II SA/Ke 679/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędzia WSA Beata Ziomek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 września 2021 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Sygn. akt II SA/Ke [...] UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2021 r. znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania D. K., od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza S. z [...] maja 2021 r. orzekającej o odmowie przyznania prawa do świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że D. K. jest matką osoby wymagającej opieki - K. K., który jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji, a ponadto, jak wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w J. posiada znaczny stopień niepełnosprawności, niepełnosprawność istnieje od 24 roku życia, a orzeczenie wydano na stałe. Kolegium nie zgodziło się z organem I instancji, że wnioskowane świadczenie nie powinno zostać przyznane, gdyż niepełnosprawność uprawnionego do opieki, powstała po ukończeniu przez niego 25-go roku życia. Przytaczając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych ugruntowane po wydaniu tego wyroku, Kolegium wskazało, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r.", która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Niezależnie od powyższego organ II instancji podkreślił, że w niniejszej sprawie zachodzi inna przesłanka, określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., uniemożliwiająca przyznanie żądanego świadczenia, a mianowicie fakt, że wnioskodawczyni uprawniona jest do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 9 czerwca 2020 r. do 30 czerwca 2021 r. Kolegium podzieliło prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością renty (netto), pozostawałaby w sprzeczności z art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo. Natomiast bardziej trafne wydaje się rozwiązanie polegające na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Dlatego też osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może zrealizować uprawnienie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego poprzez złożenie do ZUS wniosku o zawieszenie prawa do renty. Jak potwierdzają akta sprawy, pismem z 28 kwietnia 2021 r. organ pierwszej instancji poinformował stronę o możliwości wyboru świadczenia, o możliwości zawieszenia pobieranej renty, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie. Pismo to zostało doręczone pełnomocnikowi strony 5 maja 2021 r., a wnioskodawczyni 4 maja 2021 r. Brak stanowiska strony w sprawie świadczy jednoznacznie o tym, że nie zawiesiła ona prawa do renty, jak również nie doprowadziła do wstrzymania przez organ rentowy wypłaty tego świadczenia. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika więc, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, albowiem D. K. uprawniona jest do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i nie chce z pobierania tego świadczenia zrezygnować. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji, D. K. zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., poprzez pominięcie celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi jej autor stwierdził, że rozpatrując przedmiotową sprawę organy poprzestały na literalnym brzmieniu art. 17 ust 5 pkt 1 lit a i przyjęły, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do renty, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Poprzestanie na wykładni językowej normy zawartej w dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może prowadzić do takiego wniosku, to jednak zdaniem skarżącej zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do renty, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do tego świadczenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w teorii prawa zgodnie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Podnosi się, że pomimo, iż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie może się on do nich ograniczać. Bez względu na wynik tej wykładni, proces egzegezy tekstu prawnego winien być kontynuowany. Zastosowanie bowiem dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała NSA składu 7 sędziów z 10 grudnia 2009 r., I OPS 8/09). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Jej przedmiotem jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z posiadanym prawem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i pobieraniem tego świadczenia. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje między innymi wtedy, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty. Z powołanych przepisów wynika, że aby ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki, jak i osoba sprawująca tę opiekę muszą spełnić określone ustawą przesłanki. Jeśli chodzi o osobę wymagającą opieki, to ustawodawca wymaga, aby osoba ta posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Bezspornym jest, że syn skarżącej spełnia powyższy warunek. Jednak poza osobą wymagającą opieki, także osoba ją sprawująca - w niniejszej sprawie skarżąca - musi spełnić ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest w szczególności "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Ponadto w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty, a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, ustawa o świadczeniach rodzinnych wprost przewiduje, że osobie tej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.). Zgodnie jednak z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, które Sąd orzekający w niniejszym składzie w całości podziela (zob. wyroki NSA: z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20 i z 24 sierpnia 2020 r., I OSK 650/20) osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalne lub rentowe, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury (w niniejszej sprawie prawa do renty), na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Emerytura jest wprawdzie prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury, czy prawa do renty. Należy podkreślić, że dokonania wyboru jednego z powyższych świadczeń w toku postępowania administracyjnego umożliwił skarżącej organ pierwszej instancji (k.22). Pismo w tej sprawie zostało skarżącej doręczone 4 maja 2021 r., a pełnomocnikowi skarżącej 5 maja 2021 r. Jednak do chwili wydania zaskarżonej decyzji, a także wyroku w niniejszej sprawie, skarżąca nie zawiadomiła organów rozstrzygających o zawieszeniu prawa do renty. Zasadnie więc organ odwoławczy uznał, że istnieje negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. oraz z uwagi na brak reakcji skarżącej na daną jej możliwość wyboru świadczenia, które chce otrzymywać. Mając powyższe na uwadze, należało stwierdzić, że w sprawie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, nie doszło do naruszenia prawa materialnego w zakresie zarzucanym skargą i dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019.2325 ze zm.), skarga podlegała oddaleniu.