II SA/Ke 673/08

Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Dnia 28 listopada 2008 r. Referendarz sądowy Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia ... znak... w przedmiocie nałożenia obowiązku przedłożenia projektu budowlanego postanawia: I. zwolnić skarżącą od wpisu sądowego od skargi w 4/5 części II. w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić, III. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata. J. S. złożyła w dniu 25 listopada 2008 r. formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku przedłożenia projektu budowlanego. Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dorosłym synem. Oboje utrzymują się z gospodarstwa rolnego, które przynosi roczny dochód w wysokości [...] zł. Skarżąca wykazała własność domu wielkości 50 m kw, nieruchomości rolnej o powierzchni 13 ha oraz zabudowań gospodarczych i inwentarskich. Wnioskodawczyni leczy się na zwyrodnienie kręgosłupa, zwyrodnienie stawów i arytmię serca. Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz.1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a, przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego). Ubiegający się o taką pomoc winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Uwzględniając sytuację rodzinną i majątkową skarżącej, uznano, że przy racjonalnym gospodarowaniu dochodem z gospodarstwa rolnego zwiększonego o możliwość korzystania z własnych płodów rolnych i uzyskania dopłat do rolnictwa, jest ona w stanie uiścić kwotę 100 zł to jest 1/5 wpisu sądowego od skargi wynoszącego w rozpatrywanej sprawie 500 zł i zgromadzić środki finansowe na pokrycie ewentualnych późniejszych kosztów sądowych (w wypadku oddalenia skargi - 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej za doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem, a w dalszej kolejności wpis od skargi kasacyjnej wynoszący 250 zł). Natomiast wniosek o ustanowienie adwokata podlega oddaleniu. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (niepublikowane), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowodaministracyjnego przed wydaniem wyroku nie jest wymagany przymus adwokacki, skarżąca może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być jej syn. Należy podkreślić, że J. S. nie jest osobą nieporadną życiowo, ze skargi i innych jej pism wynika, że bardzo dobrze zna okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz potrafi bronić swoich interesów. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 1 i 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.