnie ze wskazaniem biegłego organ pierwszej instancji w decyzji kończącej ten etap postępowania sformułował odpowiedni nakaz. Wyeliminowanie tej decyzji przez organ odwoławczy z tego powodu, że taki rowek na działce nr [...] już istnieje nie zasługuje na aprobatę Sądu, ponieważ nie zabezpiecza właścicieli nieruchomości nr [...] przed powstawaniem szkód związanych z naruszeniem stosunków wodnych w przyszłości. Taka błędna ocena dowodu z opinii biegłego w kontekście brzmienia art. 234 ust. 1 ustawy – Prawo wodne była powodem, dla którego wystąpiła konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. Na właścicielu gruntu ciąży bowiem obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (art. 234 ust. 2 ustawy – Prawo wodne). Organ administracji, orzekając w warunkach art. 234 ust. 3 ww. ustawy), stwierdzając, że doszło do naruszenia stosunków wodnych, ma tak sformułować nakaz w zakresie przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, aby zapewnić realizację obowiązku, o którym mowa w art. 234 ust. 2 ustawy – Prawo wodne. W niektórych wypadkach będzie to wymagało nałożenia na właściciela gruntu powodującego powstawanie szkód zachowanie (utrzymywanie w należytym stanie) wykonanego urządzenia wodnego. Chodzi bowiem o to, aby decyzja kończąca postępowanie w sprawie naruszenia stosunków wodnych realnie na przyszłość zabezpieczała grunty narażone na powstawanie szkód przed ich powstawaniem. Niemniej w niniejszej sprawie, dokonując oceny opinii biegłego w aspekcie jej rzetelności, spójności i jasności, Sąd doszedł nadto do wniosku, że dowód ten nie mógł stanowić podstawy dokonywania kluczowych ustaleń faktycznych w sprawie. W tym miejscu podkreślić należy, że organ ocenia opinię biegłego swobodnie na podstawie zasad wiedzy i nie jest nią związany. Może ją przyjąć, jeśli uzna ją za trafną, ale może ją całkowicie lub częściowo zdyskwalifikować i przyjąć odmienną, własną, opartą na nauce lub doświadczeniu. Organ nie może ograniczyć się w uzasadnieniu decyzji do powołania się na konkluzję zawartą w opinii biegłego, lecz obowiązany jest sprawdzić, na jakich przesłankach biegły oparł swoją konkluzję i skontrolować prawidłowość rozumowania biegłego (zob.E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, Warszawa 1970, s. 178 -179). Dowód z opinii biegłego podlega ocenie organu - tak jak każdy dowód - z zastosowaniem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2009 r., I OSK 1444/08). W realiach rozpoznawanej sprawy organy, przytaczając w uzasadnieniu decyzji fragmenty opinii biegłego, uchyliły się w istocie od jej wnikliwej oceny, czym naruszyły wydając swoje decyzje art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Szczegółowa lektura treści opinii nie pozwala bowiem na poczynienie ustaleń, wskutek jakich działań doszło do naruszenia stosunków wodnych na nieruchomości nr [...]. W opinii biegłego zawarte są następujące niejednoznaczne, sprzeczne ze sobą stwierdzenia: - "W roku 2017 ogrodzenie na granicy działek 255 i [...] było wykonane w niewielkim nasypie (około 10 cm), co odchylało spływ w kierunku zachodnim. Wykonanie dojazdu i altanki w nasypie dodatkowo odchyliło spływ w kierunku zachodnim. Co doprowadziło do powstania trzech miejsc, z których woda z działki [...] wpływa na działkę [...]. Woda następnie przepływała przez ogródek (warzywnik), z kolei wpływała na [...]." - "Większość wód opadowych z dachu altany na działce jest ujmowane do zbiorników, a wody z budynku na działce [...] są odprowadzane do drenażu, więc nie nastąpiło zwiększenie ilości wody odprowadzanej na działkę [...]." - "W wyniku spływu wód podczas ulewnych deszczy wystąpiły szkody w postaci rozmyć i podmyciu drzew i krzewów." - "Właściciel działki [...] odchylił kierunek spływu wód w kierunku zachodnim, co spowodowało straty na jego działce i na działce [...]." Analiza tych twierdzeń opiniującego nie zawiera finalnie jednoznacznych wniosków, tj. czy wykonanie nasypu pod altaną i utwardzonego dojazdu na działce nr [...] wpływa na kierunek spływu wód, czy też na natężenie tego spływu, a jeśli tak, to czy wywołuje to szkodę na działce nr [...], jak również jaki wpływ na stosunki wodne panujące pomiędzy działkami nr [...] i [...] ma przepływ wody pomiędzy działkami nr [...] i 255. Może bowiem okazać się, że stosunki wodne na analizowanym obszarze ukształtowane zostały na skutek działań zarówno właściciela działki nr [...] jak i właściciela działki nr [...]. Nie zostało wyjaśnione także, czy objętość zbiorników, do których odprowadzana jest woda z altany jest wystarczająca w kontekście ustalonego kierunku spływu wód i jego natężenia z działki nr [...] na działkę nr [...]. Opinia uzupełniająca biegłego z 14 lutego 2024 r. powyższych niejasności nie usuwa, a wręcz wprowadza dodatkowe - związane ze skutkami napływu wód z działki nr [...] na działkę nr [...]. Nie sposób odczytać z treści opinii uzupełniającej, jaki wpływ na stosunki wodne panujące na działce nr [...] ma przepływ wody pomiędzy działkami nr 255 i [...]. Z kolei wyjaśnienia złożone przez biegłego pracownikowi organu, na okoliczność którą sporządzona została notatka służbowa z 15 marca 2024 r. nie mogą zastępować dowodu z opinii biegłego, nawet przy przyjęciu, że taka opinia byłaby składana w formie ustnej, skoro o terminie tych czynności strony nie zostały zawiadomione i nie mogły np. zadawać biegłemu pytań. Ponadto bezkrytycznie organy podzieliły ustalenia biegłego przedstawione w opinii, nie odnosząc się przy tym do pozostałego materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. Obowiązkiem organu było w szczególności skonfrontowanie stanowiska biegłego przedstawionego w opinii z materiałem audiowizualnym i zdjęciowym obrazującym stan działki nr [...] po opadach. Okoliczność ta wymagała przeprowadzenia przez organ postępowania uzupełniającego, w szczególności uzupełnienia opinii biegłego o szczegółową wypowiedź odnośnie "zalewania" działki nr [...], pomimo wykonania na działce nr [...] rowka o szerokości około 20 cm i głębokości około 10 cm. Z opinii biegłego zawartej w aktach sprawy nie wynika bowiem, aby biegły uwzględniał przy jej sporządzeniu stan ww. nieruchomości po intensywnych opadach deszczu. W tym stanie rzeczy, nie przesądzając końcowego wyniku sprawy, jako przedwczesne należy ocenić wydanie decyzji o odmowie nałożenia na właścicieli działki nr [...] obowiązków wynikających z art. 234 ustawy bez uzupełnienia materiału dowodowego o jasną, precyzyjną i kompletną opinię biegłego z zakresu hydrologii (niewykluczone, że opinii innego biegłego niż opiniujący dotąd w sprawie). Z uwagi na wykazane naruszenia przepisów postępowania Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz 135 p.p.s.a. (pkt I sentencji wyroku). O kosztach postępowania orzeczono w punkcie II sentencji wyroku. Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.). Na koszty te, w łącznej wysokości 780 zł, złożyły się: wpis od skargi - 300 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika - 480 zł. Rozpoznając sprawę ponownie organ, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., uwzględni przedstawione wyżej rozważania i wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.