II SA/Ke 692/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 lutego 2011r. sprawy ze skargi A.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na rzecz adwokata A.F. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych VAT - tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję działającego z upoważnienia Wójta Gminy S. Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] znak: [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Przedmiotowe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskami z dnia 28.12.2009r. oraz z dnia 02.01.2010r. dłużnik alimentacyjny A.C. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o umorzenie w całości świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na rzecz jego córki E. C. W uzasadnieniu strona wskazała, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i z tego tytułu pobiera rentę, z której komornik potrąca 60 % wartości na poczet alimentów. Pozostała do dyspozycji suma pieniędzy wystarcza wnioskodawcy jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Ponadto wysokość zasądzonych alimentów – 550 zł miesięcznie – przerasta jego możliwości. Decyzją z dnia [...] znak: [...] oraz z dnia [...] znak: [...] organ I instancji, po rozpoznaniu odpowiednio wniosku strony z dnia [...] oraz z dnia [...], odmówił A.C. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej. Odrębnymi decyzjami z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w/w rozstrzygnięcia i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniach Kolegium wskazało, że organ I instancji odstąpił od szczegółowego odniesienia się do sytuacji dochodowej i rodzinnej strony wnioskodawcy. Decyzją z dnia [...] znak: [...] organ I instancji odmówił A. C. umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych dla osoby uprawnionej, to jest E. C. – na podstawie art. 16, art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 22.04.2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej (Dz. U nr 86, poz. 732 ze zm.), art. 41, art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 07.09.2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. nr 1, poz. 7 ze zm.), art. 104 i 107 k.p.a. W uzasadnieniu powołano się na przeprowadzony wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalono, że A. C. prowadzi 1 – osobowe gospodarstwo domowe i pozostaje w stałym leczeniu w trzech placówkach medycznych, w związku z czym dużą część dochodu przeznacza na lekarstwa. Jakkolwiek strona jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,67 ha i lasu o powierzchni 4,93 ha to nie prowadzi działalności rolniczej – z uwagi na zły stan zdrowia. Organ stwierdził, że wszczęcie wobec A. C. egzekucji z nieruchomości pozwoli – jego zdaniem – na wyegzekwowanie od dłużnika zadłużenia z tytułu zaliczek alimentacyjnych oraz wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ponadto, po rozpoznaniu aktualnej sytuacji dochodowej oraz rodzinnej wnioskodawcy, stwierdzono że A. C. posiada zdolność płatniczą do uregulowania obecnych zobowiązań, a ich spłata nie pogorszy warunków jego dalszej egzystencji. W odwołaniu od powyższej decyzji A. C. wskazał na błąd w ustaleniach faktycznych i brak właściwej oceny zebranego materiału dowodowego poprzez nieuwzględnienie jego sytuacji dochodowej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej. Zdaniem skarżącego egzekucja z nieruchomości jedynie pogorszy warunki jego dalszej egzystencji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję, wskazało, że w aktualnej sytuacji A. C. umorzenie należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych byłoby przedwczesne, a organ I instancji odmawiając umorzenia należności nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Organ odwoławczy, biorąc pod uwagę obecną sytuację dochodową i rodzinną zainteresowanego, uznał, że będzie on w stanie spłacić powstałe zadłużenie. Istnieją realne szanse na to, że dłużnik poprawi swoją sytuację przez podjęcie dodatkowego zatrudnienia. Wskazano przy tym, że z obecnego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] o niepełnosprawności, wydanego okresowo do dnia [...] wynika, że A. C. jest jedynie częściowo niezdolny do pracy. Organ odwoławczy ustalił również, że aktualnie nie toczy się wobec strony postępowanie egzekucyjne z nieruchomości, prowadzone z wniosku wierzycielki J. C., która wystąpiła o jego zawieszenie w związku z postępowaniem o podział majątku. Ponadto z informacji zamieszczonej w piśmie Komornika z dnia 22.02.2010r. wynika, że z nieruchomości dłużnika o powierzchni 4,63 ha można by pokryć jego wszystkie należności. Z tego też względu istnieje szansa, że po zakończeniu sprawy o podział majątku, w drodze egzekucji z nieruchomości, będzie możliwe zaspokojenie należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Odnosząc się do podstawy prawnej zaskarżonej decyzji organ II instancji wskazał na niepotrzebne powołanie w niej art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która to regulacja nie miała zastosowania w niniejszej sprawie. Ponadto niezasadnym było ponowne wszczęcie postępowania przez organ I instancji – w wyniku przekazania sprawy do ponownego. Wady te nie przesądzają jednakże o wadliwości podjętego rozstrzygnięcia, które mogłoby skutkować wyeliminowaniem go z obrotu prawnego. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach A. C., domagając się rozpatrzenia złożonego w niniejszej sprawie wniosku. Skarżący wskazał ogólnie, że rozstrzygnięcie to jest niezasadne. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie zaś ocena ich pod względem słuszności i celowości. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną. Rozpatrując skargę w ramach tak ustalonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji organu II instancji. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 22.04.2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005r. nr 86, poz. 732 ze zm.). Jakkolwiek powyższa ustawa już nie obowiązuje, to w niniejszej sprawie jej przepisy znalazły zastosowanie w związku z przepisem intertemporalnym następującej po niej ustawy z dnia 07.09.2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. nr 1, poz. 7). Stosownie do art. 41 ustawy z dnia 07.09.2007r., sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonym w przepisach dotychczasowych. Nie budzi wątpliwości Sądu, że rozpoznawana sprawa o zwrot zaliczki należy właśnie do tej kategorii spraw. Jak wynika z art. 12 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej, powiększonej o 5 %. Z akt administracyjnych wynika, że A. C., składając wniosek o umorzenie w całości zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na rzecz jego córki E. C., powołał się na swoją trudną sytuację materialną. Z tego też względu w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 16 w zw z art. 2 pkt 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego (osoby zobowiązanej do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna – w niniejszej sprawie A. C.) z tytułu wypłaconych zaliczek, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tej osoby. Analiza powyższego uregulowania nie pozostawia wątpliwości, że decyzja wydawana na podstawie art. 16 ustawy z dnia 22.04.2005r. zapada w ramach uznania administracyjnego. Podkreślenia wymaga, że przedmiotowa regulacja nie nakłada obowiązku umorzenia zaległości, ale daje wyłącznie takie uprawnienie, jeżeli wystąpią pewnego rodzaju okoliczności, których ocena należy do orzekającego organu. Użyta przez ustawodawcę konstrukcja uznania administracyjnego nie może być jednakże rozumiana jako niczym nieograniczona dowolność. Nie zwalnia bowiem organu orzekającego od konieczności wszechstronnego rozpatrzenia stanu faktycznego sprawy, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Należy przy tym mieć na uwadze szczególną rolę zgodności takiej decyzji z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela uwidocznionym w treści art. 7 k.p.a. Natomiast sądowa kontrola legalności decyzji o charakterze uznania administracyjnego sprowadza się do oceny zgodności postępowania organu z przepisami postępowania administracyjnego – w szczególności pod kątem wyjaśnienia i wzięcia pod uwagę wszystkich istotnych okoliczności sprawy, oraz oceny zgodności ustalonego stanu faktycznego z przepisami prawa i wynikami postępowania dowodowego (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.). Nie budzi wątpliwości tut. Sądu, że w niniejszej sprawie nie uchybiono wskazanym przepisom postępowania. Zarówno organ I, jak i II instancji odniósł się do meritum sprawy, poddając ją szczegółowej analizie i oceniając materiał dowodowy znajdujący się w aktach administracyjnych pod kątem istnienia bądź nie istnienia szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z instytucji umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Rozstrzygnięcie organu odwoławczego poddane kontroli sądu, którego przedmiotem jest odmowa umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, w sposób spójny i przekonujący wskazuje motywy, jakie legły u podstaw jego wydania. Natomiast drobne uchybienia, jakich nie ustrzegł się organ I instancji, takie jak ponowne wszczęcie postępowania po przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia decyzją z dnia [...], czy zbędne powołanie art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w podstawie prawnej decyzji nie mogło mieć jakiegokolwiek wpływu na wynik niniejszej sprawy. Godzi się podnieść, że – jak słusznie podniósł organ odwoławczy – A. C. ma 50 lat, pozostaje zatem w wieku, kiedy może podjąć zatrudnienie. Na przeszkodzie temu nie stoi całkowita niezdolność strony do pracy, jako że z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 04.06.2010r. (k. 165 akt administracyjnych) wynika, że skarżący nie jest całkowicie niezdolny do pracy, a jego częściową niezdolność do pracy ustalono jedynie okresowo – do dnia 30.06.2012r. W konsekwencji obecny stan zdrowia strony nie ma charakteru permanentnego i rokuje nadzieje na poprawę. W tym zakresie należy powołać się na uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24.02.2009r., sygn. akt: IV SA/Gl 842/08, LEX nr 527541, zgodnie z którym chwilowe i przemijające trudności finansowe czy zdrowotne dłużnika, nie stanowią wystarczającej przesłanki do zaniechania obciążania go obowiązkiem zwrotu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Podkreślenia wymaga także okoliczność, że A. C. jest także współwłaścicielem nieruchomości, której wartość jest wystarczająca na zaspokojenie wszelkich jego zobowiązań – o czym świadczy informacja Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym zawarta w piśmie z dnia 22.02.2010r. (k. 62 akt administracyjnych). Skarżący pobiera również świadczenie rentowe, które – pomimo dokonywanych przez Komornika zajęć na poczet alimentów – zasadniczo zaspokaja jego główne potrzeby życiowe. Mając na uwadze dyspozycję art. 10 § 1 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. nr 229, poz. 1954 ze zm.) w zw. z art. 139 ust. 1 pkt 3 oraz art. 140 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) wskazać trzeba, że z renty skarżącego, po potrąceniu zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, maksymalnie może zostać potrącone 60% na zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Tym samym brak podstaw by uznać, że A. C. pozostaje bez środków do życia i nie ma możliwości regulowania przedmiotowych należności. Odnosząc się do akcentowanych przez skarżącego warunków życiowych wskazać trzeba, że stosownie do art. 135 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zakres świadczeń alimentacyjnych zależy także od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego, a zatem są one brane pod uwagę przez sąd powszechny przy ustalaniu wysokości alimentów. W przypadku pogorszenia się tych możliwości art. 138 tego kodeksu daje podstawę do ubiegania się o zmianę orzeczenia w przedmiocie alimentacji. Tak więc poza instytucją umorzenia należności według ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjne skarżący dysponuje także innymi instrumentami prawnymi, dopasowującymi wymiar zobowiązań alimentacyjnych do jego aktualnej sytuacji życiowej. Końcowo należy zauważyć, że organy orzekające podejmując decyzję w sprawie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych winny uwzględniać i wyważyć nie tylko ważny interes strony, lecz również interes społeczny, który w tym przypadku stanowi dbałość o dobro dziecka. To na rodzicach zasadniczo ciąży podstawowy obowiązek zapewnienia opieki i utrzymania dziecka. Z zasady subsydiarności, której wyraz daje art. 72 ust. 2 i Preambuła do Konstytucji RP wynika bowiem, że Państwo udziela pomocy dopiero wówczas, gdy rodzice nie są w stanie zapewnić środków na utrzymanie dziecka. Uprawnionym do świadczeń alimentacyjnych jest samo dziecko, na którego utrzymanie winien łożyć dłużnik. We wstępie do ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustawodawca wskazał, że: "Wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji". Dłużnik alimentacyjny musi zatem liczyć się z tym, że Państwo będzie dochodzić zwrotu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Zawarte w skardze żądanie rozpoznania wniosku o umorzenie świadczeń alimentacyjnych nie mogło zostać uwzględnione, jako że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy p.p.s.a. sąd administracyjny nie rozpoznaje merytorycznie spraw administracyjnych, a jedynie kontroluje zgodność z prawem działalności administracji publicznej. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. Punkt II wyroku Sąd wydał na podstawie § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 20 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163 poz. 1348 ze zm.) oraz na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a.