II SA/Ke 686/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Kobylecka po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi H.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie opłaty związanej ze wzrostem wartości nieruchomości p o s t a n a w i a : oddalić wniosek. W dniu 28 listopada 2008r. H. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym domagała się zwolnienia jej od kosztów sądowych – w całości, bądź w części oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie opłaty związanej ze wzrostem wartości nieruchomości. Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2008r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt I) oraz ustanowił dla niej radcę prawnego z urzędu (pkt II). W ustawowym terminie H. S. wniosła sprzeciw "od punktu I postanowienia referendarza". Strona zarzuciła, iż w zaskarżonym postanowieniu nie wzięto pod uwagę, że zarówno ona, jak i jej mąż są osobami w podeszłym wieku, co powoduje konieczność ponoszenia wyższych niż przeciętne wydatków przeznaczonych na utrzymanie – przede wszystkim na lekarstwa. Oprócz tego małżeństwo S. ponosi typowe koszty utrzymania (czynsz, opłaty za media itp.). Natomiast uzyskanie w przeszłości kwoty 119.973 zł z tytułu sprzedaży nieruchomości nie może być uznane jako okoliczność powodująca odmowę przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Tym samym już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego – w całości. W konsekwencji prowadzi to do ponownego rozpatrzenia wszystkich żądań zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy przez Sąd (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004r., FZ 375/04). Stosownie do art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Oznacza to, iż ubiegający się o taką pomoc winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Należy przy tym zauważyć, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Podkreślić ponadto należy, iż opłaty sądowe – do których zalicza się wpis –stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z tego względu może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Ze złożonego formularza o udzielenie prawa pomocy wynika, iż H. S. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Oboje utrzymują się z dwóch emerytur o łącznej wysokości 2.549,81 zł brutto miesięcznie. Majątek małżeństwa S. stanowi mieszkanie o powierzchni 47,70 m2. Miesięczne koszty utrzymania, ponoszone przez oboje małżonków to 450 zł za czynsz, gaz, prąd i telefon oraz ponad 200 zł na zakup lekarstw. Ponadto H. i C. S. pomagają finansowo synowi – renciście, który ma na utrzymaniu troje uczących się dzieci. Z aktu notarialnego z dnia [...] Rep. [...] (k. 81-82 akt administracyjnych) wynika, że H. S. na jego podstawie sprzedała działkę o nr [...] i o powierzchni 5.713 m2 w K. za kwotę 119.973 zł. W ocenie Sądu przesłanki finansowe i zarzuty, które powołała skarżąca odpowiednio we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w złożonym sprzeciwie nie uzasadniają uwzględnienia jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. H. S. nie spełnia bowiem ustawowych kryteriów przyznania prawa pomocy, o których mowa w cytowanym powyżej art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia okoliczność, że wnioskodawczyni wraz z mężem posiadają stałe źródło utrzymania w postaci dwóch emerytur, z których osiągają regularny miesięczny dochód w kwocie 2.549,81 zł brutto. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód. W tym miejscu podkreślić trzeba, iż po odtrąceniu wydatków na lekarstwa oraz opłat wskazanych przez skarżącą małżonkom S. pozostaje na utrzymanie suma ok. 1.000 zł miesięcznie. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej o wydatkach na rzecz dorosłego już syna – rencisty oraz wnuków wskazać należy, iż okoliczności te nie mogą wpłynąć na uprawnienie skarżącej do skorzystania z prawa pomocy. Nie są to bowiem wydatki konieczne w rozumieniu ustawy p.p.s.a., gdyż syn i wnuki zamieszkują oddzielnie i tym samym nie można zaliczyć ich do kręgu osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe z wnioskodawczynią (por. postanowienie NSA z dnia 24 maja 2007r., II OZ 456/07, LEX nr 360335). Ponadto zauważyć należy, że z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, iż H. S. nieco ponad dwa lata temu uzyskała znaczną sumę 119.973 zł, o której we wniosku nie wspomina. Trudno przyjąć, aby tak duża kwota została już zużyta wyłącznie na comiesięczne koszty utrzymania skarżącej. W świetle powołanych okoliczności brak jest podstaw do przyznania H. S. prawa pomocy w całości, bądź w części. Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.