II SA/Ke 690/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Asesor WSA Agnieszka Banach (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2018r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kielce-Zachód w Kielcach delegowanej do Prokuratury Okręgowej w Kielcach sprawy ze skargi J.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 24 września 2018r. znak: [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 24 września 2018 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (dalej też jako "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z dnia 20 lipca 2018 r. znak: [...] orzekającą o skierowaniu na badania lekarskie przeprowadzone w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami J.F. posiadającego uprawnienia do kierowania w zakresie prawa jazdy kategorii B. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy podniósł, że z materiału dowodowego rozpoznawanej sprawy wynika, iż podstawą wydania decyzji przez organ I instancji był wniosek Prokuratura Prokuratury Rejonowej Kielce - Zachód w Kielcach z dnia 30 kwietnia 2018 r. znak [...]. W uzasadnieniu tego wniosku Prokurator wyjaśnił, że prokuratura prowadziła pod sygnaturą [...] postępowanie karne przeciwko J.F., podejrzanemu o przestępstwo z art. 207 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k. W toku postępowania J.F. został poddany badaniu psychiatrycznemu przez dwóch biegłych lekarzy psychiatrów. Z opinii ww. biegłych wynika, że J.F. nie jest upośledzony umysłowo, ani chory psychicznie, natomiast stwierdzono u niego nieprawidłową strukturę osobowości z reakcjami depresyjnymi, przejawiającą się klinicznie m.in. nadpobudliwością nerwową, drażliwością, wybuchowością. Strona nadużywa alkoholu, a jej picie nosi znamiona uzależnienia. W kontekście stwierdzonego przez biegłych rozpoznania problemu alkoholowego rodzi to uzasadnione obawy, odnośnie bezpieczeństwa innych uczestników ruchu drogowego. Do swojego wniosku Prokurator załączył kopię opinii sądowo-psychiatrycznej z dnia 12 stycznia 2018 r. Mając powyższe okoliczności na względzie organ I instancji uznał, że wobec J.F. istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia, mogące stanowić przeciwwskazania co do jego dalszego udziału w ruchu drogowym w charakterze kierującego. Kolegium powołało się zatem na art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (j.t. Dz. U. z 2017, poz. 978 z późn. zm.) oraz art. 99 ust 1 pkt 2 lit. b powyższej ustawy i wyjaśniło, że uprawnienie starosty do skierowania na badania osoby przysługuje niezależne od jakichkolwiek innych okoliczności - za wyjątkiem powzięcia uzasadnionych zastrzeżeń co do stanu zdrowia kierowcy, opartych na wiarygodnych źródłach. Uprawnienie to należy do szeroko pojętej profilaktyki w zakresie bezpieczeństwa na drogach, a celem przepisu art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy jest spowodowanie, by osoba, w stosunku do której zaistniały określone wątpliwości, została przebadana przez uprawnionego lekarza zanim wydarzy się coś, co ją, jak też innych użytkowników drogi, narazi na utratę zdrowia bądź życia. Wezwanie kierującego do poddania się sprawdzeniu stanu zdrowia - w myśl ww. przepisów - jest więc dopuszczalne tylko wówczas, gdy nasuną się zastrzeżenia, co do jego stanu zdrowia. Zastrzeżenia co do stanu zdrowia musi zaś stwierdzić organ wydający decyzję o skierowaniu na badania na podstawie konkretnych dowodów. W rozpoznawanej sprawie, jak wyjaśnił organ II instancji, podstawę wszczęcia postępowania w sprawie skierowania J.F. na badania lekarskie stanowił wniosek Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kielce - Zachód w Kielcach z dnia 30 kwietnia 2018 r. zawierający informację m in. o opinii w przedmiocie uzależnienia od alkoholu. W takiej sytuacji - skoro odwołujący posiada prawo jazdy kat. B - prawidłowo wskazano na konieczność przeprowadzenia badania lekarskiego przez osobę, która może jednoznacznie stwierdzić, czy w tym konkretnym przypadku takie schorzenie może stanowić przeciwwskazanie do kierowania przez niego pojazdami. Kolegium zauważyło, że rozpoznanie zawarte w opinii w przedmiocie uzależnienia od alkoholu samo w sobie wskazuje na istnienie wątpliwości co do stanu zdrowia skarżącego, a w konsekwencji na zasadność skierowania na badania lekarskie. Jednocześnie Kolegium w pełni zgodziło się z zastrzeżeniami co do stanu zdrowia uczestnika podniesionymi przez Prokuratora, uznając je za istotne, skoro dotyczą uzależnienia od alkoholu, stwierdzonego ww. opinią sporządzoną przez dwóch lekarzy. Omawiany nałóg, jak podkreślił organ odwoławczy, może mieć wpływ na samopoczucie psychiczne, emocjonalne czy sprawność intelektualną i ruchową. Powyższe ustalenia wypełniają więc, jak uznało Kolegium, określoną w art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami przesłankę skierowania J.F. na badania lekarskie, bowiem rodzą one uzasadnione zastrzeżenia i wątpliwości co do zdolności prowadzenia przez uczestnika pojazdów silnikowych. Ubocznie Kolegium wyjaśniło, że decyzja kierująca na badania lekarskie nie oznacza jednocześnie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami. Ma na celu jedynie skontrolowanie stanu zdrowia kierowcy w sytuacji, gdy pojawiły się uzasadnione wątpliwości. Z tych powodów Kolegium stwierdziło, że decyzja Prezydenta Miasta Kielce dotycząca skierowania J.F. na badania lekarskie jest zgodna z obowiązującym stanem prawnym i zaistniałym w sprawie stanem faktycznym. W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach wywiedzioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach J.F. wniósł o jej uchylenie, zarzucając nienależyte rozpoznanie sprawy co do istoty, a w konsekwencji przedwczesne jej wydanie, bez sprawdzenia w pełni okoliczności uzasadniających jej wydanie. W uzasadnieniu skargi skarżący wyraził brak zrozumienia dla związku, jaki przedmiotowa sprawa - dotycząca skierowania na badania lekarskie w zakresie prowadzenia pojazdów - ma ze sprawą prowadzoną przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kielce - Zachód w Kielcach. Na chwilę obecną skarżący, jak podniósł, nie jest osobą uzależnioną od alkoholu, nie pije, nie przebywa w miejscach, gdzie jest spożywany alkohol. Nadto sprawa, która zawisła przed Sądem Rejonowym w Kielcach, w której występuje w charakterze oskarżonego, jest sprawą o czyn z art. 207 k.k., a nie art. 178a k.k. - co mogłoby być podstawą skierowania wniosku o przeprowadzenie ww. badań. Nadto w trakcie postępowania przygotowawczego skarżący został poddany specjalistycznemu badaniu przez biegłych psychiatrów, z której jednoznacznie wynika, że nie jest upośledzony umysłowo, chory psychicznie, nie ma zaburzeń motorycznych. Dodatkowo skarżący wskazał, że nie przyznaje się do winy, przedstawił dowody na okoliczność swojej niewinności, a sprawa jest pokłosiem sprawy rozwodowej, zainicjowana została przez małżonkę skarżącego. Zgodnie z obowiązującą w systemie prawnym regułą domniemania niewinności oskarżony jest niewinny, dopóki wina ta nie zostanie mu udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądowym. Ani jedna ani druga z wskazanych sytuacji nie miała miejsca. Skarżący nie może zatem, w jego ocenie, z tego tytułu ponosić negatywnych konsekwencji. W piśmie procesowym z dnia 6 grudnia 2018 r. skarżący podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i podniósł, że - podobnie jak jego rodzina - czuje się pokrzywdzony w tej sprawie, gdyż jego matka ma problemy z poruszaniem i musi dojeżdżać autem do lekarzy specjalistów. Nie jest prawdą, jak podniósł autor pisma, że jest uzależniony od alkoholu. Jak wyjaśnił, miał z tym chwilowy problem, ale skończył terapię, mittingi i nie pije od tego czasu. Biegli przyznali, że nie jest chory psychicznie. Nie zgodził się ze stwierdzeniem, że jest nerwowy i wybuchowy. W opinii stwierdzono problem alkoholowy, co nie jest prawdą, zdaniem skarżącego, gdyż alkoholu nie pije, a w razie ewentualnych wątpliwości powołuje się na akta spraw o sygnaturach [...] oraz [...]. Powyższe strona ocenia jako stwierdzenie jej winy, co jest, w ocenie skarżącego, niedopuszczalne i godzi w jego podstawowe prawa. W przypadku stwierdzenia prawomocnie jego winy, wyrazi zgodę na badanie. Jednakże analiza akt spraw o ww. sygnaturach na obecnym etapie wskazuje, że zachodzą bardzo istotne wątpliwości co do orzeczenia winy, do której skarżący się nie przyznaje. Nadmienił również, że nie przyjmuje na stałe żadnych leków. Prowadzenie auta jest mu niezbędne do funkcjonowania jego rodziny, opieki nad matką, kontaktów z córką, w czynnościach zawodowych w pracy. Stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji ocenił jako krzywdzące. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 12 grudnia 2018 r. swój udział w sprawie zgłosił Prokurator, który wniósł o oddalenie skargi. Skarżący poparł skargę i stanowisko wyrażone w piśmie procesowym z dnia 6 grudnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co nastepuje. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Skarga J.F. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, podobnie jak decyzja organu I instancji, nie naruszają prawa w stopniu, który powodowałby konieczność wyeliminowania tych aktów z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ I instancji, stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2017 r., poz. 978 ze zm., dalej jako "ustawa"). Stosownie do art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy, badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, zwanemu dalej "badaniem lekarskim", podlega, z zastrzeżeniem ust. 4: osoba posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia. Zgodnie zaś z art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy, starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowanie tramwajem na: badanie lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Zgodnie z art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ww. ustawy, starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy na badanie lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Przesłanka ta, jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 września 2016 r., sygn. I OSK 1051/16 (lex nr 2118707), powinna być oceniana zgodnie z celem ustawy, którym jest zapobieganie zagrożeniom w ruchu drogowym, powodowanym przez osoby, których stan zdrowia uniemożliwia sprawne prowadzenie pojazdów. Zatem zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy powinny dotyczyć tego rodzaju aspektów zdrowia, które mogłyby mieć wpływ na zdolność bezpiecznego prowadzenia pojazdów. Sformułowanie "uzasadnione zastrzeżenia" oznacza, że są one oparte na słusznych i usprawiedliwionych podstawach. Wydanie decyzji na podstawie tego przepisu nie musi być poprzedzone wykazaniem pewności istnienia przeciwwskazań zdrowotnych kierowcy do prowadzenia pojazdami. Nie jest zatem konieczne udowodnienie przez organ istnienia takich przeciwwskazań, lecz wystarcza wysokie prawdopodobieństwo ich wystąpienia. Podstawą skierowania przez Prokuratora wniosku do organu I instancji były ustalenia opinii sądowo-psychiatrycznej sporządzonej w dniu 12 stycznia 2018 r. w ramach postępowania karnego. Ustalenia tej opinii są jednoznaczne. Stwierdzono u skarżącego objawy uzależnienia alkoholowego, przejawiającego się piciem ciągami, wielodniowymi, doznawaniem objawów abstynencyjnych. Biegli wskazali, że badany ma strukturę osobowości przejawiającą się nadpobudliwością nerwową, drażliwością, wybuchowością, impulsywnością. Należy przy tym wyjaśnić, że ani organy administracji orzekające w postępowaniu administracyjnym, jak również obecnie Sąd, nie mają kompetencji do podważania ustaleń i wniosków zawartych w powyższej opinii sporządzonej przez biegłych psychiatrów. Jednocześnie opinia ta stanowi bez wątpienia wiarygodny, obiektywny dowód, w oparciu o który zasadnie organy obu instancji uznały, że istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego mogące mieć wpływ na jego zdolność kierowania pojazdami. Dlatego, w ocenie Sądu, organy administracji prawidłowo oceniły stan faktyczny i trafnie uznały, iż zaistniała w sprawie przesłanka, o której mowa w art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami. Celem tego rozwiązania prawnego jest dokonanie oceny stanu zdrowia kierującego pojazdem w celu wykluczenia mogących pojawiać się zagrożeń w ruchu drogowym stąd wynikających. Sąd, a wcześniej organy orzekające w postępowaniu administracyjnym, nie ocenia, czy skarżący może prowadzić pojazdy mechaniczne, czy nie, gdyż wymaga to wiedzy specjalistycznej. Zgodnie bowiem z § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 17 lipca 2014 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców (t. j. Dz. U. z 2017. 250) - jednostkami uprawnionymi do przeprowadzania badań osób, o których mowa w art. 75 ust. 1 pkt 3-5 ustawy są wojewódzkie ośrodki medycyny pracy, właściwe ze względu na miejsce zamieszkania osoby badanej. Wojewódzkie ośrodki medycyny pracy są wyspecjalizowanymi jednostkami powołanymi do dokonywania oceny stanu zdrowia kierowcy i zweryfikowania występujących wątpliwości. W tym celu wydano zaskarżony akt, by osoba kompetentna dokonała stosownych ustaleń. Jeśli skarżący jest zdrowy i sprawny, to będzie mógł dalej prowadzić pojazdy. Stąd obawy skarżącego wyrażone twierdzeniami, że zaskarżona decyzja w efekcie uniemożliwi mu funkcjonowanie rodzinne, zawodowe i opiekę nad matką, są przedwczesne i nieuzasadnione. Z podanych wyżej przyczyn nie mogły przynieść zamierzonego przez stronę skutku - w postaci uchylenia kwestionowanej decyzji - zarzuty i argumentacja skargi na ich poparcie dotyczące zasady domniemania niewinności w postępowaniu karnym, nieposzlakowanej opinii skarżącego jako pracownika, stanu zdrowia matki, relacji z byłą żoną, czy zachowywanej abstynencji. Wystarczającą podstawą skierowania kierowcy na badania lekarskie jest opinia psychiatryczna sporządzona w postępowaniu sądowym, w tym przypadku – w postępowaniu karnym (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2015 r., I OSK 605/14, lex nr 1999926). Uprawnienie starosty do skierowania na badania osoby, której stan zdrowia nasuwa uzasadnione zastrzeżenia, nie wymaga, aby osoba ta dopuściła się któregokolwiek z wykroczeń bądź przestępstw. W rezultacie przysługuje ono niezależne od jakichkolwiek innych okoliczności - za wyjątkiem powzięcia uzasadnionych zastrzeżeń co do stanu zdrowia kierowcy, opartych na wiarygodnych źródłach. Uprawnienie to należy do szeroko pojętej profilaktyki w zakresie bezpieczeństwa na drogach, a celem przepisu art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy jest spowodowanie, by osoba, w stosunku do której zaistniały określone wątpliwości, została przebadana przez uprawnionego lekarza zanim wydarzy się coś co ją, jak też innych użytkowników drogi narazi na utratę zdrowia bądź życia (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 5 grudnia 2013 r., II SA/Ke 905/13, lex nr 1406955 i wyrok WSA w Gliwicach z dnia 12 czerwca 2013 r., II SA/Gl 77/13, dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA). Stwierdzony przez opiniujących nałóg u skarżącego, jak trafnie zauważyło Kolegium, może mieć wpływ na jego samopoczucie psychiczne, emocjonalne czy sprawność intelektualną i ruchową. Z powyższych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjnych w Kielcach, na zasadzie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.